AYRILMA ANKSİYETESİ BOZUKLUĞU

ANAMNEZ VE TANI

Korkunun bağlanılan kişiye odaklanması, başlangıcı, süre ve okul/iş, uyku, sosyal yaşam üzerindeki etkisi sorgulanır. Tanısal süre çocukta en az dört hafta, erişkinde genellikle altı aydır. Gelişimsel olarak beklenen ayrılık kaygısı ile işlev bozucu bozukluk ayrılır. [1]

FİZİK DEĞERLENDİRME

Tıbbi öykü ve fizik muayene, bedensel yakınmayı otomatik kaygıya bağlamayı önler. Çarpıntıda kardiyak, nefes darlığında solunumsal, titremede tiroid nedenleri; ilaç, kafein ve madde etkileri araştırılır. Testler klinik bulguya göre seçilir. [11]

AYIRICI VE EŞLİK EDEN DURUMLAR

Okul reddi yalnız ayrılma anksiyetesi değildir; sosyal ve okul kaygısı, aile işlevi ve ebeveyn ruhsal sorunlarıyla da ilişkili olabilir. Erişkinde yas, panik ve travma sonrası belirtiler birlikte değerlendirilir; yas grubundaki yüksek ölçek puanları bütün topluma genellenmez. [5,6]

ÇOK KAYNAKLI DEĞERLENDİRME

Çocuk ve ebeveyn görüşmesi; fiziksel yakınmalar, okul güçlükleri ve arkadaş ilişkileriyle tamamlanır. Ölçekler görüşmeyi destekler. SCARED’in ayrılma kaygısı alt ölçeği güvenilirlik verisine sahiptir, ancak tarama puanı tek başına tanı değildir. [2,4]

PSİKOTERAPİ

AACAP, 6–18 yaşta ayrılma anksiyetesi dahil kaygı bozuklukları için BDT önerir. Korkulu düşünceler, kaçınma ve bedensel uyarılma birlikte ele alınır; uygulama çocuğa göre uyarlanır. Küçük çocuklarda ebeveyn katılımlı, bozukluğa özgü BDT için doğrudan çalışma vardır. [3,7]

İLAÇLARIN YERİ

Çocuk ve ergenlerde SSRI’lar değerlendirilebilen ilaçlardır; seçim kapsamlı değerlendirme sonrası yapılır. İlaç, aile eğitimi ve psikoterapi planının yerini otomatik almaz. Erişkin ayrılma anksiyetesinde vilazodon pilotunun 12. hafta yanıt farkı anlamlı değildi; rutin üstün tedavi gibi sunulamaz. [2,8]

Ayrı kalabilme, okula/işe katılım ve aileye bağımlı kaçınma davranışları izlenir. Belirti puanı kadar günlük işlev önemlidir. Ebeveynin kaygıyı hemen azaltmak için yaşamı sürekli değiştirmesi bazı çocuklarda yüksek belirti yüküyle ilişkilidir; bu ilişki aileyi suçlama gerekçesi değildir. [2,9]

ÇOCUKTA İLAÇ GÜVENLİĞİ

SSRI başlanırken hasta/aileye beklenen yarar, olası yan etkiler ve ruhsat dışı kullanım açıklanır. Başlangıç bedensel belirtileri kaydedilir; intihar düşünce ve davranışları düzenli sorgulanıp belgelenir. Doz düşük başlayıp yanıt ve toleransa göre yavaş artırılır. [12]

ACİL GÜVENLİK

Ciddi kendine zarar, aşırı ilaç alma veya kişinin güvenliğinin sağlanamaması acil değerlendirme gerektirir. Ruhsal kriz, sıradan ayrılma korkusu gibi ertelenmez; acil sağlık hizmetine başvurulur. [13]