ANAL KANSER

RİSK VE İŞLEVİ YARGILAMADAN DEĞERLENDİRME

Belirtilerin süresi, kanama, ağrı, dışkı tutma ve genel durum sorgulanır. HPV ilişkili hastalık, HIV/immünsüpresyon ve sigara öyküsü risk değerlendirmesine katılır; risk faktörü yokluğu kanseri dışlayan test değildir. [2,3]

ANAL KANAL VE İNGUİNAL BÖLGELER

Dijital rektal muayene, anoskopi/proktoskopi ve inguinal nod palpasyonu yapılır; uygun hastada vajinal değerlendirme eklenir. Şüpheli lezyon biyopsilenir. [3]

HİSTOLOJİ TEDAVİYİ DEĞİŞTİRİR

Anal bez/fistül kaynaklı adenokarsinom rektal adenokarsinom benzeri özellikler gösterebilir; anal melanom ayrıca yönetilir. HSIL, invaziv skuamöz kanserle aynı değildir. Bu nedenle yalnız yerleşim veya görüntüye göre kemoradyoterapi planlanmaz. [2]

BİYOPSİ VE EVRELEME

Histolojik doğrulamadan sonra lokal yayılım için pelvis MR, uzak yayılım için toraks-abdomen BT kullanılır. PET/BT seçilmiş evreleme/radyoterapi planlamasına katkı sağlayabilir; standart değerlendirmeyi tek başına değiştirmez. [3]

Tümör boyutu ve nod durumu prognozda önemlidir. İnguinal bulguların değerlendirilmesi unutulmamalıdır; evre tümör konseyinde tedavi hedefiyle ilişkilendirilir. [2]

LOKAL SKUAMÖZ KANSER

Çoğu hastada 5-FU ve mitomisinle eşzamanlı radyoterapi önerilir; kapesitabin 5-FU’ya alternatif olabilir. IMRT ve günlük görüntü rehberliği toksisiteyi azaltmak için tercih edilir; gereksiz tedavi kesintileri önlenir. [4]

Seçilmiş çok erken, düşük riskli lezyonda lokal eksizyon mümkündür; tıkanma veya tedaviyi engelleyen fistül/inkontinansta önce diversiyon gerekebilir. Persistan veya nüks hastalıkta kurtarma cerrahisi değerlendirilir. [2,4]

Erken evrede doz azaltma araştırmaları umut vericidir, ancak kısa dönem yanıt tek başına kalıcı lokal kontrolü kanıtlamaz. Radyoterapi dozu evre ve güncel uzman protokolüne göre seçilir. [12]

SİTOTOKSİK TEDAVİDE GÜVENLİK

Başlangıçta ve her uygulama öncesinde tam kan sayımı, elektrolitler, böbrek ve karaciğer işlevleri değerlendirilir. Mitomisinden sonra uzamış miyelosüpresyon nedeniyle kan sayımı 6–8 hafta izlenir. [13]

Fluorourasilin 2026 FDA etiketine göre acil tedavi zorunluluğu yoksa başlangıçtan önce DPYD testi yapılır; tam DPD eksikliğinde kullanımdan kaçınılır, kısmi eksiklikte tedavi bireyselleştirilir. Negatif test ciddi toksisiteyi dışlamaz; yerel test ve doz protokolü doğrulanır. Ateş, enfeksiyon bulgusu, erken ağır ishal/mukozit veya nörolojik değişiklik acil değerlendirilmelidir. [14]

İLERİ HASTALIK VE İMMÜNOTERAPİ

FDA, 15 Mayıs 2025’te inoperabl lokal nüks/metastatik erişkin anal kanal skuamöz kanserinde ilk basamak karboplatin-paklitaksele retifanlimab eklenmesini; platin sonrası progresyon/intoleransta monoterapiyi onayladı. Bu ABD ruhsat bilgisidir; Türkiye’de erişim/ruhsat ayrıca doğrulanmalıdır. İmmün aracılı ciddi toksisiteler ve infüzyon reaksiyonları izlenir. [5]

2026 sağkalım analizinde progresyonsuz yarar sürdü; genel sağkalım nokta tahmini lehteydi, fakat güven aralığı 1’i içeriyordu. Sonuç mutlak veya her hastada garanti sağkalım artışı olarak sunulmaz. [10]

YAVAŞ YANIT VE KURTARMA KARARI

Tedavi bitiminden 8–12 hafta sonra klinik değerlendirme yapılır. Progresyon yoksa gerileme tedavi başlangıcından 26 haftaya kadar sürebilir; erken skar/ödem otomatik direnç sayılmaz. Progresyon biyopsi ve kurtarma değerlendirmesini gerektirir. [3]

Tam yanıtta ilk 2 yıl 3–6 ayda bir, sonra 5 yıla dek 6–12 ayda bir muayene; başlangıç evre II–III hastalıkta ilk 3 yıl yıllık BT önerilir. Anorektal/cinsel işlev ve geç toksisite takip edilir. [3]

GECİKMEDEN DEĞERLENDİRME

Yeni veya artan kanama, kitle, ağrı ve bağırsak alışkanlığı değişikliği önceki tedaviye rağmen yeniden incelenir. Tıkanma, tedaviyi engelleyen ağır işlev kaybı veya hızlı progresyonda ekip değerlendirmesi hızlandırılır. [1,4]