BASINÇ YARALANMALARI
ÖZET
Basınç yaralanması, deri ve alt dokuların özellikle hareket kısıtlılığında hasarlanmasıdır. Topuk, sakrum ve diğer kemik çıkıntılarında başlayabilir; deri açık yara olmadan da hasar bulunabilir. [1]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Erişkinler, çocuklar ve yenidoğanlarda basınç ilişkili yaralanmalar; yaşa/cihaza özgü riskler ayrılır. İskemik, venöz veya nöropatik her yara basınç yaralanması değildir.
HALK İÇİN ERKEN TANI
Basıyla solmayan renk değişikliği, yeni ağrı, sıcaklık, sertlik veya yumuşaklık farkı önemlidir. Yaralar bazen saatler içinde gelişebilir. Koyu ciltte yalnız kızarıklığa bakmak yeterli değildir. [1]
GÜNLÜK BAKIM
Pozisyon değiştirmeye yardım, uygun yatak/oturma desteği ve cilt kontrolü birlikte planlanır. Özel yatak düzenli pozisyon değişiminin yerini bütünüyle tutmaz; aralık kişinin toleransı ve desteğe göre ayarlanır. [3]
Çocuklarda cihazın cilde bastığı yerler ve başın arkası özellikle kontrol edilmelidir. Bakıcıya cilt değişikliklerini bildirme ve güvenli pozisyon verme öğretilir; cilt sertçe ovulmaz. [5]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
RİSK DEĞERLENDİRMESİ
Hareket ve duyu kaybı, önceki yara, beslenme yetersizliği, inkontinans, bilişsel sorunlar ve kendi pozisyonunu değiştirme kapasitesi değerlendirilir. Doğrulanmış risk ölçeği klinik kararın yardımcısıdır; tek başına bakım planı değildir. [4]
FİZİK MUAYENE
DERİ, CİHAZ VE DOKU DEĞERLENDİRMESİ
Tüm cilt, kemik çıkıntıları ve cihaz altları incelenir; cilt bütünlüğü, lokal sıcaklık, ağrı ve doku kıvamı kaydedilir. Çocuklarda değerlendirme yatışta, durum/servis değişiminde ve düzenli hemşirelik izlemiyle tekrarlanır. Cihaz güvenliği korunarak bası noktaları düzeltilir. [5]
AYIRICI TANI
İnkontinans dermatiti, deri yırtığı ve diğer nedenli yaralar basınç evresiyle etiketlenmez; mekanizma ve yerleşim doğrulanır. İyileşen evre 4 yara “evre 2’ye geriledi” diye adlandırılmaz; önceki evresi ve iyileşme durumu kaydedilir. [2]
TANISAL YAKLAŞIM
EVRELEME
Evre 1: sağlam ciltte basıyla solmayan eritem/renk değişimi; evre 2: dermisin açık olduğu kısmi kalınlık kaybı; evre 3: tam kalınlıkta deri kaybı; evre 4: açıkta veya palpe edilebilir derin yapıların bulunduğu tam kalınlıkta doku kaybıdır. Nekrozun tabanı örttüğü yara evrelendirilemeyebilir. Mor/bordo renk veya kanlı bül derin doku hasarını düşündürür. Mukozal basınç yaralanması evrelendirilmez. [2]
TEDAVİ
BASINCI AZALTMA VE YARA BAKIMI
Mevcut yaranın üzerine yük vermekten kaçınılır; yatak kadar oturma ve gün içindeki toplam bası süresi de değerlendirilir. Pozisyon planı kişinin hedefleri, ağrısı, toleransı ve doku yanıtıyla uyarlanır. [3]
Yarayı koruyan uygun örtüler seçilir; köpük, aljinat, hidrokolloid gibi seçenekler vardır. Nekrotik dokunun uzaklaştırılması için küçük alanlarda uygun örtüler, geniş alanlarda hastanede debridman gerekebilir. Beslenme ve sıvı alımı değerlendirilir, gerektiğinde diyetisyen desteği alınır. [15]
Topukta veya iskemik ekstremitede kuru, yapışık, sağlam; kızarıklık/fluktuasyon göstermeyen stabil eskar sırf evrelemek için kaldırılmaz. [2]
Enfekte yara, sepsis, selülit veya osteomiyelit için hekim antibiyotik planlayabilir; rutin antibiyotikli/antiseptik krem önerilmez. [15]
İZLEM VE ÖNERİLER
İZLEM VE BAKIMIN DEVRİ
Cilt bütünlüğü, klinik durum ve bakım planı düzenli yeniden değerlendirilir. Kötüleşme veya hastaneden dönüşte risk değerlendirmesi; beslenme kaygısı oluştuğunda beslenme taraması tekrarlanır. [4]
Taburculukta cihaz altı cilt kontrolü, malzeme, bakım desteği ve yeniden başvuru yolu netleştirilir. Aile/bakıcı eğitimi sürdürülebilir önlemenin parçasıdır. [5]
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
NE ZAMAN ACİL DEĞERLENDİRME?
Sıcak ve şiş çevre doku, irin, ateş, şiddetli veya artan ağrı enfeksiyon açısından hızlı değerlendirilmelidir. Derinleşme veya genel kötüleşme evde yalnız pansumanla izlenmemelidir. [1]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
ÇOCUKLAR VE DESTEK GEREKSİNİMİ
Çocuk/yenidoğanda cihaz ilişkisi, gelişim düzeyi, cilt olgunluğu ve beslenme gereksinimi ayrıca ele alınır. Yaşa uygun risk değerlendirmesi ve destek yüzeyi kullanılır; erişkin protokolü kopyalanmaz. Hareket ağrılıysa analjezi ve bakım zamanlaması birlikte planlanır. [5]
AYIRICI DEĞERLENDİRME
Özellikler birlikte değerlendirilir; tablo tek başına tanı koydurmaz.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Pressure ulcers (pressure sores) ↗
NHS · Kaynak tarihi: erişim 2026 · Erişim: 2026-10-26
- Classification ↗
NPIAP/EPUAP/PPPIA International Guideline · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-26
- Repositioning and Mobilization ↗
NPIAP/EPUAP/PPPIA International Guideline · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-26
- Pressure Ulcer Assessment, Prevention and Management for Adults ↗
HSE Public Health Nursing · Kaynak tarihi: 2022 · Erişim: 2026-10-26
- Pressure injury prevention and management ↗
Royal Children’s Hospital · Kaynak tarihi: erişim 2026 · Erişim: 2026-10-26
- Effect of Varying Repositioning Frequency on Pressure Injury Prevention in Nursing Home Residents: TEAM-UP Trial Results. ↗
Yap, Horn, Sharkey, Zheng, Bergstrom, Colon-Emeric, Sabol, Alderden, Yap, Kennerly · Kaynak tarihi: 2022 · Erişim: 2026-10-26
- Effect of a wearable patient sensor on care delivery for preventing pressure injuries in acutely ill adults: A pragmatic randomized clinical trial (LS-HAPI study). ↗
Pickham, Berte, Pihulic, Valdez, Mayer, Desai · Kaynak tarihi: 2018 · Erişim: 2026-10-26
- Clinical and cost effectiveness of a system for turning and positioning intensive care unit patients, when compared to usual care turning and positioning devices, for the prevention of hospital-acquired pressure injuries. A randomised controlled trial. ↗
Kapp, Gerdtz, Gefen, Padula, Alves, Trevellini, Ghosh, Shea, Cross, Sousa, Santamaria · Kaynak tarihi: 2023 · Erişim: 2026-10-26
- Effect of a prophylactic dressing for sacral pressure injuries in non-critically ill patients after general surgery: A randomized controlled trial. ↗
Yeo, Hwang, Lee, No, Jang · Kaynak tarihi: 2023 · Erişim: 2026-10-26
- Prophylactic dressings to prevent sacral pressure injuries in adult patients admitted to intensive care units: A three-arm feasibility randomized controlled trial. ↗
Latimer, Walker, Chaboyer, Thalib, Coyer, Deakin, Gillespie · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26
- Use of a Sacral Foam Dressing to Prevent Pressure Injury in At-Risk Subacute Hospitalized Older Adults: A Pilot Randomized Controlled Trial. ↗
Lovegrove, Fulbrook, Miles · Kaynak tarihi: 2022 · Erişim: 2026-10-26
- Early Identification of Deep-Tissue Pressure Injury Using Long-Wave Infrared Thermography: A Blinded Prospective Cohort Study. ↗
Simman, Angel · Kaynak tarihi: 2022 · Erişim: 2026-10-26
- Pressure ulcers treatment ↗
HSE · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-26
- Comparing alternating pressure mattresses and high-specification foam mattresses to prevent pressure ulcers in high-risk patients: the PRESSURE 2 RCT. ↗
Nixon, Brown, Smith, McGinnis, Vargas-Palacios, Nelson, Brown, Coleman, Collier, Fernandez, Gilberts, Henderson, McCabe, Muir, Rutherford, Stubbs, Thorpe, Wallner, Walker, Wilson, Hulme · Kaynak tarihi: 2019 · Erişim: 2026-10-26
- Disease-specific, versus standard, nutritional support for the treatment of pressure ulcers in institutionalized older adults: a randomized controlled trial. ↗
Cereda, Gini, Pedrolli, Vanotti · Kaynak tarihi: 2009 · Erişim: 2026-10-26
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 9 ARAŞTIRMA
Aşağıdaki çalışmalar farklı klinik soruları aydınlatır; tedavi seçiminde çalışma popülasyonu ve tasarımı dikkate alınmalıdır.
01 · TEAM-UP: POZİSYON ARALIKLARI
Effect of Varying Repositioning Frequency on Pressure Injury Prevention in Nursing Home Residents: TEAM-UP Trial Results.
Tracey L Yap, Susan D Horn, Phoebe D Sharkey, Tianyu Zheng, Nancy Bergstrom, Cathleen Colon-Emeric, Valerie K Sabol, Jenny Alderden, Winston Yap, Susan M Kennerly · Advances in skin & wound care · 2022
Çalışma türü: Pragmatik küme randomize çalışma
Kapsam: Dokuz bakımevi; etkin analiz örneklemi 992 sakin, ortalama yaş 78.
ÖZET
Sensörle desteklenen iki, üç veya dört saatlik aralıklarda dört haftalık müdahalede yeni basınç yaralanması görülmedi. Dört saat kolunda uyum daha yüksekti.
Mevcut yarası olmayan, ağır risk dışındaki ve uygun köpük yatak kullanan kişiler; sonuç herkes için dört saatin güvenli olduğunu kanıtlamaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 35051978 · DOI: 10.1097/01.ASW.0000817840.68588.04
02 · LS-HAPI: GİYİLEBİLİR SENSÖR
Effect of a wearable patient sensor on care delivery for preventing pressure injuries in acutely ill adults: A pragmatic randomized clinical trial (LS-HAPI study).
David Pickham, Nic Berte, Mike Pihulic, Andre Valdez, Barbara Mayer, Manisha Desai · International journal of nursing studies · 2018
Çalışma türü: Pragmatik açık tek merkez randomize çalışma
Kapsam: İki erişkin yoğun bakımda 1.312 randomize hasta.
ÖZET
Yaralanma sensör kolunda 5/659, kontrolde 15/653 idi; odds oranı 0,33 (% 95 güven aralığı 0,12–0,90). Pozisyon uyumu arttı.
Açık tasarım ve tek merkez; sensör kullanımının etkisi bakım uygulamasıyla birlikte değerlendirildi.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 29331656 · DOI: 10.1016/j.ijnurstu.2017.12.012
03 · YOĞUN BAKIMDA DÖNDÜRME SİSTEMİ
Clinical and cost effectiveness of a system for turning and positioning intensive care unit patients, when compared to usual care turning and positioning devices, for the prevention of hospital-acquired pressure injuries. A randomised controlled trial.
Suzanne Kapp, Marie Gerdtz, Amit Gefen, William Padula, Paulo Alves, Chenel Trevellini, Angaj Ghosh, Ashley Shea, Anthony Cross, Ines Sousa, Nick Santamaria · International wound journal · 2023
Çalışma türü: Açık randomize kontrollü çalışma
Kapsam: 78 katılımcı; pandemi ve düşük alım nedeniyle erken durduruldu.
ÖZET
Her grupta iki kişide basınç yaralanması gelişti; cihazla ilişkili bildirilen olumsuz olay yoktu.
Yetersiz örneklem etkinlik veya güvenlik eşdeğerliği çıkarımına izin vermez; esas katkı uygulanabilirlik bilgisidir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 37295778 · DOI: 10.1111/iwj.14230
04 · CERRAHİ SONRASI KORUYUCU SAKRAL ÖRTÜ
Effect of a prophylactic dressing for sacral pressure injuries in non-critically ill patients after general surgery: A randomized controlled trial.
Hyunjung Yeo, Jihyeon Hwang, Miju Lee, Dayeong No, Insil Jang · Worldviews on evidence-based nursing · 2023
Çalışma türü: Randomize kontrollü çalışma
Kapsam: Genel anesteziyle ameliyat edilen 156, kritik olmayan ve Braden ≤ 18 hastası.
ÖZET
Standart önleme bakımına eklenen silikon köpük örtü grubunda basınç yaralanması ve solabilen eritem daha az bildirildi.
Özette sayısal etki büyüklüğü verilmedi. Sonuç yalnız bu cerrahi risk grubuna aittir; örtü basınç azaltmayı ikame etmez.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 37183386 · DOI: 10.1111/wvn.12651
05 · İKİ SAKRAL ÖRTÜNÜN UYGULANABİLİRLİĞİ
Prophylactic dressings to prevent sacral pressure injuries in adult patients admitted to intensive care units: A three-arm feasibility randomized controlled trial.
Sharon Latimer, Rachel M Walker, Wendy Chaboyer, Lukman Thalib, Fiona Coyer, Jodie L Deakin, Brigid M Gillespie · Intensive & critical care nursing · 2024
Çalışma türü: Üç kollu pilot randomize çalışma
Kapsam: 44 randomize, son örneklem 42 erişkin yoğun bakım hastası.
ÖZET
Beş kişide sakral yaralanma gelişti; bunların dördü örtü alıyordu. Çalışma daha büyük araştırmanın uygulanabilirliğini değerlendirdi.
Küçük ve etkinlik için tasarlanmamış çalışma; bu sayılardan örtülerin yararlı/zararlı olduğu sonucu çıkarılamaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 38896962 · DOI: 10.1016/j.iccn.2024.103746
06 · SUBAKUT YAŞLI HASTADA KÖPÜK ÖRTÜ
Use of a Sacral Foam Dressing to Prevent Pressure Injury in At-Risk Subacute Hospitalized Older Adults: A Pilot Randomized Controlled Trial.
Josephine Lovegrove, Paul Fulbrook, Sandra J Miles · Journal of wound, ostomy, and continence nursing : official publication of The Wound, Ostomy and Continence Nurses Society · 2022
Çalışma türü: Pragmatik açık randomize pilot
Kapsam: 130 kişi; 66 müdahale, 64 kontrol.
ÖZET
Sakral yaralanma müdahalede 2 (% 3), kontrolde 1 (% 1,6) idi; fark anlamlı değildi.
48 protokol ihlali ve az olay; etkinlik dışlama gücü düşüktür, çok merkezli geniş çalışmaya ihtiyaç gösterir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 35809008 · DOI: 10.1097/WON.0000000000000894
07 · TERMOGRAFİ İLE ERKEN DOKU DEĞİŞİMİ
Early Identification of Deep-Tissue Pressure Injury Using Long-Wave Infrared Thermography: A Blinded Prospective Cohort Study.
Richard Simman, Carol Angel · Advances in skin & wound care · 2022
Çalışma türü: Kör prospektif kohort
Kapsam: 70 kişide başlangıçta sağlam 131 anatomik bölge.
ÖZET
Gözle görülebilir derin hasara ilerleyen dört bölgede termografi daha önce sıcaklık anomalisi saptadı.
Yalnız dört olay; tüm test doğruluk ölçütleri veya taramanın hasta sonucunu iyileştirdiği gösterilmemiştir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 34469910 · DOI: 10.1097/01.ASW.0000790448.22423.b0
08 · PRESSURE 2: İKİ YATAK TÜRÜ
Comparing alternating pressure mattresses and high-specification foam mattresses to prevent pressure ulcers in high-risk patients: the PRESSURE 2 RCT.
Jane Nixon, Sarah Brown, Isabelle L Smith, Elizabeth McGinnis, Armando Vargas-Palacios, E Andrea Nelson, Julia Brown, Susanne Coleman, Howard Collier, Catherine Fernandez, Rachael Gilberts, Valerie Henderson, Christopher McCabe, Delia Muir, Claudia Rutherford, Nikki Stubbs, Benjamin Thorpe, Klemens Wallner, Kay Walker, Lyn Wilson, Claire Hulme · Health technology assessment (Winchester, England) · 2019
Çalışma türü: Çok merkezli açık randomize çalışma
Kapsam: Yüksek riskli 2.029 erişkin; değişken basınçlı veya yüksek özellikli köpük yatak.
ÖZET
Birincil son noktada yeni evre ≥ 2 yaraya kadar sürede anlamlı fark gösterilmedi: hazard oranı 0,76 (% 95 güven aralığı 0,56–1,04). Yalnız tedavi dönemi duyarlılık analizinde değişken basınçlı yatak lehine fark vardı.
Beklenenden düşük olay sayısı; ikincil/duyarlılık analizi birincil sonuç yerine sunulamaz. Bireysel tolerans ve hareket gereksinimi önemlidir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 31559948 · DOI: 10.3310/hta23520
09 · YAŞLILARDA HEDEFLENMİŞ BESLENME
Disease-specific, versus standard, nutritional support for the treatment of pressure ulcers in institutionalized older adults: a randomized controlled trial.
Emanuele Cereda, Anna Gini, Carlo Pedrolli, Alfredo Vanotti · Journal of the American Geriatrics Society · 2009
Çalışma türü: Randomize kontrollü küçük çalışma
Kapsam: Dört bakım kurumunda evre II–IV yaralı 28 yaşlı kişi.
ÖZET
Protein, arjinin, çinko ve C vitaminiyle zenginleştirilmiş destek alanlarda 12. haftada PUSH skorundaki düzelme daha fazlaydı; yara alanında da daha büyük azalma bildirildi.
Çok küçük örneklem ve çok bileşenli müdahale; tek bir besin öğesinin etkisi ayrıştırılamaz, rutin reçete önerisi değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 19563522 · DOI: 10.1111/j.1532-5415.2009.02351.x
Eğitim amaçlıdır; kişiye özel tanı, tedavi veya acil değerlendirme yerine geçmez.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.