AKALAZYA

BELİRTİLER VE HASTALIĞIN GELİŞİMİ

Katı veya sıvı yutarken güçlük, sindirilmemiş yiyeceklerin geri gelmesi, öksürük, göğüs ağrısı ve kilo kaybı görülebilir. Yakınmalar yavaş ilerlediği için kişi giderek daha yumuşak yiyeceklere geçerek sorunu farkında olmadan gizleyebilir. Yemek sırasında veya gece geri gelen içerik solunum yollarıyla ilgili sorunlara katkıda bulunabilir. [1]

Hastalığın nedeni tam bilinmez; yemek borusunun sinir işlevindeki kayıp temel mekanizmadır. Her yaşta ortaya çıkabilir. Hasta yanlış beslendiği için bu hastalığa yakalandığını düşünmemelidir. Uzun süreli akalazya ile yemek borusu kanseri arasında ilişki vardır, fakat her hastada kanser gelişmez. [1]

TANI VE ÖNEMLİ AYIRICI TANILAR

Reflü sanılarak asit baskılayıcı verilmesine rağmen yakınması süren hastada akalazya düşünülmelidir. Endoskopi, baryumlu geçiş incelemesi ve yüksek çözünürlüklü manometri birbirini tamamlar. Manometri basınç ve kasılma düzenini değerlendirerek tanıyı doğrular ve alt tipleri ayırır. Endoskopinin erken dönemde çok belirgin görünüm vermemesi hastalığı dışlamaz. [2]

Kanser veya başka mekanik nedenler akalazyaya benzer tablo oluşturabilir; buna psödoakalazya denir. Özellikle ileri yaşta kısa sürede belirgin kilo kaybı olduğunda bu olasılık dikkatle incelenir. Gerekli hastada kesitsel görüntüleme veya endoskopik ultrason eklenebilir. Hastanın lokmanın takıldığını hissettiği yer tek başına tanı koydurmaz. [2]

Tedaviden sonra yakınma tekrarladığında da testler nedenin anlaşılmasına yardım eder. [2,3]

YÖNETİM VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ

Temel hedef mideye geçiş direncini azaltmaktır. Pnömatik genişletmede balonla alt kas halkası gerilir; Heller miyotomisinde kas cerrahi olarak kesilir. Peroral endoskopik miyotomi, yani POEM, benzer hedefe yemek borusunun içinden açılan tünel yoluyla ulaşır. Seçim yalnız yöntemin yeni olmasına değil, hastalığın alt tipine, kişinin durumuna ve merkezin deneyimine dayanır. [3,4]

ASGE, tip I ve II hastalıkta birden fazla etkili seçenek bulunduğunu; tip III'te POEM'in tercih edilebileceğini belirtir. İşlem kararı ortak görüşmeyle alınır. Botulinum toksini enjeksiyonu, daha kalıcı girişimlere uygun olmayan hastalarda düşünülebilir; etkisi zamanla azalabileceğinden tekrar gereksinimi konuşulur. [4]

Balon veya miyotomi uygulamalarında perforasyon ve kanama gibi komplikasyonlar mümkündür. İşlem sonrası reflü riski de önemli bir karar unsurudur. POEM sonrasında asit maruziyeti değerlendirmesi ve gerekirse asit baskılama planı yapılır. “Yutma düzeldi” sonucu, bütün takip gereksinimlerinin bittiği anlamına gelmez. [4]

İZLEM VE ÖZEL DURUMLAR

İşlem öncesi açlık ve beslenme talimatları özellikle önemlidir: yemek borusunda kalmış içerik işlemi güçleştirebilir. İşlem sonrası sıvıdan yumuşak gıdaya geçiş süresi, uygulanan yöntem ve merkezin planına göre düzenlenir. Başka bir hastanın internetten okunan hazırlık listesini aynen uygulamak yerine kendi ekibinin yazılı önerileri izlenmelidir. [3]

Kontrolde yutma, kilo, geri gelme ve boşalma birlikte değerlendirilir. Kilo kaybı sürüyorsa veya yutma güçlüğü tekrarlıyorsa yeni inceleme gerekir. İleri yaş veya ek hastalık, tedavinin otomatik olarak reddedilmesi değil; risk ve yararın yeniden tartılması anlamına gelir. Daha az kalıcı yöntemlerin neden önerildiği hastaya açıklanmalıdır. [1,4]

ACİL UYARILAR VE KLİNİK AKIL KARTI

İşlem sonrasında şiddetli veya giderek artan göğüs ağrısı, solunum sıkıntısı ya da belirgin genel durum bozukluğunda komplikasyon olasılığı nedeniyle acil değerlendirme istenir. Beklenen iyileşme yakınmalarıyla ciddi belirtileri ayıran taburculuk bilgisi alınmalıdır. [3]