BAĞIRSAK TIKANIKLIĞI

Ameliyat geçirmemiş olmak yapışıklığı dışlamaz. Önceki atakları, karın içi inflamasyon veya radyoterapiyi ve fıtık öyküsünü araştırın. Öykü, muayene ve BT ile neden birlikte değerlendirilir; ameliyat öyküsünün yokluğu tek başına herkese zorunlu laparotomi anlamına gelmez.

Vital bulgular, dehidratasyon, beslenme durumu ve peritonit bulgularını değerlendirin; kasıklar dahil karın duvarı fıtıklarını arayın. Hemogram, CRP, laktat, elektrolitler ve böbrek işlevleri komplikasyonları destekler; normal laktat veya lökosit iskemi dışlama testi değildir.

Muayenenin strangülasyonu saptama duyarlılığı sınırlıdır. Yaşlılarda ağrı silik olabilir; erken veya kısmi tıkanıklıkta dışkı geçişi korunabilir.

İnce bağırsak tıkanıklığı araştırılırken mekanik engel ile ileus ayrılmalı; engelin nedeni, kısmi/tam oluşu ve iskemi olasılığı birlikte değerlendirilmelidir.

Kolon kanserine bağlı tıkanıklık, yapışıklığa bağlı ince bağırsak tıkanıklığından ayrı bir cerrahi sorundur. BT, düzeyi ve komplikasyonları gösterir; stabil hastada endoskopik değerlendirme gerekebilir. Perforasyon veya yaygın peritonit varsa onkolojik ayrıntılandırma acil kaynak kontrolünü geciktirmemelidir.

Bologna belgesi yapışıklığa bağlı ince bağırsak tıkanıklığını kapsar. Konservatif izlem, iskemi veya peritonit kuşkusunda bekleme izni değildir; tüm mekanik tıkanıklık nedenlerine aynı süre uygulanmamalıdır.

TANI VE DEĞERLENDİRME

BT geçiş yerini, kısmi/tam tıkanıklığı, olası nedeni ve acil cerrahi gereksinimini araştırır. Kapalı ans veya iskemi bulgusu yönetimi değiştirir.

BT'de serbest sıvı, yüksek dereceli tıkanıklık ve mezenterik inflamasyon cerrahiyle; bağırsak duvarı kalınlaşması, serbest sıvı ve lökositoz iskemiyle ilişkili bulunmuştur. Bunlar ilişkisel bulgulardır: doğrulanmış tek bir puan, kesin cerrahi eşiği veya normal sonuçla güvenli dışlama kuralı oluşturmaz.

Yapışıklık tıkanıklığında peritonit, strangülasyon veya iskemi kuşkusu yoksa hastanede yakın izlem, dekompresyon, ağızdan alımın kesilmesi ve sıvı-elektrolit desteği düşünülebilir; kötüleşmede beklenmez.

Sigmoid volvulusta iskemi veya perforasyon düşünülmüyorsa acil fleksibl endoskopik detorsiyon ve canlılık değerlendirmesi önerilir. İskemi, perforasyon veya başarısız detorsiyon acil rezeksiyon gerektirir. Başarılı açılma kalıcı çözüm değildir; yüksek nüks riski nedeniyle aynı yatışta kesin cerrahi değerlendirme önerilir.

Malign kolon tıkanıklığında rezeksiyon, stoma veya stent seçimi yerleşim, hastanın fizyolojisi, tedavi amacı ve deneyime bağlıdır. Bu seçenekler birbirinin yerine geçen evrensel bir şema değildir; eski acil kılavuz güncel onkolojik planın tek dayanağı yapılmamalıdır.

Suda çözünen kontrastın bağırsaktan ilerlemesi prognostik bilgi sağlayabilir; bu, ilacın tıkanıklığı tedavi ettiği anlamına gelmez. On bir randomize çalışmanın 2025 meta-analizi ameliyat oranında belirgin azalma göstermedi. Çalışma tasarımları ve yanlılık riski farklıydı; kontrast uygulaması evde denenebilecek tedavi veya cerrahiyi geciktirme gerekçesi değildir.

Ameliyatsız izlem seçildiyse seri karın muayeneleri ve laboratuvar değerlendirmesiyle değişim aranır.

Ameliyatsız düzelen, nedeni açıklanmayan hastada altta yatan hastalığın araştırılması sürdürülür. Nüks ve takip verileri sınırlıdır; düzelme nedeni kanıtlamaz.

LASSO'nun beş yıllık analizinde ameliyat gerektiren seçilmiş yapışıklık tıkanıklıklarında laparoskopi, açık cerrahiye göre nüks, kesi fıtığı veya yaşam kalitesinde üstün bulunmadı. Analizde 100 hasta vardı; izlemdeki kayıplar ve geniş güven aralıkları önemlidir. Yaklaşım seçimi, uzun dönemde kesin üstünlük varsayımıyla değil hasta ve cerrahi koşullarla değerlendirilir.

ACİL DEĞERLENDİRME VE SEVK

Genelleşmiş peritonit veya sürekli ağrı, ateş, taşikardi, lökositoz ya da metabolik asidozla klinik kötüleşme erken cerrahi değerlendirme gerektirir; bulguların tümü şart değildir.

Volvulus kuşkusunda laktat ve asit-baz durumu iskemi değerlendirmesine yardım eder; normal laktat canlılığı garanti etmez. Peritonit veya hemodinamik bozulma varsa acil cerrahi değerlendirme gerekir. Görüntüleme, kuşkulu canlılıkta gecikme gerekçesi yapılmaz.

Tıkanıklık kuşkusunda acil değerlendirme gerekir; bütün belirtilerin oluşmasını veya tam tıkanıklığın kanıtlanmasını beklemeyin. Dışkılama ya da ishal tıkanıklığı dışlamaz.