ALAGİLLE SENDROMU

PROFESYONEL: ANAMNEZ

Sarılığın başlangıcı, dışkı ve idrar rengi, kaşıntı, beslenme ve büyüme, önceki hepatobiliyer işlemler ve ailede karaciğer/kalp hastalığı sorgulanır. Genetik danışmanlık öncesinde akrabalarda hafif bulguların da bulunabileceği açıklanır.

Morarma, efor kısıtlılığı, hipertansiyon, renal hastalık ve damar olayları karaciğer öyküsünden ayrı ele alınır. Böbrek tutulumu sessiz olabilir; karaciğer nakli sonrasında da renal izlem gereksinimi sürer.

PROFESYONEL: FİZİK MUAYENE

Büyüme ölçümleri, sarılık, kaşıma izleri, ksantomlar, karaciğer-dalak büyüklüğü, yüz özellikleri ve kalp üfürümü değerlendirilir. Yarık lamba incelemesiyle ön kamara anomalileri araştırılır; yalnız tipik yüz görünümüne dayanarak tanı konmaz.

Kan basıncı, ana arter nabızları ve damar üfürümleri değerlendirilir. Derleme yazarları her kontrolde tansiyon ve dönemsel iki kol ölçümü önerir; bunlar yayınlanmış uzman önerileridir, evrensel uzlaşı takvimi değildir.

PROFESYONEL: AYIRICI TANI

Biliyer atrezi, alfa-1 antitripsin eksikliği, kistik fibroz, PFIC, safra asidi sentez bozuklukları, enfeksiyon ve metabolik hastalıklar klinik bağlama göre araştırılır. GGT yol gösterir ancak tek başına etiyoloji belirlemez; akolik dışkı ve anormal safra kesesi görüntüsü biliyer atrezi değerlendirmesini hızlandırır.

Erken bebeklik biyopsisinde safra kanalı azlığı görülmeyebilir. GALA kohortunda ilk aylarda obstrüksiyonu taklit eden bulgular da vardı; histoloji yaşı ve genetik/çoklu organ bulguları birlikte yorumlanmalıdır.

PROFESYONEL: TANISAL İNCELEME

Tanı klinik ölçütler ve/veya JAG1 ya da NOTCH2 patojenik varyantıyla konur. Klinik genetik, dizileme ve delesyon/duplikasyon analizinin kapsamını belirler; belirsiz anlamlı varyant tek başına tanıyı doğrulamaz. Negatif sonuç testin kapsamıyla birlikte değerlendirilir.

Karaciğer enzimleri, total/direkt bilirubin, GGT, pıhtılaşma ve gereksinime göre safra asitleri, lipidler, yağda çözünen vitaminler incelenir. Kardiyoloji/ekokardiyografi, göz ve renal değerlendirme başlangıç haritasını tamamlar; biyopsi gerekliliğini hepatoloji belirler.

PROFESYONEL: TEDAVİ

Beslenme yeterliliği ve vitamin eksiklikleri değerlendirilir; kaşıntı tedavisi ve gerektiğinde cerrahi/nakil seçenekleri hepatolojiyle planlanır. Dirençli kaşıntı da nakil değerlendirmesinde önem taşıyabilir; karar yalnız sarılık düzeyine indirgenmez.

IBAT inhibitörleri maralixibat ve odevixibat için 2025 FDA güvenlik güncellemesi önceki veya aktif hepatik dekompansasyonu kontrendikasyon olarak bildirir. Hepatotoksisite, yağda çözünen vitamin eksikliği ve kanama izlemi gerekir. Güncel yerel ürün bilgisi ve yaş/endikasyon kapsamı doğrulanmadan reçete kararı verilmez.

ICONIC çalışması maralixibatın çekilmesiyle kaşıntı ve safra asitlerinin kötüleşebildiğini gösterdi. Bu randomize çekilme tasarımı tüm yeni hastalarda aynı yanıtı veya yaşam süresi artışını kanıtlamaz.

ASSERT’te odevixibat, 24 haftada bakımverenin bildirdiği kaşınma skorunu plasebodan daha çok azalttı; ishal daha sıktı. Çalışma maralixibatla doğrudan karşılaştırma değildi; iki ayrı denemeden üstünlük sıralaması yapılmaz.

PROFESYONEL: İZLEM

Karaciğer işlevi, büyüme, beslenme, kemik sağlığı ve gelişim izlenir. GeneReviews, formal uzlaşı yokluğunda uzman deneyimine dayalı olarak altı ayda bir AFP ve karaciğer ultrasonunu aktarır; tarama planı hepatolojiyle bireyselleştirilir. Ailede hafif fenotip çocuktaki ağırlığı öngörmez.

Renal ultrason, kreatinin/bikarbonat ve idrar protein değerlendirmesi organ yüküne göre planlanır. Asemptomatik kişide serebrovasküler taramanın zamanı ve yöntemi tartışmalıdır; görüntüleme kararı yaş, sedasyon ve kişisel risklerle uzman ekipçe verilir.

PROFESYONEL: KIRMIZI BAYRAKLAR VE SEVK

Yeni nörolojik belirti damar/kanama komplikasyonu açısından hızlı değerlendirilmelidir; semptomlu hastada düşük görüntüleme eşiği gerekir. Hastalık yalnız hepatik kabul edilmemelidir.

Aktif kanama, ensefalopati veya asit dekompansasyon açısından acil hepatoloji değerlendirmesi gerektirir. IBAT tedavisi sırasında klinik kötüleşmede güncel güvenlik bilgisine göre tedavi yeniden ele alınır; yalnız kaşıntı yanıtına bakılarak sürdürülmez.