AKUT AŞİL TENDONU KOPMASI

GENEL BAKIŞ VE RİSKLER

Aşil tendonu baldır kaslarını topuk kemiğine bağlar; yürüme, koşma ve sıçramada itiş kuvvetine katkı verir. Akut kopma, kronik yük ağrısı olan tendinopatiden farklıdır. Tendon kısmen veya tamamen yırtılabilir. Ani sıçrama, yön değiştirme veya güçlü gerilme sırasında kopma oluşabilir. Bazı sistemik hastalıklar ve belirli ilaçlar tendonun dayanıklılığını etkileyebilir. Önceki tendon yakınmaları ve kullanılan ilaçlar değerlendirmede sorulur; ilaçlar kendiliğinden bırakılmaz. [1]

Kopma sırasında patlama sesi, topuk arkasında ağrı ve parmak ucuna yükselmede güçlük görülebilir. Hekim yaralanma öyküsünü ve tendon işlevini değerlendirir. Ultrason veya MR, yırtığın yeri ve derecesi hakkında ek bilgi sağlayabilir; kemikten ayrılma şüphesinde röntgen de yararlı olabilir. Tanı için evde tekrarlanan zorlama testleri yapılmamalıdır. Ağrının azalması tendon sürekliliğinin korunduğunu kanıtlamaz. [1]

Cerrahi ile ameliyatsız tedavi arasında seçim; yırtığın özellikleri, etkinlik düzeyi, iş ve sağlık durumuna dayanır. Tam kopmaların tamamı mutlaka ameliyat gerektirmez. Cerrahi de yara, enfeksiyon ve sinir etkilenmesi riskleri taşır. Beklenen güç kazanımı ile risklerin kişiye özgü tartışılması gerekir; tek yaklaşım herkese üstün kabul edilmez. [1]

TEDAVİ VE ACİL UYARILAR

Fonksiyonel tedavide tendon, uzman tarafından seçilen bot veya alçıyla korunur. Ayak pozisyonu, yük verme ve bot ayarları belirli bir protokole bağlıdır. İnternette görülen başka bir takvimle kama çıkarmak veya botu erken bırakmak iyileşmeyi riske atabilir. Cambridge rehberinde tedavi seçenekleri kırık kliniğinde görüşülür ve hareket azalmasına bağlı venöz pıhtı riski ayrıca değerlendirilir. Koruyucu ilaç gereksinimi bireyseldir. [2]

Yeni baldır, uyluk veya kasık ağrısı; aniden artan şişlik, uyuşma ya da yara sorunu sağlık ekibine bildirilmelidir. Göğüs ağrısı veya nefes darlığı acil değerlendirme gerektirir. Bu belirtiler yalnız bot rahatsızlığı kabul edilmez. Diyabet, nöropati veya damar hastalığı olan kişilerde cilt basısı özellikle önemlidir. Koruyucu cihazın kullanım ve cilt kontrolü eğitimi kişiye gösterilmelidir. [2]

Rehabilitasyon korunan hareketten kuvvet ve işlev çalışmasına doğru ilerler. Ani germe veya erken yük artışı yeniden kopma riskini artırabilir. Spora dönüş, yalnız geçen haftalara göre değil, güç ve işlev değerlendirmesiyle planlanır. Şişlik ve sertlik bir süre devam edebilir; beklenen gidişle yeni kötüleşmenin ayrılması takipte önemlidir. [2]

TAKİP VE GÜNLÜK YAŞAM

Hull Üniversitesi Hastaneleri bilgilendirmesi, fizyoterapi eşliğinde ameliyatsız iyileşmenin birçok hasta için uygun olduğunu vurgular. Buna karşılık yüksek işlev beklentisi, tendon uçları arasındaki durum veya gecikmiş başvuru cerrahi görüşmeyi etkileyebilir. Yerel protokollerin başlangıç desteği ve yük verme basamakları farklıdır. Bu farklılıklar, hastanın kendi tedavisini başka bir merkezin broşürüne göre değiştirmesini haklı çıkarmaz. [3]

Bot kullanımı sırasında ciltte kızarıklık, kabarcık veya yara gelişmesi kontrol gerektirir. Botun güvenle çıkarılıp takılması ve hijyen, tedavi ekibince öğretilir. Araç kullanma ve işe dönüş için günlük görevlerin gerektirdiği kuvvet ve güvenlik değerlendirilir. Masa başı iş ile ağır fiziksel çalışma aynı dönüş süresine sahip değildir. Botla araç kullanmak güvenli kabul edilmez. [3]

Baldır kasında incelme, itiş gücünde azalma ve tendon sertliği iyileşme sürecinin parçası olabilir. Bazı tendonlar uzamış konumda iyileşerek kalıcı güç kaybına yol açabilir. Yeniden kopma olasılığı ve uzun rehabilitasyon süresi baştan konuşulmalıdır. Düzenli kontroller, yalnız tendonun birleşmesini değil, yürüyüş ve günlük yaşam işlevini de izler. [3]

Kontrole giderken botun sürttüğü yerler, yürüme sırasında yaşanan güçlük ve yapılması gereken işlerin listesi hazırlanabilir. Böylece öneriler günlük hayata uyarlanır. Güç kazanımının yavaş olması sabır gerektirir; başka hastaların iyileşme hızı kişisel programı hızlandırmak için gerekçe değildir. [3]

AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.