AMBLİYOPİ (GÖZ TEMBELLİĞİ)

NEDENLER VE RİSKLER

Beynin görmeyi öğrendiği dönemde net ve dengeli görüntü alamaması temel sorundur. İki gözün numarası arasında fark, yüksek kırma kusuru, şaşılık veya görüntüyü engelleyen katarakt ve kapak düşüklüğü gibi durumlar rol oynayabilir. Özellikle görme yolunu kapatan nedenler erken müdahale gerektirir. Ambliyopi ile şaşılık aynı hastalık değildir, fakat birlikte bulunabilirler. [2]

Prematüre doğum, düşük doğum ağırlığı, ailede çocukluk göz hastalıkları ve gelişimsel sorunlar riski artırabilir. Ailede benzer durum bulunması tarama ve muayenenin önemini güçlendirir; aile öyküsü olmaması ise hastalığı dışlamaz. Her çocuk için yaşına uygun görme değerlendirmesi planlanmalıdır. [1]

BELİRTİLER VE BULGULAR

Bir gözü kapatma, başı eğerek bakma, gözleri kısma ve derinlik algısında güçlük görülebilir. Ancak iyi gören göz günlük yaşamı telafi ettiğinden belirgin bulgu olmayabilir. Çocuğun oyuncakları takip etmesi veya televizyon izlemesi iki gözünün de eşit gördüğünü kanıtlamaz. Her göz ayrı değerlendirilmelidir. Bir gözün iyi görmesi, diğer gözdeki gelişimsel kaybın aile tarafından fark edilmesini geciktirebilir. [1]

Daha büyük çocuk bir gözünün daha bulanık gördüğünü söyleyebilir. Yakınma ifade edemeyen çocukta sık düşme, top yakalama güçlüğü veya bakış davranışındaki değişiklik dikkat çekebilir. Bunların hiçbiri tek başına ambliyopi tanısı koydurmaz; gelişimsel ve başka görsel nedenler de değerlendirilir. [3]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Yaşa uygun görme ölçümü, kırma kusurunun değerlendirilmesi ve gözün yapısal muayenesi yapılır. Gerektiğinde damlalı muayene gözün arkasını değerlendirmeyi ve doğru gözlük gereksinimini belirlemeyi sağlar. Ölçümler çocuğun işbirliğine uygun yöntemlerle tekrarlanabilir; testte zorlanması hemen görme kaybı olarak yorumlanmaz. [3]

Tablo yalnız nedenleri açıklar. Kalıcı görme düşüklüğünde retina veya sinir hastalığı gibi başka nedenleri dışlamadan “tembellik” etiketi konulmamalıdır. [2]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Gerekli gözlüğün düzenli kullanılması tedavinin ilk adımlarındandır. Bazı çocuklarda yalnız optik düzeltmeyle anlamlı düzelme olur. Yeterli olmadığında iyi gören gözün belirli süre kapatılması veya hekim tarafından seçilen damlayla geçici bulanıklaştırılması, daha zayıf gözün kullanılmasını destekleyebilir. Program yaşa, görme düzeyine ve önceki yanıta göre belirlenir. [3]

Kapama süresi komşunun çocuğunun programından alınmamalıdır. Bandın çevresinden bakılması uygulamanın etkisini azaltabilir. Aileye hangi gözün, ne kadar süre ve nasıl kapatılacağı gösterilir. Çocuğu suçlamak yerine oyun, çizim veya sevdiği etkinliklerle uyum desteklenir. Öğretmenle işbirliği sosyal güçlükleri azaltabilir. [2]

İZLEM VE ÖZEL GRUPLAR

Tedavi genellikle aylar süren izlem gerektirir. Amaç yalnız gözlerin dış görünüşünü düzeltmek değil, her gözün ulaşabileceği görmeyi geliştirmektir. Kontrolde gözlük kullanımı, uygulama güçlükleri ve görme yanıtı konuşulur. Düzelme sonrası tedavinin azaltılması veya sürdürülmesi hekim tarafından planlanır. [3]

Erken yaşta başlamak tercih edilir; ancak daha büyük çocuk için “artık hiçbir şey yapılamaz” denilmemelidir. Uzman değerlendirmesi yarar olasılığını belirler. Aileye gerçekçi hedefler açıklanmalı, bütün çocukların aynı düzeyde düzeleceği söylenmemelidir. [1,2]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Ambliyopi gelişimsel bir durumdur; aniden ortaya çıkan görme kaybı, ağrılı göz veya yeni travma ambliyopiye bağlanmamalı ve acilen değerlendirilmelidir. Görme gelişimini engelleyen katarakt veya kapak sorunu şüphesinde de değerlendirme geciktirilmez. Rutin tarama, mevcut şüpheyi erteleme nedeni değildir. [2,3]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.