AŞİL TENDİNOPATİSİ

GENEL BAKIŞ

Aşil tendonu baldır kaslarının kuvvetini topuk kemiğine aktarır; yürümeye, koşmaya ve parmak ucuna yükselmeye katılır. Tendinopati, bu tendonun ağrı ve işlev kaybıyla seyreden yüklenme sorunudur. Tendonun orta kısmı veya kemiğe yapıştığı bölge etkilenebilir. Bu iki yerleşimi ayırmak önemlidir, çünkü egzersizin hareket açıklığı ve yüklenme biçimi aynı olmayabilir. Tendinopati ile ani tendon kopması aynı durum değildir. [1,2]

BELİRTİLER VE RİSKLER

Sabah veya uzun oturma sonrasında sertlik, yükle artan topuk arkası ağrısı ve hassasiyet sık görülür. Tendonda kalınlaşma ya da ayakkabının arkasına sürten ağrılı şişlik bulunabilir. Egzersiz sırasında ağrının azalması, tendonun o yükü sorunsuz karşıladığını göstermez; yakınma sonrasında yeniden belirginleşebilir. Günlük yürüyüş ile yoğun sporun oluşturduğu yük ayrı ayrı sorgulanmalıdır. [2]

Koşu mesafesi veya hızındaki ani artış, zemin ve ayakkabı değişiklikleri, baldır gerginliği ve yetersiz toparlanma önemlidir. Yapışma bölgesi sorunlarında topuk arkasındaki kemik çıkıntısı da çevrede baskı oluşturabilir. Hastanın yalnız sportif değil, işteki ayakta kalma ve yürüme yükü de tedavi planında değerlendirilir. Başlangıçtaki yük değişikliğini saptamak, bütün sorunu tek bir “iltihap” açıklamasına indirgemekten daha yararlıdır. [1,3]

KIRMIZI BAYRAKLAR VE FARKLI NEDENLER

Ani bir kopma sesi, arkadan tekme yemiş gibi his ve belirgin itme gücü kaybı tendon kopmasını düşündürebilir; acil değerlendirme gerekir. Böyle bir durumda egzersize devam ederek tendonu “açmaya” çalışmayın. Uzun süredir ağrı bulunması yeni kopma olasılığını ortadan kaldırmaz. [1]

Sedef hastalığı veya genç yaşta başlayan uzun süreli bel ağrısıyla birlikte yapışma yeri ağrısı, spondiloartrit açısından değerlendirme gerektirebilir. Tendon kalınlaşması bazı hastalarda ailesel kolesterol bozukluğuyla ilişkili olabilir. Bu nedenle ayırıcı tanı yalnız spor yaralanmalarından oluşmaz; sistemik ipuçları tedavi ve yönlendirmeyi değiştirebilir. [3]

TANI NASIL KONUR?

Hekim ağrının tam yerini belirler; yüklenmeyle oluşan ağrıyı, yerel hassasiyeti ve kalınlaşmayı değerlendirir. Tipik klinik bulgular bir aradaysa görüntüleme her zaman gerekli değildir. Belirsiz tanı, beklenmedik seyir veya cerrahi planı varsa ultrason, röntgen ya da MR seçilebilir. Görüntüdeki değişikliğin büyüklüğü tek başına ne kadar sürede iyileşileceğini güvenilir biçimde göstermez. [3]

YÖNETİM VE REHABİLİTASYON

Temel yaklaşım eğitim, uygun yük düzenlemesi ve kademeli kuvvetlendirmedir. Koşu ve sıçrama geçici olarak azaltılırken tolere edilen düşük darbeli etkinliklerle genel kondisyon korunabilir. Destekleyici ayakkabı ve bazı kişilerde topuk yükseltici yararlı olabilir. Ağrıyı azaltan bir yöntem tendonun bütün yük kapasitesini hemen geri getirmez; günlük yaşam ve spor hedefleri basamaklandırılmalıdır. [1,2]

Egzersiz programı kişinin kuvveti, ağrısı ve tutulum yerine göre seçilir. Özellikle yapışma bölgesi sorununda topuğu basamak seviyesinin altına indiren standart internet programı herkese uygun değildir. Uygulama sonrasında artan ve yatışmayan ağrıda tekrar sayısı veya yük azaltılarak fizyoterapistle görüşülür. Tam dinlenme ile ağrıya rağmen zorlamanın arasında, izlenebilir bir yüklenme planı kurulması gerekir. [2]

İZLEM VE BEKLENTİLER

İyileşme çoğu kişide aylar alır; uzayan yakınmalarda tanı ve program yeniden değerlendirilir. Spora dönüş, takvimdeki bir tarihten çok belirtiler ve işlevle ilişkilendirilmelidir. Şok dalgası gibi ek yöntemler veya cerrahi, ilk basamak tedavilerden sonra uzmanla tartışılır. Cerrahi hızlı ve risksiz bir egzersiz alternatifi değildir. [2,3]

Takipte yalnız spora dönme isteği değil, iş sırasında oluşan yük de konuşulmalıdır. Yük değişikliği kişinin yaşam koşullarına uyarlanır. Beklenmedik seyirde başlangıçtaki tanıyı sorgulamak, aynı egzersiz programını süresiz tekrarlamaktan daha uygundur. [3]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.