ASİT
ÖZET
Asit, tek başına bir hastalık adı olmaktan çok karın boşluğunda sıvı birikimini tanımlayan bir bulgudur. Siroz ve portal hipertansiyon sık nedenlerdir; buna rağmen karın içi maligniteler, kalp yetmezliği ve pankreatit gibi başka durumlar da benzer tablo oluşturabilir. Bu nedenle yeni gelişen şişlik, yalnız önceden bilinen karaciğer hastalığına bağlanmamalıdır.
Sıvı az olduğunda yakınma olmayabilir; miktar arttıkça karın çevresi genişler, kilo artar ve diyaframa bası nedeniyle nefes darlığı oluşabilir. Muayenede sıvı dalgası veya yer değiştiren matite yardımcıdır, ancak küçük miktarlarda bunlar saptanmayabilir. Ultrasonografi daha küçük birikimlerin görülmesini ve ileri değerlendirmenin planlanmasını sağlar.
Tanısal değerlendirmede asit sıvısının protein içeriği ve serumla arasındaki albümin farkı önem taşır. Yüksek gradyan portal hipertansiyon lehinedir, fakat tek başına siroz tanısı değildir. Klinik bağlama göre kalp kökenli sıvı, peritoneal malignite veya tüberküloz araştırılabilir. Her hastaya aynı geniş test panelini istemek yerine, ön olasılığa dayalı seçim yapılır.
Tedavi yaklaşımı sıvının nedenine göre değişir. Sirotik asitte sodyum yönetimi, diüretikler ve gerektiğinde boşaltıcı parasentez birlikte değerlendirilir. İlaç dozu yalnız karın şişliğine göre artırılmaz; böbrek işlevi ve elektrolitler de izlenir. Refrakter sıvı birikimi, seçilmiş hastalarda TIPS ve karaciğer nakli değerlendirmesini gündeme getirir.
Albümin kullanımı konusunda endikasyonları birbirinden ayırmak gerekir. ATTIRE çalışması, hastanede yatan dekompanse sirozlu kişilerde serum albüminini belirli bir sayısal hedefe yükseltmenin temel klinik sonlanımı iyileştirmediğini göstermiştir. Sıvı yüklenmesi gibi ciddi zararlar da görülmüştür. Bu çalışma bütün albümin kullanım biçimlerini incelemediğinden sonuçları farklı endikasyonlara otomatik genellenmemelidir.
İzlem sırasında ateş, yeni karın ağrısı, kanama, nefes darlığı veya bilinç değişikliği önemlidir. Bunlar enfeksiyon, böbrek etkilenmesi ya da karaciğer hastalığının başka komplikasyonlarına işaret edebilir. Hastanın reçetesiz kullandığı ağrı kesiciler ve bitkisel ürünler de değerlendirilmelidir; kendi kendine diüretik artırmak veya sıvı alımını aşırı azaltmak yerine bakım planı gözden geçirilmelidir.
- asit
- SAAG
- parasentez
- portal hipertansiyon
GENEL OKUYUCU
GENEL BAKIŞ VE KAPSAM
Asit, karın boşluğunda serbest sıvı birikmesidir. Sıklıkla portal hipertansiyona bağlıdır; ancak kanser, kalp hastalığı ve pankreas hastalıkları gibi farklı nedenler de araştırılmalıdır.
BELİRTİLER VE GÜNLÜK YAŞAM
Küçük miktarlar belirti vermeyebilir. Sıvı arttıkça karın çevresi ve kilo artar; gerginlik ve nefes darlığı gelişebilir. Belirgin ağrı, enfeksiyon veya başka akut nedenler yönünden değerlendirilmelidir.
NE ZAMAN YARDIM ALINMALI?
Asitli hastada yeni ateş, karın ağrısı, kanlı kusma, siyah dışkı, nefes alma güçlüğü veya uyanıklıkta azalma acil değerlendirme gerektirir.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Karaciğer hastalığı, alkol kullanımı, viral/metabolik riskler, kalp hastalığı, malignite, pankreatit ve tüberküloz riski sorgulanır.
FİZİK MUAYENE
Karın distansiyonu, yer değiştiren matite, sıvı dalgası ve ödem değerlendirilir. Az miktarda sıvıda muayene normal olabilir; ultrasonografi daha küçük birikimleri gösterebilir.
AYIRICI TANI
Serum-asit albümin gradyanı (SAAG) ≥1,1 g/dL portal hipertansiyonu destekler; siroza özgü değildir. Yüksek SAAG ile asit proteininin >2,5 g/dL olması kardiyak nedeni düşündürebilir. Düşük SAAG durumunda peritoneal malignite, tüberküloz veya pankreatik nedenler değerlendirilir.
Sitoloji, amilaz ve adenozin deaminaz gibi testler klinik olasılığa göre seçilir. CA125 yüksekliği tek başına malign asiti ayırt ettirmez.
TANISAL YAKLAŞIM
TANI VE TESTLERİN SINIRLARI
Yeni başlayan asitte parasentez geciktirilmemelidir. Hücre sayımı, kültür ve serum-asit albümin gradyanı değerlendirilir; sıvının yalnız görüntüsüne bakarak neden belirlenmez.
Ultrasonografi veya BT sıvı birikimini ve eşlik eden bulguları gösterebilir. Enfeksiyon şüphesinde görüntüleme, asit sıvısının laboratuvar incelemesinin yerine geçmez.
TEDAVİ
TEDAVİ VE GÜVENLİK
Sirotik asitte besinsel sodyum azaltılır; diüretikler en düşük etkili dozda seçilir. Kilo, idrar miktarı, elektrolit ve böbrek işlevlerine göre ayarlanır. Diyetisyen desteği ve altta yatan dekompansasyon nedeninin tedavisi önemlidir.
Spironolakton tek başına veya uygun hastada furosemidle birlikte kullanılabilir. Hiponatremi olmayan herkese sıvı kısıtlaması gerekmez; ağır hipervolemik hiponatremide yaklaşım bireyselleştirilir.
Sirotik asitte beş litreden fazla sıvı boşaltıldığında, çıkarılan toplam her litre için 6–8 g intravenöz albümin önerilir; hesap yalnız beş litreyi aşan kısım üzerinden yapılmaz. Daha küçük hacimlerde hipotansiyon, böbrek veya elektrolit sorunu varsa da düşünülebilir.
ATTIRE, hastanede albümin düzeyini belirli hedefe yükseltmek için yoğun infüzyon yapılmasını desteklememiştir. Bu sonuç, parasentez sonrası albümin gibi farklı endikasyonları geçersiz kılmaz.
İZLEM VE ÖNERİLER
Sirotik asitte diüretik başlanırken ve doz artırılırken böbrek işlevi, sodyum-potasyum ve semptomlar izlenir. Tekrarlayan sıvı birikiminde parasentez sıklığı, TIPS uygunluğu ve nakil değerlendirmesi gözden geçirilir.
NSAİİ gibi böbrek işlevini olumsuz etkileyebilen ilaçlardan kaçınılmalı; reçetesiz ürün ve bitkisel destekler hekimle paylaşılmalıdır.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL UYARILAR VE SEVK
Ateş veya karın ağrısıyla birlikte yeni klinik kötüleşme spontan bakteriyel peritonit olabilir; enfeksiyon bazen yalnız böbrek işlevinde ya da karaciğer testlerinde kötüleşmeyle belirti verir.
Siroza bağlı refrakter asitli hastalar MELD puanından bağımsız nakil değerlendirmesi açısından ele alınmalıdır. TIPS herkes için uygun değildir; seçim uzman ekipçe yapılır.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Ascites ↗
MedlinePlus · Kaynak tarihi: 2024-08-12 · Erişim: 2026-10-28
- Ascites ↗
Merck Manual Professional · Erişim: 2026-10-28
- Guidelines on the management of ascites in cirrhosis ↗
Gut · Kaynak tarihi: 2020-10-16 · Erişim: 2026-10-28
- AGA Clinical Practice Update on the Management of Ascites, Volume Overload, and Hyponatremia in Cirrhosis: Expert Review ↗
Gastroenterology · Kaynak tarihi: 2025-10-20 · Erişim: 2026-10-28
- A Randomized Trial of Albumin Infusions in Hospitalized Patients with Cirrhosis ↗
New England Journal of Medicine · Kaynak tarihi: 2021-03-03 · Erişim: 2026-10-28
- Diagnosis, Evaluation, and Management of Ascites, Spontaneous Bacterial Peritonitis and Hepatorenal Syndrome:2021 Practice Guidance ↗
Hepatology · Erişim: 2026-10-28
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 1 ARAŞTIRMA
1 doğrudan ilgili çalışma/rehber seçildi; sayı kotası veya sistematik derleme iddiası yoktur. Erişim sınırları kanıt kaydında tutuldu; hekim değerlendirmesi beklenmektedir.
01 · ATTIRE: HASTANEDE HEDEFE YÖNELİK ALBÜMİN İNFÜZYONU
A Randomized Trial of Albumin Infusions in Hospitalized Patients with Cirrhosis
Louise China ve ark. · New England Journal of Medicine · 2021
Çalışma türü: Randomize kontrollü çalışma
Kapsam: 777 farklı hasta; 380 albümin, 397 standart bakım.
ÖZET
Enfeksiyon, böbrek bozukluğu veya ölüm birleşik sonlanımı %29,7 ve %30,2 idi; anlamlı fark yoktu.
Albümin grubunda ağır/yaşamı tehdit eden olaylar daha fazlaydı. Uzun dönem ayaktan rejim incelenmedi. Özgün yöntem/sonuçlar okundu.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 33657293 · DOI: 10.1056/NEJMoa2022166
Eğitim amaçlı taslaktır; kişisel tanı, tedavi veya acil yardım hizmetinin yerine geçmez. Klinik uzman incelemesi ve kullanıcı onayı beklenmektedir.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.