ANTİSOSYAL KİŞİLİK BOZUKLUĞU
ÖZET
Antisosyal kişilik bozukluğu, başkalarının haklarını ve davranışların sonuçlarını önemsememeyle ilişkili, süreğen bir davranış örüntüsüdür. Aldatma, dürtüsellik, sorumsuzluk, güvenliği gözetmeme ve zarar verici davranışlardan pişmanlık duymama görülebilir. Tanı yalnız bir olaydan çıkarılmaz. Erişkinlikteki örüntü yanında çocukluk ve ergenlik öyküsü değerlendirilir; on sekiz yaşın altında bu kişilik bozukluğu tanısı konmaz. On beş yaşından önce davranım bozukluğu bulgularının bulunması da gereklidir.
Buradaki antisosyal sözcüğü, yalnız kalmayı tercih etmek veya sosyal ortamlardan hoşlanmamak anlamına gelmez. Değerlendirme, kişinin düşünce ve davranışlarını inceleyen bir ruh sağlığı uzmanıyla yapılır. İnternette doldurulan bir test, kan tahlili veya görüntüleme tek başına bu tanıyı koyamaz. İlk başvuruda sağlık öyküsü ve fizik muayene gözden geçirilerek uygun ruh sağlığı değerlendirmesine yönlendirme yapılabilir.
Bakımın amacı kişiyi cezalandırmak değildir. Tanı veya geçmişteki davranışlar, uygun sağlık hizmetine erişimi engellememelidir. Umut veren, olumlu ve işbirliğine dayanan bir ilişki tedaviye katılımı destekleyebilir. Depresyon, kaygı, madde kullanımı, sosyal destek gereksinimleri ve aile içi şiddet ayrıca değerlendirilir. Grup temelli bilişsel ve davranışçı müdahaleler düşünülebilir; ilaçlar kişilik örüntüsünü veya ilişkili saldırganlığı tedavi etmek amacıyla rutin olarak önerilmez.
İki bin yirmi beşte yayımlanan MOAM araştırmasında İngiltere ve Galler’de denetimli serbestlik gözetimindeki üç yüz on üç erkek değerlendirilmiştir. Olağan gözetimle birlikte mentalizasyon temelli tedavi alan grupta on ikinci ay saldırganlık puanları daha düşük bulunmuştur. Ancak bu belirli adli örneklemdeki bulgu, bütün hastalara veya kadınlara aynı etkinin uygulanabileceğini kanıtlamaz. Tedavi kazanımlarının kalıcılığı da ayrıca değerlendirilmelidir.
Kişinin kendisine veya başkasına zarar verme dürtüsü varsa yardım geciktirilmemelidir. Yakın ve doğrudan tehlike söz konusu olduğunda yerel acil yardım hizmetlerine başvurulur. Güvenlik gereksinimi, tanı etiketinin kesinleşmesini beklemekten daha önceliklidir.
- antisosyal kişilik bozukluğu
- davranım öyküsü
- dürtüsellik
- psikoterapi
- risk değerlendirmesi
GENEL OKUYUCU
GENEL BAKIŞ VE KAPSAM
Tanı, süreğen örüntü ve gelişimsel öykünün değerlendirilmesine dayanır.
BELİRTİLER VE GÜNLÜK YAŞAM
Aldatma, dürtüsellik, sorumsuzluk ve pişmanlık eksikliği görülebilir.
NE ZAMAN YARDIM ALINMALI?
Kendine veya başkasına zarar verme dürtüsünde gecikmeden yardım alın.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Eşlik eden ruhsal sorunlar, madde kullanımı ve aile içi şiddet değerlendirilir.
FİZİK MUAYENE
Sağlık öyküsü ve fizik muayene değerlendirmeyi tamamlar; tek bir test tanı koymaz.
AYIRICI TANI
Madde etkisiyle ilişkili davranışlar, ayık dönemler ve erken yaşam öyküsü üzerinden ayrıştırılır.
TANISAL YAKLAŞIM
TANI VE TESTLERİN SINIRLARI
En az on sekiz yaş, on beş yaş öncesi davranım bulguları ve yedi özellikten en az üçü aranır.
TEDAVİ
TEDAVİ VE GÜVENLİK
Grup bilişsel-davranışçı müdahaleleri düşünün; eşlik eden bozuklukları tedavi edin. Rutin ilaç önerilmez.
İZLEM VE ÖNERİLER
Tedaviye katılım, ilerleme ve güvenlik gereksinimleri düzenli görüşmelerde yeniden değerlendirilir.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL UYARILAR VE SEVK
Doğrudan tehlikede yerel acil yardım hizmetlerine başvurun.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Antisocial Personality Disorder (ASPD) ↗
MSD Manual Professional · Kaynak tarihi: 2023-09 inceleme; 2026-01 güncelleme · Erişim: 2026-10-28
- Antisocial personality disorder: prevention and management, CG77 ↗
NICE · Kaynak tarihi: 2009 kılavuzu; 2013 güncellemesi; Temmuz 2024 sunum düzenlemesi · Erişim: 2026-10-28
- Antisocial Personality Disorder (ASPD) ↗
Cleveland Clinic · Kaynak tarihi: 2023-10-06 · Erişim: 2026-10-28
- Mentalisation-based treatment for antisocial personality disorder in males convicted of an offence on community probation in England and Wales (Mentalization for Offending Adult Males, MOAM): a multicentre, assessor-blinded, randomised controlled trial ↗
The Lancet Psychiatry · Kaynak tarihi: 2025-02-18 çevrimiçi; 2025-03 sayı · Erişim: 2026-10-28
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 1 ARAŞTIRMA
1 doğrudan ilgili çalışma/rehber seçildi; sayı kotası veya sistematik derleme iddiası yoktur. Erişim sınırları kanıt kaydında tutuldu; hekim değerlendirmesi beklenmektedir.
01 · ANTİSOSYAL KİŞİLİK BOZUKLUĞUNDA MOAM RANDOMİZE ARAŞTIRMASI
Mentalisation-based treatment for antisocial personality disorder in males convicted of an offence on community probation in England and Wales (Mentalization for Offending Adult Males, MOAM): a multicentre, assessor-blinded, randomised controlled trial
Fonagy P, Simes E, Yirmiya K ve ark. · The Lancet Psychiatry · 2025
Çalışma türü: Çok merkezli, değerlendirici kör, randomize çalışma.
Kapsam: Denetimli serbestlikteki 313 erkek; ek mentalizasyon tedavisi veya olağan gözetim.
ÖZET
On ikinci ay saldırganlık puanları ek tedavide daha düşüktü.
Belirli adli erkek örneklemi; genellenebilirlik ve kalıcılık sınırlı. Özgün özet okundu.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 39978982 · DOI: 10.1016/S2215-0366(24)00445-0
Eğitim amaçlı taslaktır; kişisel tanı, tedavi veya acil yardım hizmetinin yerine geçmez. Klinik uzman incelemesi ve kullanıcı onayı beklenmektedir.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.