İçeriğe geç
Madde metnine geç
TIBBİ İŞLEM / TEDAVİ YÖNTEMİ

ALSFRS-R İLE ALS İŞLEVSELLİĞİNİN İZLENMESİ

ÖZET

ALSFRS-R, amyotrofik lateral sklerozda günlük işlev değişimini izlemek için kullanılan bir değerlendirme aracıdır. Solunumla ilişkili işlevleri de içeren revize biçimi, kişinin yaşamındaki değişiklikleri düzenli kaydetmeye yardımcı olur. Harmonize uygulamada eğitilmiş değerlendirici, kişinin kendi yanıtını açıklığa kavuşturur; kişinin yapabileceğini düşündüğü varsayımsal beceri yerine gerçekte yaptığı işlev dikkate alınır. Burada resmi form veya puan seçeneklerinin çevirisi sunulmamaktadır.

Toplam puan bütün sorunları tek başına açıklamaz. Franchignoni ve arkadaşlarının üç merkezde yaptığı ölçüm analizi, farklı işlev alanlarının aynı tek boyut gibi ele alınmasının sorunlarını göstermiştir. Bulber, motor ve solunum alanlarını ayrı incelemek, hangi işlevin değiştiğini anlamayı kolaylaştırır. Aynı toplamın iki kişide aynı sorun dağılımını gösterdiği varsayılmamalıdır. Bu bulgu yeni bir puanlama sistemi oluşturma veya mevcut formu izinsiz değiştirme önerisi değildir.

Solunum güvenliği ayrıca değerlendirilir. Yatınca nefes darlığı, sabah baş ağrısı, gündüz uyuklama veya uykunun dinlendirmemesi solunum sorunlarıyla ilişkili olabilir. NICE, belirtilerin ve uygun solunum testlerinin birlikte izlenmesini önerir. Oksijen satürasyonunun görece korunması, uyku sırasında solunum sorunu bulunmadığını tek başına göstermez. Ölçek toplamında büyük düşüş görülmesini beklemek, böyle bir yakınmanın değerlendirilmesini geciktirmemelidir.

Yeni bir yöntem karşılaştırması, eğitimli görüşmeciyle yapılan değerlendirmeyi hastanın açıklamalı kağıt veya uygulama üzerinden bildirdiği sonuçlarla karşılaştırmıştır. Tek merkezli çalışmada toplamlar arasında yüksek uyum bulunmuştur. Ancak katılım biçiminin seçime bağlı olması, tek merkez ve değerlendirmeler arasındaki zaman farkı sonuçların her dile, kliniğe ve araştırmaya otomatik taşınamayacağı anlamına gelir. Bu araştırma herhangi bir telefon uygulamasını onaylayan genel bir belge değildir.

İzlemde kullanılan sürüm, görüşme biçimi ve değerlendirici açık tutulmalıdır. Harmonize yaklaşımın amacı, aynı sorunun farklı biçimde açıklanmasından kaynaklanabilecek değişkenliği azaltmaktır. Kişinin yanıtı gözlenen işlevle uyuşmuyorsa açıklama istenir; belirli bir sonuca ulaşmak için yanıt yönlendirilmez. Özellikle iletişim güçlüğünde, yardım eden kişinin hastanın yanıtını kendi yorumu ile değiştirmemesi önemlidir.

Kaynaklar:[1][3][2][4]
ANAHTAR KELİMELER
  • ALSFRS-R
  • ALS
  • işlevsel izlem
  • solunum değerlendirmesi
  • hasta bildirimi
Son güncelleme tarihi:

GENEL OKUYUCU

YENİ SOLUNUM YAKINMASINI BİLDİRİN

Yatınca artan nefes darlığı veya sabah baş ağrısı gibi yeni sorunları bakım ekibine bildirin. Yalnız toplam puan veya evde ölçülen oksijen değeriyle güvenli olduğunuz sonucuna varmayın.

Kaynaklar:[2]

SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM

TANISAL YAKLAŞIM

İZLEM GEREKSİNİMLERİNİN BELİRLENMESİ

Çok disiplinli görüşmede kişinin iletişim, beslenme, yutma ve solunum gereksinimlerini ayrıca belirleyin. Klinik ziyaret mümkün değilse bakımın koordinasyonunu kişinin koşullarına göre düzenleyin; ölçek doldurulması bu hizmetlerin sağlandığı anlamına gelmez.

Kaynaklar:[2]

GÖRÜŞMENİN YÜRÜTÜLMESİ

Gerçek mevcut işlevi sorun ve belirsiz yanıtı açıklığa kavuşturun. Telefon görüşmesinde ciddi bulber güçlük varsa bakım veren soruyu ve yanıtı yorum katmadan iletebilir; hastanın soruyu doğrudan duyabilmesini sağlayın.

Kaynaklar:[1]

DEĞİŞİMİN ALANINI BELİRLEME

Toplam değişikliğini bulber, motor ve solunum alanlarıyla birlikte yorumlayın. Çok boyutluluk bulgusu nedeniyle yalnız toplamın korunmasını bütün işlevlerin korunması gibi sunmayın; değişen alanı klinik değerlendirmede ayrıca ele alın.

Kaynaklar:[3]

UZAKTAN YÖNTEMİN AKTARILABİLİRLİĞİ

Maier çalışmasında deneyimli görüşmeciler ve Almanca uygulamalar kullanıldı. Başka dilde veya deneyimsiz değerlendiricilerle aynı uyumu varsaymayın. Yöntem değişikliği izlem yorumunda görünür olmalı; bu çalışma bütün ölçüm özelliklerini sınamadı.

Kaynaklar:[4]

İZLEM VE ÖNERİLER

SOLUNUM İZLEMİNİ AYRI PLANLAMA

Solunum testlerini genellikle iki ila üç ayda bir; belirtiler, ilerleme ve kişinin koşullarına göre uyarlayarak planlayın. Ağır bulber veya bilişsel sorunda arayüz uygun değilse ilgili testleri zorlamayın; uygun alternatif değerlendirme gerekir.

Kaynaklar:[2]

KAYNAKLAR

Kaynakları görüntülemek için tıklayın
  1. Harmonized standard operating procedures for administering the ALS functional rating scale-revised ↗

    Shefner ve arkadaşları / Amyotrophic Lateral Sclerosis and Frontotemporal Degeneration · Kaynak tarihi: 20 Eylül 2023 çevrimiçi; 2024 dergi sayısı · Erişim: 2026-11-01

  2. Motor neurone disease: assessment and management (NG42) ↗

    NICE · Kaynak tarihi: 2016 rehberi; erişilen güncel öneriler · Erişim: 2026-11-01

  3. Evidence of multidimensionality in the ALSFRS-R Scale: a critical appraisal on its measurement properties using Rasch analysis ↗

    Franchignoni ve arkadaşları / Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry · Kaynak tarihi: 20 Mart 2013 çevrimiçi; Aralık 2013 dergi sayısı · Erişim: 2026-11-01

  4. Agreement Between the Harmonized and the Self-Explanatory Versions of the Revised ALS Functional Rating Scale in a Clinical Setting ↗

    Maier ve arkadaşları / Muscle & Nerve · Kaynak tarihi: 2 Aralık 2025 çevrimiçi; Şubat 2026 dergi sayısı · Erişim: 2026-11-01

  5. The ALSFRS-R: a revised ALS functional rating scale that incorporates assessments of respiratory function ↗

    Cedarbaum ve arkadaşları / Journal of the Neurological Sciences · Kaynak tarihi: 31 Ekim 1999 · Erişim: 2026-11-01

KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 1 ARAŞTIRMA

Konuya ilişkin seçilmiş özgün araştırmaların özetleri sunulmuştur; çalışma sınırlılıkları sonuçlarla birlikte okunmalıdır.

01 · GÖRÜŞME İLE AÇIKLAMALI ÖZ BİLDİRİMİN UYUMU

Agreement Between the Harmonized and the Self-Explanatory Versions of the Revised ALS Functional Rating Scale in a Clinical Setting

Maier A ve arkadaşları · Muscle & Nerve · 2026

Çalışma türü: Tek merkezli prospektif yöntem karşılaştırması.

Kapsam: 107 ALS hastası; 36 kağıt, 71 uygulama üzerinden öz bildirim yaptı.

ÖZET

Toplam puanlar için korelasyon 0,91–0,95, uyum korelasyon katsayısı 0,9’un üzerinde bulundu.

Yöntem seçimi isteğe bağlıydı; başka dil ve ortamlara aktarım sınırlı. Boris Canessa ve Martin Herrenknecht fon desteği bildirildi; iki yazar uygulama üreticisinin kurucu ve hissedarıdır, danışmanlık ilişkileri de bildirildi.

Bu içerik eğitim amaçlıdır; bireysel klinik değerlendirme ve güncel yerel protokollerin yerine geçmez.

BU MADDEYİ GELİŞTİRİN

Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.

Bildirimler yönetici değerlendirmesine alınır. Bildirim sayısı tek başına içerik değişikliği veya silme kararı oluşturmaz.

Türkçe Sağlık Ansiklopedisi

AYRIVON © YAZILIM tarafından geliştirilmiştir.