AKSİYEL SPONDİLOARTRİT

GENEL BAKIŞ

Aksiyel spondiloartrit, öncelikle omurga ve leğen kemiğini omurgaya bağlayan sakroiliak eklemlerde iltihapla seyreden bir hastalıktır. Röntgende belirgin yapısal değişiklik görülen biçimi ankilozan spondilit olarak adlandırılır. Röntgeni normal olan kişide de hastalık bulunabilir; buna radyografik olmayan aksiyel spondiloartrit denir. Dolayısıyla “film temiz, iltihaplı romatizma olamaz” yaklaşımı doğru değildir. [1]

BELİRTİLER VE RİSKLER

Bel veya kalça çevresinde uzun süren ağrı, sabah tutukluğu ve gece uyanma dikkat çekebilir. Ağrının hareketle azalması, hareketsizlikte artması mekanik bel ağrısından farklı bir örüntüdür; fakat tek başına tanı koydurmaz. Topuk, kaburga veya diğer eklemlerde ağrı, yorgunluk, sedef ve bağırsak yakınmaları da sorgulanmalıdır. [2]

Hastalık sıklıkla genç yaşta başlar. Aile öyküsü ve HLA-B27 gibi genetik özellikler olasılığı etkiler; buna karşın bu gene sahip birçok kişi hiç hastalanmaz. Kadınlarda da hastalık görülebilir. Bel ağrısının yalnız ağır iş, kötü duruş veya yaşlanmaya bağlanması tanıyı geciktirebilir. Risk değerlendirmesi kişinin bütün belirtilerini bir arada ele almalıdır. [1,2]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Yeni başlayan göz ağrısı, kızarıklık, ışığa hassasiyet veya görme bulanıklığı gecikmeden göz değerlendirmesi gerektirir. Üveit, omurga yakınmalarından bağımsız bir dönemde ortaya çıkabilir. Hasta, göz hekimine bilinen veya düşünülen spondiloartrit tanısını söylemelidir. Süregelen bel yakınmalarına eşlik eden göz ya da bağırsak belirtileri yalnız “romatizma ağrısı” olarak geçiştirilmemelidir. [2]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Romatolojik değerlendirmede ağrının süresi, başlangıç yaşı, aile öyküsü, eklem dışı bulgular ve muayene birlikte kullanılır. CRP gibi iltihap belirteçlerinin normal olması hastalığı dışlamaz. HLA-B27 pozitifliği destekleyici olabilir; negatifliği de tek başına dışlama testi değildir. Bu testler tarama sonucu üzerinden kendi kendine tanı koymak için uygun değildir. [1]

Sakroiliak röntgeni ve gerektiğinde MR, yapısal değişiklik ile aktif iltihabın değerlendirilmesine yardım eder. Erken hastalıkta görüntüleme belirsiz olabilir; klinik kuşku sürüyorsa yeniden değerlendirme gerekebilir. Mekanik bel ağrısı ve diğer omurga hastalıklarından ayrım, yalnız tek görüntüleme raporuna değil öykü-muayene uyumuna dayanır. [1,3]

Tablo, tek bir test yerine bütüncül değerlendirmeyi öğretir. [1,3]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Tedavide düzenli egzersiz ve kişiye uygun fizyoterapi temel bileşenlerdir. Amaç yalnız ağrıyı azaltmak değil; hareket açıklığını, kas gücünü, duruşu ve bağımsızlığı korumaktır. Egzersiz planı kişinin hareket kısıtlılığına ve günlük yaşamına uyarlanmalıdır. İnternetten seçilmiş zorlayıcı bir hareket programı, uzman tarafından düzenlenen rehabilitasyonun eşdeğeri değildir. [4]

Uygun hastada nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar kullanılabilir. Yeterli kontrol sağlanamazsa romatoloji biyolojik veya hedefe yönelik tedavileri değerlendirebilir. Seçim hastalık etkinliği, eşlik eden göz/bağırsak/deri sorunları ve güvenlik değerlendirmesine bağlıdır. Cerrahi, her hastanın kaçınılmaz geleceği değildir; belirgin yapısal hasarı olan seçilmiş durumlarda düşünülür. [3,4]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

Kontrollerde ağrının yanında sabah tutukluğu, hareket yeteneği, iş ve uyku üzerindeki etki izlenir. Yeni göz veya bağırsak yakınmaları ekibe bildirilmelidir. Sigaranın bırakılması ve uygulanabilir günlük hareket planı bakımın parçasıdır. Hastalığı tamamen önleyen özel bir diyet gösterilmiş değildir; dengeli beslenme ve sağlıklı kilo genel sağlığı destekler. [3]

Fizyoterapi görüşmesinde evde yapılabilecek hareketler kadar programı zorlaştıran çalışma koşulları da konuşulmalıdır. Düzenli uygulanabilen kısa bir plan, sürdürülemeyen yoğun bir programdan daha işlevsel olabilir. Kontrollerde egzersiz toleransı ve hareket kısıtlılığı yeniden değerlendirilerek öneriler güncellenir; hastanın soruları için açık bir plan oluşturulur. [3,4]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.