AFRİKA TRİPANOZOMİYAZİSİ
ÖZET
Afrika tripanozomiyazisi, enfekte çeçe sineğinin aktardığı Trypanosoma brucei alt türlerinin enfeksiyonudur. Batı ve Orta Afrika’daki gambiense biçimi genellikle yavaş, Doğu ve Güney Afrika’daki rhodesiense biçimi daha hızlı ilerler. Tedavisiz hastalık ölümcül olabilir. [1]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Uyku hastalığı, tür/evreye göre tanı ve tedavi; Chagas'tan ayrı.
HALK İÇİN KISA BİLGİ
İlk dönemde aralıklı ateş, baş ağrısı, kaşıntı, kas ağrısı, lenf bezi şişliği veya ısırık yerinde yara görülebilir. Hastalık yalnız çok uyuma değildir: gündüz uyuklama, gece uyanıklık, davranış değişikliği ve nörolojik bozukluklar ilerleyen evrede ortaya çıkabilir. [4]
Afrika seyahati sonrası bu belirtiler gelişirse gecikmeden başvurulmalı ve ziyaret edilen bölgeler belirtilmelidir. Hastalık seyri türler arasında değiştiğinden yalnız belirtilerin süresiyle güvenli evreleme yapılamaz. [4]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Seyahatin ülkesi ve bölgesi, zamanlaması ve olası sinek teması kaydedilir. Rhodesiense hastalığında haftalar içinde; gambiense hastalığında aylar veya daha uzun sürede ilerleme olabilir. Ateş, kilo kaybı, uyku-uyanıklık değişimi ve ruhsal/nörolojik yakınmalar birlikte sorgulanır. [4]
FİZİK MUAYENE
Giriş yarası, lenfadenopati, genel durum ve nörolojik bulgular aranır. Konuşma, yürüyüş, bilinç ve nöbet öyküsü değerlendirilir. Rhodesiense biçiminde miyokardit gibi kalp etkilenmesi de olabilir; ağır genel durum yalnız sinir sistemiyle açıklanmaz. [4]
AYIRICI TANI
Sıtma ve menenjit temel ayırıcı tanılardır. Ateşli veya bilinç bozukluğu olan yolcuda bu hastalıkların değerlendirilmesi tripanozomiyazis araştırılırken ertelenmez. [5]
TANISAL YAKLAŞIM
TANI VE EVRELEME
Kesin tanı parazitin gösterilmesine dayanır. Rhodesiense enfeksiyonunda kan parazitemisi daha yüksektir; taze preparat, buffy coat veya uygun boyalı yayma kullanılabilir. Gambiense için CATT tarama amaçlıdır, tek başına doğrulama değildir; lenf düğümü aspiratı veya yoğunlaştırılmış kan örnekleri ve tekrarlayan incelemeler gerekebilir. [2]
BOS’ta parazit veya 5 hücre/µL üzerinde lökosit ikinci evreyi destekler. Tedavi seçimi ayrıca ağır ikinci evre ayrımını gerektirir; klinik ve tedavi uygunluğuna göre lomber ponksiyon gereksinimi uzman algoritmasıyla belirlenir. [2,6]
TEDAVİ
TÜR VE EVREYE GÖRE TEDAVİ
Doğrulanmış tüm olgular tedavi edilir. En az 6 yaş ve en az 20 kg olan uygun gambiense hastalarında birinci evre veya BOS lökositi 100 hücre/µL altında olan ağır olmayan ikinci evre için feksinidazol kullanılabilir. Daha ağır meningoensefalitik hastalıkta nifurtimoks-eflornitin kombinasyonu (NECT) tercih edilir. [6]
Gambiense enfeksiyonunda 6 yaş altı veya 20 kg altındaki çocukta birinci evre pentamidin, ikinci evre NECT ile tedavi edilir. Rhodesiense enfeksiyonunda 2024 güncellemesiyle en az 6 yaş ve en az 20 kg olanlarda iki evrede de feksinidazol ilk seçenek olmuştur. Daha küçük çocuklarda birinci evre suramin, ikinci evre melarsoprol gerektirebilir. Eflornitin rhodesiense için etkili değildir. İlaç erişimi ve uygulaması tropikal hastalıklar uzmanıyla planlanır. [3]
Feksinidazolün 10 günlük kürü uygun yemekle tamamlanmalıdır; aç alınması veya kürün eksik kalması etkinliği bozabilir. Uygun beslenme ve doğrudan gözetim sağlanamayan hastada alternatif şema değerlendirilir. [1,6]
İZLEM VE ÖNERİLER
TEDAVİ GÜVENLİĞİ VE İZLEM
Feksinidazol bulantı-kusma, nöropsikiyatrik olaylar ve QT uzaması; pentamidin hipoglisemi ve hipotansiyon; melarsoprol yaşamı tehdit eden ensefalopati oluşturabilir. İzlem kullanılan ilaca göre düzenlenir. Kesin tek bir iyileşme testi yoktur; nüks açısından 24 aya kadar takip gerekir. Yeniden belirti gelişirse vücut sıvıları, gerektiğinde BOS, parazit yönünden incelenir. [3]
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL SEVK
Nöbet, bilinç değişikliği, koma veya hızlı nörolojik kötüleşme acil yatış gerektirir. Şüpheli hasta tanı ve toksisite izlemini yapabilen deneyimli merkeze yönlendirilir; yalnız uyku yakınmasının düzelmesi parazitin temizlendiğini göstermez. [3,4]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
AYIRICI DEĞERLENDİRME
Özellikler birlikte değerlendirilir; tablo tek başına tanı koydurmaz.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Guidelines for the treatment of human African trypanosomiasis ↗
WHO · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26
- Clinical Guidance for Human African Trypanosomiasis ↗
CDC · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26
- Clinical Care of Human African Trypanosomiasis ↗
CDC · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26
- Symptoms of Sleeping Sickness ↗
CDC · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26
- Uganda Clinical Guidelines: Human African Trypanosomiasis ↗
Uganda Ministry of Health · Kaynak tarihi: 2016 · Erişim: 2026-10-26
- Summary of WHO recommendations for the treatment of gambiense HAT ↗
WHO · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 4 ARAŞTIRMA
Aşağıdaki çalışmalar farklı klinik soruları aydınlatır; tedavi seçiminde çalışma popülasyonu ve tasarımı dikkate alınmalıdır.
01 · ERKEN GAMBİENSE HASTALIĞINDA ORAL FEKSİNİDAZOL
Oral fexinidazole for stage 1 or early stage 2 African Trypanosoma brucei gambiense trypanosomiasis: a prospective, multicentre, open-label, cohort study.
Victor Kande Betu Ku Mesu, Wilfried Mutombo Kalonji, Clélia Bardonneau, Olaf Valverde Mordt, Digas Ngolo Tete, Séverine Blesson, François Simon, Sophie Delhomme, Sonja Bernhard, Hélène Mahenzi Mbembo, Christian Mpia Moke, Steven Lumeya Vuvu, Junior Mudji E'kitiak, Felix Akwaso Masa, Melchias Mukendi Ilunga, Dieudonné Mpoyi Muamba Nzambi, Tim Mayala Malu, Serge Kapongo Tshilumbwa, Franck Botalema Bolengi, Mathieu Nkieri Matsho, Crispin Lumbala, Bruno Scherrer, Nathalie Strub-Wourgaft, Antoine Tarral · The Lancet. Global health · 2021
Çalışma türü: Prospektif çok merkezli açık tek kollu kohort
Kapsam: Birinci veya erken ikinci evrede, 15 yaş üzerindeki 230 tedavi alan hasta.
ÖZET
On günlük oral tedaviden 12 ay sonra 227 hastada başarı bildirildi. Baş ağrısı ve kusma sık advers olaylardı; tedaviyi bırakmaya yol açan olay görülmedi.
Kontrol grubu yoktur; yemek yiyebilen ve takip edilebilen seçilmiş hastalar incelendi. Gebeler, emzirenler ve ağır malnütrisyon dışlandı.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 34143998 · DOI: 10.1016/S2214-109X(21)00208-4
02 · ÇOCUK GAMBİENSE HASTALIĞINDA FEKSİNİDAZOL
Safety and efficacy of oral fexinidazole in children with gambiense human African trypanosomiasis: a multicentre, single-arm, open-label, phase 2-3 trial.
Victor Kande Betu Kumesu, Wilfried Mutombo Kalonji, Clélia Bardonneau, Olaf Valverde Mordt, Digas Ngolo Tete, Séverine Blesson, François Simon, Sophie Delhomme, Sonja Bernhard, Pathou Nganzobo Ngima, Hélène Mahenzi Mbembo, Jean-Pierre Fina Lubaki, Steven Lumeya Vuvu, Willy Kuziena Mindele, Médard Ilunga Wa Kyhi, Guylain Mandula Mokenge, Lewis Kaninda Badibabi, Augustin Kasongo Bonama, Papy Kavunga Lukula, Crispin Lumbala, Bruno Scherrer, Nathalie Strub-Wourgaft, Antoine Tarral · The Lancet. Global health · 2022
Çalışma türü: Çok merkezli açık tek kollu faz 2–3 çalışma
Kapsam: 6 yaşından 15 yaş altına kadar, en az 20 kg olan 125 çocuk.
ÖZET
On iki aylık başarı 122/125 idi. Tüm çocuklar 10 günlük kürü tamamladı; kusma sık görüldü. Oral rejim çocuklarda uygulanabilirliği destekledi.
Kontrol grubu yoktur; ağır evre alt grubu küçüktür. Özetteki geniş sonuç ifadesi güncel ağır ikinci evre tedavi sınırlarının yerine geçmez.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 36179736 · DOI: 10.1016/S2214-109X(22)00338-2
03 · İKİNCİ EVREDE NECT VE EFLORNİTİN
Nifurtimox-eflornithine combination therapy for second-stage African Trypanosoma brucei gambiense trypanosomiasis: a multicentre, randomised, phase III, non-inferiority trial.
Gerardo Priotto, Serena Kasparian, Wilfried Mutombo, Daniel Ngouama, Sara Ghorashian, Ute Arnold, Salah Ghabri, Elisabeth Baudin, Vincent Buard, Serge Kazadi-Kyanza, Médard Ilunga, Willy Mutangala, Gabriele Pohlig, Caecilia Schmid, Unni Karunakara, Els Torreele, Victor Kande · Lancet (London, England) · 2009
Çalışma türü: Açık etiketli randomize faz 3 aşağı kalmama çalışması
Kapsam: En az 15 yaşında ikinci evre gambiense hastaları; temel analizde 286 kişi.
ÖZET
On sekiz aylık kür NECT ile %96,5, eflornitinle %91,6 idi; NECT aşağı kalmama ölçütünü karşıladı. Ciddi dereceli ilaç reaksiyonları ve infüzyon yükü kombinasyonda daha azdı.
Açık tasarım ve belirlenmiş %10 aşağı kalmama sınırı dikkate alınmalıdır. Rhodesiense veya birinci evre hastalık incelenmedi.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 19559476 · DOI: 10.1016/S0140-6736(09)61117-X
04 · SAHA KOŞULLARINDA NECT SONRASI UZUN İZLEM
Effectiveness of Nifurtimox Eflornithine Combination Therapy (NECT) in T. b. gambiense second stage sleeping sickness patients in the Democratic Republic of Congo: Report from a field study.
Andrea Kuemmerle, Caecilia Schmid, Sonja Bernhard, Victor Kande, Wilfried Mutombo, Medard Ilunga, Ismael Lumpungu, Sylvain Mutanda, Pathou Nganzobo, Digas Ngolo Tete, Mays Kisala, Christian Burri, Severine Blesson, Olaf Valverde Mordt · PLoS neglected tropical diseases · 2021
Çalışma türü: Çok merkezli açık tek kollu faz 3b çalışma
Kapsam: İkinci evre gambiense hastalığı olan 629 kişi; çocuklar ve gebeler/emzirenler de dahil.
ÖZET
Yirmi dört aylık klinik kür %94,1 olarak bildirildi; 8 kişi nüks nedeniyle kurtarma tedavisi aldı. Çalışma farklı hasta gruplarında saha uygulanabilirliğini destekledi.
Karşılaştırma grubu yoktur; kırılgan alt gruplarda az sayı güvenliği kesinleştirmez. On altı kişi tamamen takip dışı kaldı.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 34748572 · DOI: 10.1371/journal.pntd.0009903
Eğitim amaçlıdır; kişiye özel tanı, tedavi veya acil değerlendirme yerine geçmez.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.