AMEBİYAZİS

HASTALIK VE BULAŞ

Bulaş, parazitle kirlenmiş su veya besinlerin tüketilmesiyle ve dışkıyla kirlenmiş el ya da yüzeylerden ağıza taşınmayla gerçekleşir. Cinsel temas sırasında dışkının ağıza ulaşması da bulaşa neden olabilir. Bağışıklığı baskılanmış kişiler, yolcular ve bazı toplu yaşam ortamlarında kalanlar değerlendirmede ayrıca dikkate alınır. Parazitin çevrede dayanıklı kist biçimi bulaşta önem taşır; bağırsak içindeki taşıyıcılık ile dokuya ilerleyen hastalık birbirinden farklıdır. [2]

BELİRTİLER VE DEĞERLENDİRME ZAMANI

Belirtiler maruziyetten haftalar sonra başlayabilse de aylar veya yıllar sonra başvuru mümkündür. Bu yüzden eski seyahatler ve benzer yakınmaları olan yakınlar sorgulanır. Hastalık bağırsakta kanama ve nadiren delinmeye yol açabilir; bağırsak dışındaki en önemli tutulum karaciğer apsesidir. Kanlı ishal, ateşle birlikte belirgin karın ağrısı veya hızla kötüleşme gecikmeden değerlendirilmelidir. Çocuklardaki kanlı ishal yalnız “amip” varsayımıyla açıklanmamalı, diğer enfeksiyonlar da araştırılmalıdır. [3]

TANI: YALNIZ MİKROSKOP GÖRÜNTÜSÜ YETMEZ

Dışkıda “amip görüldü” ifadesi, hastalık yapan türün kesin gösterildiği anlamına gelmeyebilir. E. histolytica ile benzer görünen E. dispar ayrımı önemlidir; E. dispar hastalık yapmaz ve tedavi gerektirmez. Hekim farklı günlerde dışkı örnekleri isteyebilir çünkü parazit her örnekte saptanmaz. Yakınma bulunmaması, doğrulanmış E. histolytica enfeksiyonunun tedavisiz bırakılması gerektiği anlamına gelmez. Sonucun tür ayrımı yapıp yapmadığı sağlık ekibiyle açıklığa kavuşturulmalıdır. [1]

Moleküler yöntemler, özellikle PCR, birbirine benzeyen türleri ayırt etmeye yardımcı olur. Tek dışkı mikroskopisinin duyarlılığı sınırlıdır; örnek kalitesi ve tekrar örnekleme önemlidir. Antikor testleri özellikle bağırsak dışı hastalıkta yararlı olabilir, ancak antikorlar yıllarca kalabildiğinden pozitiflik tek başına yeni enfeksiyonu kanıtlamaz. Sonuç, klinik tablo ve maruziyetle birlikte yorumlanır. Eritrosit yutmuş parazit görüntüsü de tür ayrımında mutlak kesinlik sağlamaz; laboratuvarla iletişim tanısal hataları azaltır. [2]

Karaciğer apsesi düşünülüyorsa ultrason veya bilgisayarlı tomografi ile uygun laboratuvar testleri birlikte değerlendirilir. Böyle bir hastada dışkı incelemesinin negatif olması bağırsak dışı hastalığı dışlamaz. Tedavi yalnız yakınmaları azaltmayı değil, bağırsaktaki taşıyıcılığı gidermeyi de hedefler. Doku hastalığı ile bağırsak içi parazit için farklı ilaç aşamaları gerekebilir. İlaç planı ve izlem uzman tarafından belirlenmeli; belirtiler düzelince tedavi kendiliğinden kesilmemelidir. [3]

Tedavide yalnız belirtinin varlığına bakılmaz; doğrulanmış taşıyıcılığın ele alınması hem ilerleyici hastalık olasılığını hem çevreye yayılmayı azaltmayı amaçlar. Evdeki herkesin kendiliğinden aynı ilacı alması yerine, temaslıların hangi örneklerle değerlendirileceğine karar verilmelidir. [3]

Laboratuvar raporundaki yöntem adı bu nedenle önemlidir. Mikroskopi, moleküler inceleme ve antikor testi aynı soruyu yanıtlamaz. Birinin sonucu diğerinin yerine geçirilmemeli; klinisyen gerekli olduğunda türü ayıran inceleme konusunda laboratuvara danışmalıdır. [2]

BULAŞI AZALTMAK

Tuvalet ve bez değişiminden sonra, besin hazırlamadan önce eller sabun ve suyla yıkanmalıdır. Güvenli suya erişimin kuşkulu olduğu yerlerde ambalajı açılmamış içme suyu tercih edilmeli; kaynağı bilinmeyen buz ve güvenle hazırlanmadığı düşünülen çiğ yiyeceklerden kaçınılmalıdır. Hijyen, tedavinin yanında başkalarına bulaşı azaltan temel adımdır. [1]