AYAK BİLEĞİ KIRIĞI

GENEL BAKIŞ VE BELİRTİLER

Ayak bileği kırığı, eklemi oluşturan kemiklerin bir veya birkaçındaki kırığı ifade eder. Yaralanma sonrasında ağrı, şişlik, morarma ve yük vermekte güçlük gelişebilir. Burkulmayla benzer görünmesi nedeniyle yalnız dış görünüşe bakılarak tanı konulamaz. Ağrı giderek artıyorsa veya yürümek belirgin zorlaşmışsa değerlendirme geciktirilmemelidir. Görüntüleme, kırık bulunup bulunmadığını ve tedavi gereksinimini belirlemeye yardım eder. Kırık şüphesinde spor yaparak ya da üzerine basarak deneme yapılması uygun değildir. [1]

ACİL DURUMLAR

Bileğin olağandışı açı yapması, açık yara, kemiğin görünmesi, çok şiddetli ağrı veya parmaklarda beyazlaşma, morarma ve uyuşma acil başvuru nedenidir. Kırığı kişinin kendisinin düzeltmesi güvenli değildir. Tedavi başladıktan sonra alçının aşırı sıkması, yanma, yeni uyuşma, kötü koku veya akıntı da yeniden değerlendirme gerektirir. Kontrol randevusunu beklemek bu belirtiler için uygun değildir. Yük verme miktarı ve destek kullanma süresi tedavi ekibinden açık olarak öğrenilmelidir. [1]

KIRIK TİPLERİ VE AYIRICI TANI

İç, dış ve arka malleol, ayak bileğini çevreleyen kemik çıkıntılarıdır. Birden fazla malleolün etkilenmesi veya sindezmoz bağlarının yaralanması eklem stabilitesini bozabilir. Kırıkla birlikte çıkık da bulunabilir. Bazı hastalar kırık olmasına rağmen yürüyebildiğinden yürümek kırığı kesin dışlamaz. Hekim şişlik, cilt bütünlüğü, hassasiyet ve sinir dolaşım bulgularını değerlendirir. Grafiler genellikle başlangıç testidir; karmaşık kırıklarda BT ek bilgi verebilir. Bağ yaralanması, başka ayak kemiklerinin kırığı ve eklem yüzeyi hasarı ayrıca düşünülür. [2]

Stabil ve yer değiştirmemiş kırıklarla eklemin hizasını kaybettiği yaralanmaların tedavisi farklıdır. Bot veya alçı bazı hastalar için yeterliyken, instabil kırıkta cerrahi tespit gerekebilir. Amaç sadece kemiği kaynatmak değil, eklemin düzgün yük taşımasını sağlamaktır. Şişlik ve yumuşak doku durumu ameliyat planını etkileyebilir. İyileşme sonrasında kalıcı sertlik, şişlik veya travma sonrası eklem aşınması görülebilir; işlevsel düzelme kemik kaynamasından daha uzun sürebilir. [2]

PROFESYONEL TEDAVİ PLANI

BOAST standardı kapalı malleol ve sindezmoz yaralanması bulunan, iskeleti olgunlaşmış hastaları kapsar. Çocuk kırıkları, açık kırıklar ve pilon kırıkları bu kapsam dışındadır. İlk değerlendirmede dolaşım, duyu ve cilt bulgularının kaydı; müdahaleden sonra tekrar kontrolü önemlidir. Bacağın üst bölümünde fibula yaralanması şüphesi varsa yalnız bileğin görüntülenmesi yeterli olmayabilir. Stabilite belirsiz olduğunda erken kontrol ve uygun grafilerle karar netleştirilir. [3]

İZLEM VE ÖZEL GRUPLAR

Diyabet, periferik nöropati, damar hastalığı, böbrek hastalığı, sigara ve önceden var olan hareket kısıtlılığı tedaviyi etkiler. Güvenli yük verme bazı stabil kırıklarda erken mümkünken, diğerlerinde kısıtlama gerekir. Bu nedenle başka hastanın yürüme takvimini uygulamak doğru değildir. Pıhtı riski ve korunma ihtiyacı yerel protokole göre değerlendirilir. Taburculukta kontrol, rehabilitasyon, işe dönüş ve kötüleşme halinde başvuru bilgisi verilmelidir. Soruların yazılı yanıtlanması, evde birbirine karışan talimatları önler. [3]

Alçı veya botla ilgili sorunlar yalnız ağrı değildir; ciltte sürtünme ve aşırı gevşeklik de desteğin etkinliğini etkileyebilir. Kontrole giderken bunlar anlatılmalıdır. Ayağın şişmesi halinde verilen bakım planı izlenir; desteğin içine cildi kaşımak için cisim sokulmaz. [1]

Sindezmoz, kaval kemiği ile fibulayı bir arada tutan bağ yapılarıyla ilişkilidir. Bu bölgedeki hasar, tek bir küçük kırık görülse bile önem taşıyabilir. Böylece tedavinin neden yalnız kırık parçasının büyüklüğüne göre seçilmediği anlaşılır; bütün eklemin uyumu değerlendirilir. [2]

Başlangıçta kayıt edilen duyu ve dolaşım bulguları daha sonraki değişiklikleri anlamayı sağlar. Özellikle nöropatisi olan hastada ağrı güvenilir bir uyarı olmayabilir. Tedavi ekibinin bu hastalıkları bilmesi, yük verme ve cilt izlemi hakkında daha güvenli öneriler oluşturmasına yardım eder. [3]

AKIL KARTI

Bu eğitim metni evde redüksiyon veya alçı uygulama talimatı içermez.