AFAZİ

ANİ BAŞLANGIÇ ACİL DEĞERLENDİRME GEREKTİRİR

Birden başlayan konuşma, sözcük bulma veya anlama güçlüğü; yüzde kayma, tek tarafta kol güçsüzlüğü ya da görme değişikliğiyle birlikte veya tek başına ortaya çıkarsa inme olasılığı değerlendirilmelidir. Türkiye’de 112’yi arayın; terapi randevusunu beklemeyin ve kendiniz araç kullanmayın. Yeni iletişim güçlüğünün “yorgunluk” olduğunu varsaymak, gerekli değerlendirmeyi geciktirebilir. [2]

ERİŞKİNDE EDİNİLMİŞ AFAZİ NASIL GÖRÜNÜR?

Bazı kişiler kısa ve çabayla oluşan cümleler kurarken bazıları akıcı konuşabilir, fakat sözcükler beklenen anlamı taşımayabilir. Sözcük bulma, tekrar etme, okuma veya yazmadaki güçlükler aynı kişide farklı düzeylerde olabilir. Afazi türlerini öğrenmek yararlı olsa da herkes tek bir alt tipe tam olarak uymaz. Görünüm zamanla değişebilir; bir etiket kişinin bütün iletişim kapasitesini anlatmaz. [1]

Dil bozukluğu ile konuşma kaslarının hareket sorunu aynı şey değildir. Afazi, dizartri veya konuşma apraksisiyle birlikte bulunabilir. Dil becerileri ile bilişsel beceriler ilişkili olmakla birlikte aynı değildir; afazinin varlığı tek başına bütün bilişsel yetilerin bozulduğu anlamına gelmez. Bu nedenle kişiye çocukmuş gibi davranmak veya onun yerine bütün kararları almak doğru değildir. Değerlendirme hangi alanların etkilendiğini ayrı ayrı anlamayı amaçlar. [1]

TANI VE İLETİŞİM DEĞERLENDİRMESİ

Altta yatan beyin hastalığı hekim tarafından değerlendirilir; dil ve konuşma terapisti iletişim becerilerini inceler. Anlama, adlandırma, konuşma, tekrar, okuma ve yazma gibi alanlar farklı görevlerle değerlendirilebilir. Görüntüleme bulguları nedenin anlaşılmasına katkı sağlayabilir, ancak günlük iletişim gereksiniminin tamamını göstermez. Hastalık öyküsü ve kişinin günlük yaşamı birlikte ele alınmalıdır. [3]

İyileşmenin düzeyi ve süresi kişiden kişiye değişir. Beyindeki etkilenmenin yeri ve kapsamı, genel sağlık ve diğer etkenler rol oynayabilir. Dil ve konuşma terapisi, iletişim becerilerini geliştirmeye ve alternatif yolları kullanmaya odaklanır. Aileyle çalışma, grup etkinlikleri ve günlük durumlarda pratik planın parçaları olabilir. Belirli sayıda seansta tam düzelme vaat etmek doğru değildir. [3]

KLİNİK HIZLI BAŞVURU KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki hızlı başvuru kartında sunulmuştur.

GÜNLÜK YAŞAM VE DESTEK

Terapi yalnız sözcük alıştırmalarından oluşmaz. Kişinin belirtilerine göre resimlerle çalışma, yazma, teknoloji veya sözcük dışı iletişim yöntemleri kullanılabilir. Yakınların sürece dahil edilmesi, destekleyici yolların günlük ortama taşınmasına yardımcı olur. Kaygı, düşük duygu durumu veya yalnızlık gelişirse bakım ekibiyle konuşulmalıdır. Afazinin ilişkiler ve bağımsız yaşam üzerindeki etkileri de tedavi planında yer alır. [2]

Yakınlar için yararlı başlangıç, kişinin hangi iletişim yönteminde daha rahat olduğunu sormaktır. Her konuşmayı sınava dönüştürmek veya yalnız hataları düzeltmek yerine gündelik iletişimin sürmesini desteklemek önemlidir. Tedavide bireysel, grup, yüz yüze veya uzaktan seçenekler bulunabilir; uygun biçim gereksinime göre seçilir. Kişinin sözcük bulmakta zorlanması, yaşadığı duygusal sıkıntının gözden kaçırılmasına neden olmamalıdır. Gerektiğinde ek ruhsal destek alınabilir. [2]

İletişimi kolaylaştıran yöntemler kişiye göre değişebilir. Yakınlar hangi yaklaşımın yardımcı olduğunu terapi ekibiyle paylaşarak günlük gereksinimlerin planın içinde kalmasına katkı sağlayabilir. [2]