AŞIRI TERLEME

ÖYKÜ: DAĞILIM VE BAĞLAM

Dağılım, başlangıç yaşı, süre, tetikleyiciler, uyku sırasında terleme, aile öyküsü ve ilaçlar sorgulanır. Ateş, kilo kaybı veya lenfadenopati ikincil neden araştırmasını yönlendirir.

Gece terlemesinde ortam sıcaklığı, ilaçlar, menopoz belirtileri, alkol, tiroid belirtileri ve enfeksiyon riskleri değerlendirilir; birinci basamakta her olgu ağır hastalık anlamına gelmez.

Ölçülmüş ateş, istemsiz kilo kaybı veya lenfadenopati incelemeyi önceliklendirir. Muayenede vital bulgular, lenf düğümleri, tiroid, kalp ve dalak değerlendirilir.

Odaksal yakınmada terleyen bölgeler, ciltte ıslaklık, yumuşama ve tahriş incelenir; muayene bulguları yaşam kalitesindeki etkilenmeyle birlikte yorumlanır.

ODAKSAL, YAYGIN VE GECE TERLEMESİ

Yaygın terlemede enfeksiyon, malignite, inflamatuvar hastalıklar, endokrin nedenler ve ilaç etkisi farklı olasılıklardır. Kohorttaki olgular en az iki haftadır yakınması bulunan hastane hastalarıydı. Bu süre, yeni ve ağır belirtilerle gelen kişiyi bekletmek için kullanılamaz. Normal CRP veya ateş olmaması tek başına ciddi nedeni dışlayan bir güvence değildir.

Menopoz, hipertiroidi, duygu durum sorunları, obezite ve reflü de gece terlemesiyle ilişkili olabilir; değerlendirme eşlik eden bulgulara göre daraltılır.

Erken başlayan, simetrik odaksal ve uykuda azalan terleme primer hiperhidrozu düşündürür; tek başına bu örüntü ikincil nedenleri dışlamaz.

Öykü ve muayene nedeni göstermiyorsa hemogram, CRP, TSH, uygun tüberküloz/HIV değerlendirmesi ve akciğer grafisi düşünülebilir; ileri tetkik klinik şüpheye göre seçilir.

Terleme alanını gösteren iyot-nişasta testi, nedeni veya ter miktarını tek başına belirlemez.

NEDENE VE BÖLGEYE GÖRE YAKLAŞIM

Tedavi bölgeye, şiddete ve yaşam etkisine göre seçilir. Antikolinerjiklerde ağız kuruluğu, görme bulanıklığı ve idrar retansiyonu gibi yan etkiler dikkate alınmalıdır.

Primer odaksal hiperhidrozda lokal tedaviler ve bölgeye uygun seçenekler değerlendirilir; avuç/ayak tabanı için iyontoforez, seçilmiş olgularda botulinum toksini seçenekler arasındadır.

Alüminyum tuzlu yerel antiperspiranlar seçenekler arasındadır; tahriş gelişebilir. İyontoforez ve enjeksiyon seçeneklerinin uygunluğu bölgeye ve kişiye göre değerlendirilir. Bir bölgede etkili yaklaşım, bütün vücuda yayılan terlemenin nedenini araştırmanın yerine geçmez.

Sempatik sinir cerrahisi geri dönüşsüz zararlar ve kompansatuvar terleme bakımından değerlendirilmelidir; her terleme yakınmasına ilk seçenek değildir.

İZLEM VE YENİDEN DEĞERLENDİRME

İzlemde yalnız ter miktarı değil günlük yaşam, tedaviye uyum, yan etkiler ve yeniden artış değerlendirilmelidir; uzun dönem karşılaştırmalı kanıt sınırlıdır.

Olası neden tedavi edilirken belirti günlüğü ve yeniden değerlendirme planlanır. Temel incelemeler normalse ve başka şüphe yoksa güvence ve klinik takip uygundur.

SİSTEMİK UYARILAR VE SEVK

Ölçülmüş ateş, istemsiz kilo kaybı veya lenfadenopati incelemeyi önceliklendirir. Muayenede vital bulgular, lenf düğümleri, tiroid, kalp ve dalak değerlendirilir.

AKUT YAKINMANIN AYRI DEĞERLENDİRİLMESİ

Yeni başlayan göğüs baskısı veya sıkışması, özellikle kol, sırt, boyun ya da çeneye yayılan ağrı, nefes darlığı, terleme, bulantı veya baygınlık hissiyle birlikteyse 112’yi arayın. Kalp krizinden emin olmanız gerekmez. Kendi aracınızı kullanmayın; belirtilerin geçmesini beklemek veya önce ilaç denemek yardım çağrısını geciktirmemelidir.

İnsülin kullananlarda terleme, titreme, açlık hissi, çarpıntı veya kafa karışıklığı düşük şekeri düşündürebilir. Bilinci açık ve güvenle yutabilen kişi, öğretilmiş hızlı etkili karbonhidrat ve tekrar ölçüm planını uygular.

Kişi bilinçsizse veya güvenle yutamıyorsa ağızdan yiyecek ya da içecek vermeyin. Türkiye’de 112’yi arayın; normal soluyorsa güvenli yan pozisyonda tutun. Varsa ve uygulaması öğrenilmişse glukagon kullanılabilir. Sık hipoglisemi tedavinin yeniden değerlendirilmesini gerektirir.