AKUT KOMPARTMAN SENDROMU

ANAMNEZ VE MEKANİZMA

Yaralanma saati, yüksek enerjili kırık/ezilme, uzun süre bası, yakın cerrahi, dolaşım bozukluğu ve sıkı çevresel sargı öyküsü kaydedilir. Kırık olmaması riski ortadan kaldırmaz. El olgularında ezilme, uzun süre aynı pozisyonda kalma ve enfeksiyon önemli mekanizmalardır. [9,10]

SERİ NÖROVASKÜLER MUAYENE

Ağrı, analjezi gereksinimi, pasif germeyle ağrı, kompartman gerginliği, duyu, motor işlev ve dolaşım kayıt altına alınır. Yüksek riskli hastada saatlik değerlendirme ve analjezik yanıtının belgelenmesi gerekir; tek normal muayene yeterli değildir. [2]

Periferik nabzın bulunması kas içi mikrodolaşımın korunduğunu göstermez. Açık kırıkta da kompartman sendromu gelişebilir; açık yara bütün kompartmanların boşaldığı anlamına gelmez. [5]

Kırığa bağlı olağan ağrı/şişlik, sinir yaralanması ve dolaşım bozukluğu birlikte düşünülür; eşlik eden kırık tanısı kompartman incelemesini sonlandırmaz. Egzersiz sırasında tekrarlayıp dinlenmeyle gerileyen kronik efor sendromu ayrı değerlendirilir. [1,5]

BASINÇ ÖLÇÜMÜ VE TANI SINIRLARI

Güvenilir muayene yapılamayan veya bulguları belirsiz hastada tekrarlanan/sürekli kompartman basıncı ölçümü yardımcıdır. Eş zamanlı diyastolik basınç kaydedilir. ΔP, diyastolik kan basıncı eksi kompartman basıncıdır. AAOS, seri izlemede > 30 mmHg değerini dışlamaya yardımcı kabul eder; tek değer veya tek eşik tanı koydurmaz. [3]

BOA’ya göre ΔP < 30 mmHg artmış risk gösterir; > 40 mmHg mutlak kompartman basıncında acil dekompresyon değerlendirilir. Bu sayılar kıdemli cerrahi karar ve klinik bağlamla yorumlanır, kesin klinik tanıda ölçüm beklenmez. [2]

Serum biyobelirteçleri tek başına güvenli dışlama sağlamaz. Acil servis çalışmasında laboratuvar modelinin duyarlılığı yalnız % 2,9 bulundu. [8]

ACİL YÖNETİM

Sıkı çevresel sargı/alçı tamamen gevşetilir; 30 dakika içinde yeniden değerlendirilir. Kesin tanıda bu süre beklenmez; perfüzyon korunur. Tanı konduğunda ilgili bütün kompartmanlar acilen açık fasiyotomiyle boşaltılır; canlı olmayan doku değerlendirilir. Basit kırık tespiti bu acil işlemin yerine geçmez. [2,5]

Geç başvuruda geri dönüşsüz hasar varlığı ayrı bir sorundur: erişkinlerde nekrotik kompartmanı açmak ağır komplikasyon yaratabilir. Doku canlılığının belirsizliği tek bir basınç/kan testinden çözülemez; kıdemli cerrahlar bireysel karar verir. Bu istisna erken şüphede bekleme gerekçesi değildir. [3] Geç olguda iki kıdemli cerrahın kararı ve böbrek değerlendirmesi/koruması gerekir. [2]

YARA VE İŞLEV İZLEMİ

Fasiyotomi sonrası plastik cerrahiyle erken planlama, yara ve canlılık kontrolü, gerektiğinde yeniden eksplorasyon yapılır. BOA, plastik cerrahi görüşmesini 24 saat, yeniden eksplorasyonu 72 saat içinde veya gereğinde daha erken önerir. [2]

Kaynama, enfeksiyon, duyu/motor kayıp ve kontraktür açısından izlem gerekir. Tibia kırığı kohortunda kompartman sendromlu/fasiyotomili hastalarda enfeksiyon ve kaynamama daha sıktı; bu, gerekli fasiyotominin yapılmaması gerektiği anlamına gelmez. [11]

ACİL SEVK

Yeni veya artan istirahat ağrısı, pasif germede belirgin ağrı, uyuşma ve güçsüzlükte acil değerlendirme gerekir. Nabız kaybı beklenmemelidir. [5]