İçeriğe geç
Madde metnine geç
HASTALIK

ARTERİYEL GAZ EMBOLİSİ

ÖZET

Arteriyel gaz embolisi, damara giren gazın beyin veya diğer organların atardamar dolaşımını etkilemesidir. Dalışla ilişkili akciğer basınç yaralanması yanında tıbbi girişimler de neden olabilir. Ani bilinç bozukluğu, nöbet veya fokal nörolojik kayıp görülebilir; bu bulguların ortaya çıkışı hızlı değerlendirmeyi gerektirir.

Dalış sonrasında görülen arteriyel gaz embolisi ile dekompresyon hastalığı aynı mekanizma değildir; ikisi de kabarcıkla ilişkili dalış hastalıkları kapsamında değerlendirilir. Sahada aralarındaki kesin ayrım her zaman gerekli veya mümkün olmayabilir. İlk düzelme güven verici kabul edilmemeli, çünkü arteriyel gaz embolisinde belirtiler yeniden ortaya çıkabilir.

İşlemden sonra nörolojik bozulma gelişen hastada, kontrastsız BT’de gaz görülmemesi tanıyı dışlamaz. BT perfüzyon incelemesi bazı olgularda ek bilgi sağlayabilir. Ancak bu yaklaşımın verileri seçilmiş küçük kohortlara dayanır; normal veya anormal tek bir görüntünün bütün klinik kararı belirlediği düşünülmemelidir.

Hiperbarik oksijen tedavisinin gecikmesi ile sonuçlar arasında gözlemsel bir ilişki vardır. Veriler erken değerlendirme ve mümkün olduğunca erken tedaviyi destekler; yine de randomize tedavi karşılaştırması değildir. Saatlere dayalı kesin bir yararsızlık sınırı türetilemez. Geç başvuran hastanın tedaviye uygunluğu da uzman ekip tarafından değerlendirilir.

Nakil sırasında dalış ayrıntıları, belirtilerin seyri ve uygulanmış ilk yardım bilgileri korunmalıdır. Tekrarlanan muayene, gelişen nörolojik veya solunumsal sorunları izlemek için önemlidir. Eşlik eden pnömotoraks gibi basınçla ilişkili yaralanmalar ayrıca araştırılır. Nakil yöntemi yalnız mesafeye göre değil, toplam süre ve güvenlik koşullarına göre seçilir.

İyileşme yalnız hastaneden taburcu olmakla değerlendirilmez. Prospektif bir serebral hava embolisi kohortunda altı aylık işlevsel durum ve yaşam kalitesi incelenmiştir. Bazı sağ kalanlarda kalıcı sorunlar bulunmuştur. Çalışma arteriyel ve retrograd venöz olguları birlikte içerdiği için sonuçları bütün arteriyel emboli hastalarına doğrudan genellemek uygun değildir.

ANAHTAR KELİMELER
  • arteriyel gaz embolisi
  • hiperbarik oksijen
  • BT perfüzyon
  • dalış kazası
Son güncelleme tarihi:

GENEL OKUYUCU

GENEL BAKIŞ VE KAPSAM

Arteriyel gaz embolisinde gaz kabarcıkları atardamarlara ulaşarak organların kanlanmasını bozabilir. Dalışta akciğer aşırı genişlemesi veya tıbbi girişim sırasında gaz girişi neden olabilir.

Kaynaklar:[1]

BELİRTİLER VE GÜNLÜK YAŞAM

Ani bilinç değişikliği, nöbet, güçsüzlük veya başka inme benzeri bulgular görülebilir. Bulguların bir girişim ya da dalışla zamansal ilişkisi önemlidir.

Kaynaklar:[1]

NE ZAMAN YARDIM ALINMALI?

Dalış sonrası nörolojik bozulma acildir. Belirtiler kendiliğinden düzelse bile yeniden kötüleşme olabilir; kişi uzman değerlendirmesi ve uygun merkeze nakilden vazgeçmemelidir.

Kaynaklar:[3]

SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM

ANAMNEZ

Dalışın profili, çıkış özellikleri, belirtilerin başlangıcı ve verilen ilk yardım kaydedilir. Dalış bilgisayarı ve olay bilgileri hastayla birlikte nakledilmelidir.

İyatrojenik olgularda kalp cerrahisi, damar kateterizasyonu veya akciğer biyopsisi gibi yakın tarihli işlemler sorgulanır.

Kaynaklar:[4][7]

FİZİK MUAYENE

Bilinç düzeyi, lateralizan bulgular, nöbet, solunum ve dolaşım birlikte değerlendirilir. Serebral hava embolisi kohortunda nörolojik tabloya dolaşım veya solunum bozukluğu eşlik edebilmiştir.

Kaynaklar:[6]

AYIRICI TANI

Dekomprezyon hastalığı ve arteriyel gaz embolisi dalışla ilişkili farklı mekanizmalardır; sahada kesin ayrım her zaman mümkün olmayabilir ve ilk yaklaşım benzerdir.

Dalış sonrası pnömotoraks, akciğer ödemi ve diğer barotravmalar ayrıca düşünülür. Solunum muayenesi tekrarlanmalı; eşlik eden torasik sorunlar nakil ve basınç tedavisi planında dikkate alınmalıdır.

Kaynaklar:[3][4]

TANISAL YAKLAŞIM

TANI VE TESTLERİN SINIRLARI

Kontrastsız beyin BT’sinde gaz görülmemesi serebral gaz embolisini dışlamaz. Klinik kuşkuda BT perfüzyon destekleyici olabilir; küçük seçilmiş bir seride çoğu hastada bozukluk görülmesi, testin evrensel doğruluğunu kanıtlamaz.

Kaynaklar:[5]

TEDAVİ

TEDAVİ VE GÜVENLİK

Yaşamı tehdit eden gaz embolisinde %100 oksijen ve hiperbarik değerlendirme gerekir. Hasta düz zeminde sırtüstü veya uygun kurtarma pozisyonunda tutulur; rutin baş aşağı pozisyon kullanılmaz.

Hiperbarik merkeze erken danışma önemlidir. Gözlemsel veriler daha erken tedaviyle daha iyi sonuç arasında ilişki gösterir; uzun gecikme otomatik yararsızlık veya tedaviyi reddetme sınırı değildir.

Kaynaklar:[2][7]

İZLEM VE ÖNERİLER

Akut dönem sonrasında nörolojik işlev, günlük yaşam etkinlikleri ve yaşam kalitesi değerlendirilir. Karma serebral hava embolisi kohortunda bazı sağ kalanlar altı ayda da yaşam kalitesinde düşüş bildirmiştir.

Kaynaklar:[6]

ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ

ACİL UYARILAR VE SEVK

Nakil en hızlı ve uygun güvenli yöntemle koordine edilir. Dalış kazasında ek basınç düşüşünü sınırlamak için hava naklinde güvenli en düşük uçuş yüksekliği dikkate alınır.

Girişim sonrası gelişen ani nörolojik bulguda görüntülemede gazın görülmesini beklemek uzman değerlendirmesini geciktirmemelidir.

Kaynaklar:[4][5]

KAYNAKLAR

Kaynakları görüntülemek için tıklayın
  1. Hyperbaric Treatment of Air or Gas Embolism: Current Recommendations ↗

    Undersea & Hyperbaric Medicine · Erişim: 2026-10-28

  2. Part 10: Adult and Pediatric Special Circumstances of Resuscitation: 2025 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care ↗

    American Heart Association · Kaynak tarihi: 2025-10-21 · Erişim: 2026-10-28

  3. Scuba Diving: Decompression Illness and Other Dive-Related Injuries ↗

    CDC Yellow Book · Kaynak tarihi: 2025-04-23 · Erişim: 2026-10-28

  4. S2k guideline for diving accidents ↗

    GTÜM / GMS German Medical Science · Kaynak tarihi: 2023-03-03 · Erişim: 2026-10-28

  5. Computer tomography perfusion patterns in iatrogenic cerebral arterial gas embolism: A retrospective cohort study ↗

    European Journal of Radiology · Kaynak tarihi: 2023-11-30 · Erişim: 2026-10-28

  6. Functional outcome and quality of life after iatrogenic cerebral air embolism treated with hyperbaric oxygen: a prospective cohort study ↗

    Diving and Hyperbaric Medicine · Kaynak tarihi: 2025-12-20 · Erişim: 2026-10-28

  7. Early hyperbaric oxygen therapy is associated with favorable outcome in patients with iatrogenic cerebral arterial gas embolism: systematic review and individual patient data meta-analysis of observational studies ↗

    Critical Care · Kaynak tarihi: 2023-07-12 · Erişim: 2026-10-28

KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 2 ARAŞTIRMA

2 doğrudan ilgili çalışma/rehber seçildi; sayı kotası veya sistematik derleme iddiası yoktur. Erişim sınırları kanıt kaydında tutuldu; hekim değerlendirmesi beklenmektedir.

01 · SEREBRAL GAZ EMBOLİSİNDE BT PERFÜZYON ÖRÜNTÜLERİ

Computer tomography perfusion patterns in iatrogenic cerebral arterial gas embolism: A retrospective cohort study

Raoul A Fakkert ve ark. · European Journal of Radiology · 2024

Çalışma türü: Retrospektif tek merkezli kohort

Kapsam: 27 hastadan ilk 24 saatte BT perfüzyon yapılan 15 kişi.

ÖZET

Bir hasta dışında perfüzyon bozukluğu görüldü.

Seçilmiş küçük örneklem ve karşılaştırma grubu yokluğu, tanısal özgüllük hesabına izin vermez.

02 · İYATROJENİK SEREBRAL HAVA EMBOLİSİ SONRASI YAŞAM KALİTESİ

Functional outcome and quality of life after iatrogenic cerebral air embolism treated with hyperbaric oxygen: a prospective cohort study

Raoul A Fakkert ve ark. · Diving and Hyperbaric Medicine · 2025

Çalışma türü: Prospektif gözlemsel tek merkez kohortu

Kapsam: Hiperbarik tedavi alan 22 erişkin;14 arteriyel,5 retrograd venöz,3 karma veya belirsiz.

ÖZET

Altı ayda 17 sağ kalanın 9’u yaşam kalitesinde düşüş bildirdi.

Tedavisiz kontrol yoktur; karışık emboli tipleri nedeniyle saf arteriyel prognoz olarak okunmamalıdır.

Eğitim amaçlı taslaktır; kişisel tanı, tedavi veya acil yardım hizmetinin yerine geçmez. Klinik uzman incelemesi ve kullanıcı onayı beklenmektedir.

BU MADDEYİ GELİŞTİRİN

Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.

Bildirimler yönetici değerlendirmesine alınır. Bildirim sayısı tek başına içerik değişikliği veya silme kararı oluşturmaz.

Türkçe Sağlık Ansiklopedisi

AYRIVON © YAZILIM tarafından geliştirilmiştir.