AKUT PANKREATİT

Ağrının başlangıcını, yayılımını ve önceki atakları sorgulayın. Safra taşı, alkol miktarı, yakın ERCP veya travma, yeni ilaçlar, trigliserid ve kalsiyum yüksekliği etiyolojiyi yönlendirir. Erken başlangıç ve aile öyküsü genetik nedenleri düşündürür; tek risk etkenini bulmak diğer nedenleri dışlamaz.

İyotlu kontrast alerjisi ve böbrek yetersizliği görüntüleme seçimini etkiler; gerekli tetkik klinik soruya göre seçilir.

Dolaşım ve solunum durumunu, bilinç düzeyini, idrar çıkışını ve sıvı dengesini seri değerlendirin. Hipovolemi kadar sıvı yüklenmesini de arayın; tek ölçüm yerine klinik değişimi izleyin.

Ateş, taşikardi, distansiyon, sarılık ve dispne eşlik edebilir; bu bulguların hiçbiri tek başına pankreatite özgü değildir.

Şiddet, enzim yüksekliğinin büyüklüğüyle değil organ yetersizliği ve komplikasyonlarla değerlendirilir. Kalıcı organ işlev bozukluğu yoğun bakım gereksinimini gündeme getirir; ilk saatlerde iyi görünüm sonraki kötüleşmeyi dışlamaz.

Tanı belirsizse bağırsak iskemisi, tıkanıklık veya perforasyon, akut kolesistit ve vasküler aciller araştırılmalıdır. Akut karında alternatif acili dışlamak amacıyla gereken görüntüleme, nekroz evrelemesinin zamanlamasıyla karıştırılmaz.

TANI VE DEĞERLENDİRME

Tanı için üç ölçütten en az ikisi gerekir: uyumlu ağrı, amilaz/lipazın normal üst sınırın üç katını aşması veya uyumlu görüntüleme. Tipik ağrı ve enzim bulguları birlikteyse tanıyı doğrulamak için rutin BT gerekmez; belirsizlik ayrı değerlendirilir.

Organ yetersizliği 48 saati aşarsa ağır hastalık olarak sınıflanır; yoğun bakım değerlendirmesi bu sürenin dolmasını beklemez.

BISAP, APACHE II veya Ranson gibi skorlar başlangıç riskini düzenleyebilir; negatif sonuç ağır seyri kesin dışlamaz. Sistematik incelemede hastalık öncesi olasılık ve çalışma grupları sonuçları etkiledi. Skor, seri organ işlevi değerlendirmesinin veya kötüleşen hastayı üst düzey bakıma aktarma kararının yerine konmaz.

Hastane tedavisinde analjezi, sıvı desteği ve nedene yönelik bakım birlikte yürütülür.

Tolere ediliyorsa erken ağızdan beslenme desteklenir; oral alım mümkün değilse enteral yol değerlendirilir. Steril nekroz için rutin koruyucu antibiyotik verilmez. Enfekte nekroz, kolanjit veya başka enfeksiyon antibiyotik endikasyonudur. Biliyer pankreatite kolanjit eşlik ediyorsa acil ERCP gerekir.

Hafif biliyer atakta aynı yatışta kolesistektomi planlanır; ağır hastalık ve koleksiyonlar zamanlamayı değiştirir.

WATERFALL randomize çalışmasında sıvı yüklenmesi agresif grupta %20,5, orta yoğunluk grubunda %6,3 idi. Orta/ağır hastalık gelişiminde anlamlı yarar bulunmadı. Bu sonuç, bütün hastalara aynı hızda sıvı vermeyi veya şoktaki hastayı yetersiz resüsite etmeyi desteklemez; çalışmanın erişilebilen özeti bireysel doz protokolü yerine kullanılamaz.

POINTER izlemi enfekte nekrotizan pankreatitte hemen drenaj ile antibiyotik altında ertelenmiş drenajı karşılaştırdı. Başlangıçtaki 104 hastadan 88'i uzun dönemde yeniden değerlendirildi; ertelenmiş grupta toplam girişim sayısı daha düşüktü. Ölüm ve büyük komplikasyon bileşiğinde belirgin fark gösterilmedi. Bu, tüm nekrozların erken girişim gerektirdiğini desteklemez; acil kötüleşme ve girişim gereksinimi uzman ekip tarafından ayrıca değerlendirilir.

Taburculuk sonrası nedenin giderilmesi, beslenme ve kilo kaybı, yağlı dışkılama ve glukoz bozukluğu değerlendirilir. IAP 2025, iyileşmeden 3–6 ay sonra başlayarak yıllık glukoz/HbA1c taraması önerir. Süren ağrı veya yeniden kötüleşme komplikasyon araştırmasını gerektirir.

ACİL DEĞERLENDİRME VE SEVK

Şiddet, enzim yüksekliğinin büyüklüğüyle değil organ yetersizliği ve komplikasyonlarla değerlendirilir. Kalıcı organ işlev bozukluğu yoğun bakım gereksinimini gündeme getirir; ilk saatlerde iyi görünüm sonraki kötüleşmeyi dışlamaz.

Dolaşım ve solunum durumunu, bilinç düzeyini, idrar çıkışını ve sıvı dengesini seri değerlendirin. Hipovolemi kadar sıvı yüklenmesini de arayın; tek ölçüm yerine klinik değişimi izleyin.