ANAFİLAKSİ

Öyküde gıda, ilaç ve sokma maruziyeti yanında egzersiz ve alkol gibi eş etkenler sorgulanır.

Astım, önceki reaksiyonlar ve olay sırasında kullanılan ilaçlar ayrıca kaydedilir.

Beta-bloker veya ACE inhibitörü otomatik kesilmez; yarar ve risk ortak kararla değerlendirilir.

Stridor, ses değişikliği, bronkospazm, hipoksemi, hipotansiyon ve bilinç etkilenmesi aranır.

Cilt ve mukoza, üst-alt hava yolu, solunum ve dolaşım aynı olay içinde değerlendirilir. Tutulan sistem sayısı tek başına yeterli değildir; tetikleyici maruziyetinin bilinirliği klinik yorumu değiştirir.

Bebek ve küçük çocuklarda belirtiler erişkinlerden farklı olabilir; yaş tek başına şiddeti göstermez.

Vazovagal olay, ağır astım, yabancı cisim ve panik gibi taklitçiler ayırıcı tanıdadır.

Aşı sonrası fenalaşmada, kısa sürede gelişen solukluk, soğuk terleme, bradikardi ve yatırılınca düzelme vazovagal olay lehine ipuçlarıdır. Stridor, hışıltı, üst hava yolu şişliği veya tedavisiz süren dolaşım bozukluğu ise anafilaksi kuşkusunu artırır. Bunlar tek tek dışlama ölçütü değildir; bulantı-kusma her iki tabloda da görülebilir. Karşılaştırma aşı uygulaması bağlamındadır, bütün senkop nedenlerini ayıran bir kural değildir.

Astımı olan hastada bilinen alerjenle olası temas sonrası aniden gelişen solunum güçlüğü yalnız astım atağı kabul edilmemelidir. Anafilaksi bronkospazmı astımı taklit edebilir; deri bulguları olmayabilir.

Deri bulgusu olmadan da anafilaksi gelişebilir. Tetikleyiciyle zaman ilişkisi, hava yolu, solunum ve dolaşım birlikte değerlendirilir; normal triptaz dışlama testi değildir.

2025 sistematik derleme ve meta-analizi 28 çalışmada 18.749 kişiyi, bunların 3.329’unda anafilaksiyi değerlendirdi. Triptaz için birleştirilmiş duyarlılık 0,49, özgüllük 0,82 bulundu. Bu sonuçlar kan örneğini klinik değerlendirmenin yerine koymaz; örnekleme zamanı, eşik ve bağlam farklılıkları dikkate alınır. İncelenen özet, tek bir örnekleme protokolünü doğrulamaz.

GA2LEN tanım ve klinik destek önerisi uzman uzlaşısıdır; tek bir altın standart tanı testi yoktur. Yeni ölçütler diğer kılavuzlarla birleştirilerek doğrulanmış algoritma gibi sunulmaz.

TEDAVİ ÖNCELİKLERİ

İntramüsküler adrenalin geciktirilmemelidir; antihistaminik veya kortikosteroid onun yerine geçmez. İzlem ve taburculuk, başlangıç şiddeti ve tedavi yanıtına göre bireyselleştirilir.

Anafilaksi şüphesinde adrenalin kararı, tüm tanı ölçütlerinin tamamlanmasına bağlanmaz; tedavi gereksinimi klinik değerlendirmeyle belirlenir.

Sağlık ekibi tetikleyiciyle teması keser; oksijen ve dolaşım desteğini gereksinime göre sağlar, kan basıncı, oksijen satürasyonu ve ritmi izler. Adrenaline yetersiz yanıt, kıdemli acil/yoğun bakım/anestezi desteği gerektirir. İnhaler bronkodilatör, hava yolu ödemi veya şokta adrenalinin yerine konmaz.

GEBELİK BAĞLAMI

Gebelik adrenalin tedavisini geciktirme gerekçesi değildir. Anne dolaşımı, uygun pozisyon, fetüs değerlendirmesi ve obstetri-anestezi işbirliği birlikte ele alınır.

Gebede anafilaksi değerlendirmesi anne resüsitasyonuyla eşzamanlı yürütülür. Sol yan pozisyon veya uterusun sola alınması aortokaval basıyı azaltmaya yöneliktir; uygun fetal izlem ve erken obstetri-anestezi desteği gerekir. ASCIA metni, fetal dolaşım kaygısıyla adrenalinin ertelenmemesini vurgular. Bu bölüm doğum kararı, gebeliğe özgü dozlar veya tam bir obstetrik acil algoritma sunmaz.

İZLEM VE YENİDEN DEĞERLENDİRME

İki fazlı reaksiyonda belirtiler yeniden maruziyet olmadan tekrarlar.

Ağır başlangıç, gecikmiş adrenalin ve birden fazla doz gereksinimi iki fazlı reaksiyon riskiyle ilişkilidir.

İlk düzelme, yeniden kötüleşme olasılığının bittiği anlamına gelmez. İki fazlı reaksiyon çalışmalarının tanımları farklıdır; bu derlemeden herkes için güvenli tek bir gözlem süresi çıkarılamaz. İlk tablonun ağırlığı ve adrenalin gereksinimi taburculuk değerlendirmesinde göz önünde bulundurulur.

Uzman değerlendirmesi, tetikleyiciden korunma, otoenjektör eğitimi ve yazılı eylem planı gerekir.

Erişkinde tekrarlayan idiyopatik veya ağır böcek-sokması anafilaksisinde mast hücresi hastalığı değerlendirmesi gündeme gelir.

ACİL DEĞERLENDİRME

Stridor, hipoksemi, hipotansiyon veya bilinç etkilenmesinde acil değerlendirme gecikmemelidir. Deri bulgusu bulunması ya da tüm sistemlerin birlikte etkilenmesi gerekmez.