BAĞIRSAK STOMALARI: KOLOSTOMİ VE İLEOSTOMİ

AMAÇ, TÜRLER VE CERRAHİ DEĞERLENDİRME

Bağırsak stoması, bağırsak içeriğinin karın duvarındaki cerrahi açıklıktan dışarı çıkmasını sağlayan bağlantıdır. Kolostomide kalın bağırsak, ileostomide ince bağırsağın ileum bölümü kullanılır. İsimler yalnız torbanın türünü değil, bağırsağın hangi bölümünün dışarı bağlandığını anlatır. Hastalıklı veya yaralı bölümün çıkarılması, korunması ya da dinlendirilmesi gerekebilir. Kanser, iltihabi bağırsak hastalığı ve başka ciddi bağırsak sorunları olası nedenlerdendir. Stoma bazen geçici, bazen kalıcıdır; geçici planlanması mutlaka kapatılabileceği garantisini vermez. [1][5]

Bağırsak devamlılığının korunması veya iç rezervuar oluşturulması gibi alternatiflerin uygunluğu hastalığa ve kalan bağırsağa bağlıdır. Cerrah beklenen yararı, riskleri ve stomasız bir seçeneğin neden uygun olup olmadığını açıklar. Planlı ameliyatta stoma hemşiresiyle görüşme, olası yerin değerlendirilmesi ve torba sistemlerinin tanınması yararlıdır. Stomanın kendi istemli kapatma kası bulunmadığından dışkı çıkışı normal anüs kontrolü gibi yönetilemez. Hasta bakımın nasıl öğrenileceğini, evde kimin yardımcı olacağını ve malzemenin nasıl temin edileceğini önceden konuşmalıdır. Açlık, ilaç ve bağırsak hazırlığı yalnız cerrahi ekibin kişisel talimatıyla uygulanır. Kendi kendine ilaç kesilmez. [1][4]

Stomanın yeri ve türü, yapılacak ameliyatın gerekçesine göre belirlenir. Hasta, geçici plan ile kesin kapatma garantisi arasındaki farkı cerrahıyla görüşmelidir. [1]

KOLOSTOMİYLE YAŞAM VE UYUM

Ameliyat sonrası bağırsak ve karın duvarının iyileşmesi zaman alır. Beslenme başlangıçta geçici olarak değiştirilebilir; normal besinlere dönüş, kişinin toleransı ve ekibin planına göre yapılır. Bütün stoma hastalarına ömür boyu aynı yasak listesi verilmesi doğru değildir. Düzenli öğünler ve yiyecekleri iyi çiğneme yararlı olabilir. Gaz, koku veya rahatsızlık yaratan besinler kişisel olarak değerlendirilir. Sıvı gereksinimi diğer hastalıklarla birlikte ele alınır. Beslenme konusunda aşırı kısıtlama gelişirse diyetisyen desteği istenmelidir. [2]

Tek parçalı ve iki parçalı torba sistemleri farklı kullanım özellikleri taşır. Seçim cilt, stomanın şekli ve kişinin becerileriyle ilişkilidir. Torbanın uyumu bozulduğunda sızıntı ve cilt tahrişi oluşabilir; stoma hemşiresinden yardım alınır. Bazı ilaçların bağırsaktan geçişi ve çözünmesi değişebilir; torbada ilaç kalıntısı veya tedavi etkisinde sorun fark edilirse hekim ya da eczacıya bildirilir. Tablet ezme veya ilacı bırakma kararı kendiliğinden verilmez. İşe dönüş, ağır kaldırma ve egzersiz iyileşmeye göre planlanır. Beden algısı, cinsellik ve ilişkiler hakkındaki kaygılar bakımın meşru bir parçasıdır; destek istemek uygundur. [2]

Cinsel yaşam ve kıyafet seçimi konusunda kişisel çözümler bulunabilir. Rahatsızlık veya beden algısı kaygısı yaşandığında stoma hemşiresinden destek istemek uygundur. [2]

İLEOSTOMİDE SIVI DENGESİ VE UYARILAR

İleostomide sıvı kaybı ve susuz kalma özellikle önemlidir. Stomadan alışılmışın çok üzerinde çıkış, ağız kuruluğu, yorgunluk veya genel kötüleşme halinde ekibe danışılmalıdır. Her durumda yalnız daha fazla su içmek yeterli bir çözüm değildir; kişinin sıvı ve tuz gereksinimi profesyonel değerlendirme gerektirir. Kendi kendine ishal kesici ilaç başlamak veya dozu artırmak uygun değildir. Stomadan çıkışın belirgin azalması ya da durması, özellikle kramp, bulantı ve kusmayla birlikteyse tıkanıklık belirtisi olabilir. Bu durumda evde stomaya araç veya sıvı uygulanmaz. [3]

Yüksek ateş, yoğun kanama, şiddetli karın ağrısı, kusma ve susuzluk belirtileri gecikmeden değerlendirilir. Ağır kötüleşmede acil yardım gerekir. Stomanın içeri çekilmesi, fazla dışarı uzaması, çevresinde fıtık veya cilt hasarı da izlemde ele alınır. Bunlar farklı ürünler, bakım düzenlemesi veya bazen cerrahi değerlendirme gerektirebilir. Kontrol, yalnız torba değiştirme becerisine değil sıvı durumu, cilt sağlığı, beslenme ve günlük işlevlere yöneliktir. Hastanın kendi normal çıkış düzenini öğrenmesi yararlıdır; belirgin değişiklikler sağlık ekibine aktarılır. Kapatma planı varsa uygunluk, altta yatan hastalık ve iyileşme tamamlandıktan sonra yeniden değerlendirilir. [3]

Çıkış düzenindeki değişiklikler kişinin alışılmış durumuyla karşılaştırılır. Sık torba dolmasıyla birlikte ağız kuruluğu veya halsizlik gelişmesi sıvı kaybı açısından önemlidir. [3]

AKIL KARTI VE ÖĞRETİCİ TABLO

Akıl kartı: Kolostomi ve ileostomi aynı değildir; kullanılan bağırsak bölümü bakım ve sıvı gereksinimini etkiler. [1]