AŞAĞI OLMAMA VE EŞDEĞERLİK ARAŞTIRMALARI

Aşağı olmama araştırması, yeni yaklaşımın karşılaştırıcıdan önceden kabul edilemez sayılan ölçüde daha kötü olmadığını göstermeyi amaçlar. Bu, iki yaklaşımın tam olarak aynı olduğunu kanıtlama hedefi değildir. FDA rehberinin vurguladığı gibi, sonuç aktif kontrolün çalışmada beklenen etkisini gösterdiği varsayımına da dayanır. İki grubun benzer görünmesi, her ikisi de etkisizse yeni yaklaşımın etkili olduğunu göstermez; geçmiş kanıt ve araştırma kalitesi bu nedenle önemlidir.

Eşdeğerlik araştırmasında ise anlamlı kabul edilen farklar için alt ve üst sınırlar belirlenir. İki tek yönlü test yaklaşımı, kısaca TOST, farkın bu sınırlar içinde kaldığına ilişkin çıkarım yapmak için kullanılabilir. Lakens’in yöntem açıklaması, sınırların araştırma öncesinde gerekçelendirilmesini önerir. Geleneksel bir üstünlük testinde istatistiksel anlamlılık bulunmaması, kendi başına eşdeğerlik kanıtı değildir. “Fark gösterilemedi” ile “önemli sayılan farklar dışlandı” farklı iddialardır; okuyucu kullanılan testin hangisini değerlendirdiğini görmelidir. Sınırların genişliği de sonucun pratik anlamını belirler.

Sengul ve arkadaşlarının 2024 sistematik incelemesi, 2014 ve 2019’da yayımlanmış toplam 823 aşağı olmama araştırmasını değerlendirmiştir. Marjın belirtilmesi yaygındı; buna karşılık seçilen marjın gerekçesinin bildirilmesi yüzde 36’dan yüzde 57’ye yükselse de eksikler sürüyordu. Bir sınırın yazılmış olması ile neden kabul edilebilir olduğunun açıklanması aynı şey değildir. Bu tarihsel karşılaştırma, bir tedavinin işe yarayıp yaramadığını değil, çalışmaların yöntem ve raporlama özelliklerini inceler; sonuçları bütün güncel araştırmalara tek bir kalite puanı olarak taşınmamalıdır.

Reinaud ve arkadaşlarının kayıt incelemesi de marjın ne zaman görünür olduğunun önemini göstermiştir. ClinicalTrials.gov’daki farklı dönem örneklemlerinde ilk kayıt sırasında marj bildirimi düşük bulunmuştur; 2022–2023 örnekleminde oran yüzde 9,2 idi. Yayında açıklanan bir sınırın başlangıçta belirlenip belirlenmediğini anlamak için kayıt geçmişi, protokol ve yayın birlikte değerlendirilmelidir. Bu incelemede protokoller aranmadığından, kayıtta marj bulunmaması marjın hiçbir yerde önceden belirlenmediğinin kesin kanıtı değildir. Asıl uyarı, kararın zamanlamasının ve gerekçesinin dışarıdan izlenebilir olması gerektiğidir.