AMONYAK İNHALASYONU

MARUZİYET ÖYKÜSÜ

Olayın zamanı, solunum yanında göz veya cilt temasının bulunup bulunmadığı, giysinin kirlenmesi ve kişinin ortamdan çıkabilmesi kaydedilir. İşyerinde kullanılan koruyucunun türü sorulur; koruyucu takılmış olması etkin korunmayı kendiliğinden kanıtlamaz. Aynı olayda etkilenen diğer kişilerin varlığı ortak ortam incelemesini destekler.

Önceden astım, kronik akciğer hastalığı ve olay öncesi yakınmalar sorgulanır. İlk yanma, ses değişikliği ve nefes darlığının zaman sırası belirlenir. Gebelik veya çocuk yaş grubu varsa bakımın bireyselleştirilmesi için kaydedilir; maruziyet miktarı bilinmediğinde tahmin kesin ölçüm gibi sunulmaz.

MUAYENE VE İLK RİSK DEĞERLENDİRMESİ

Ses kısıklığı, stridor ve hava yolu şişmesi ciddi solunum riski gösterebilir; bu bulgular hızla değerlendirilir.

Solunum işlevi, hava yolunun açıklığı ve dolaşım birlikte değerlendirilir. Nabız ve solunumun yetersizliği yaşam desteği gereksinimini belirler. Göz ve deriyle temasın bulunması farklı temizleme ve bakım gereksinimleri doğurur. Klinik iş akışı açısından ilk değerlendirme, müdahaleye yanıt ve devam eden destek gereksinimi ayrı kaydedilir. Solunum yetersizliği varsa ayrıntılı olay belgesini tamamlamak için yaşam desteği bekletilmez.

Diğer irritan gazlar, duman, astım alevlenmesi ve aspirasyon benzer solunum bulguları oluşturabilir. Karaciğer yetmezliği veya metabolik hastalıkla ilişkili hiperamonyemi ise dışarıdan solunan amonyağa bağlı yerel hava yolu yanığıyla aynı süreç değildir. Bilinen kronik hastalık yeni maruziyeti açıklamadan ortadan kaldırmaz. Göz, boğaz ve solunum bulgularının birlikte başlaması olay öyküsünü destekler; hiçbir belirti tek başına etkeni kesinleştirmez. Birden çok kimyasalın bulunduğu durumlarda değerlendirme tüm olası temasları kapsar.

TANISAL İNCELEMELER

İncelemeler klinik hasarı değerlendirmek için seçilir. Solunum yakınmasında oksijenlenme, ağır tabloda kan gazı ve akciğer grafisi yardımcıdır. Elektrolitler ve diğer laboratuvar testleri genel durum ve komplikasyonlara göre istenir. Amonyağın kan veya idrarda gösterilmesi maruziyeti güvenilir biçimde doğrulayan rutin bir yaklaşım değildir. Göz yakınmaları varsa görme ve kornea değerlendirilir. Muayene, test ve zaman içindeki değişim beraber yorumlanır; başlangıçta normal sonuç olması yeni kötüleşmeyi önemsiz kılmaz.

TEDAVİ VE BAKIM

Güvenli alanda hava yolu ve solunum desteklenir. Ciddi hava yolu ödemi veya solunum yetmezliğinde uygun ileri destek sağlanır. Cilt ve göz temasında kirli malzemenin uzaklaştırılması ve uygun irrigasyon bakımın parçasıdır. Personelin de maruz kalmasını önleyecek düzen kurulmalıdır.

Bronkospazm tedavisi ve diğer girişimler bulgulara göre seçilir. Özgül antidot bulunmadığından bakımın merkezi destek tedavisidir. Hasta evde kimyasal karışım, göz damlası veya kendi seçtiği ilaçlarla değerlendirmeyi geciktirmemelidir. Ciddi göz yaralanması ilgili uzman tarafından görülmelidir.

İZLEM VE PROGNOZ

Kalıcı nefes darlığında solunum fonksiyon değerlendirmesi klinik tabloyla birlikte düşünülür. Üç erişkin mesleki olguda yıllar sonra farklı örüntüler bildirilmiştir: restriktif bozukluk, obstrüksiyon ve küçük hava yolu etkilenmesi. Bu çeşitlilik bütün hastaları tek bir astım tanısında toplamanın uygun olmadığını düşündürür. Olgu serisi sıklık veya tedavi etkinliği ölçmez. İzlemde önceki hastalıklar ve yeni işlevsel kısıtlılık birlikte değerlendirilir; işyerindeki devam eden temas mutlaka sorgulanır.

ACİL UYARILAR VE SEVK

Giderek artan solunum güçlüğü, morarma, bilinç değişikliği, belirgin boğaz şişmesi veya görmede azalma acil yardım gerektirir. Ağır solunum belirtileri bulunan kişi güvenli tıbbi ulaşımla değerlendirilmelidir. Göz yaralanmasının sonuçları gecikerek de belirginleşebileceğinden yeni göz ağrısı veya görme değişikliği ihmal edilmez. Taburculuk planında yeniden başvuru belirtileri, kontrol gereksinimi ve ortamın güvenliği açıklanır. Olay alanına dönme kararı yalnız kişinin kendisini iyi hissetmesine bırakılmaz.