BEDEN DİSMORFİK BOZUKLUĞU
ÖZET
Beden dismorfik bozukluğunda kişi, başkalarının fark etmediği veya çok küçük gördüğü görünüm kusurlarıyla yoğun biçimde uğraşır. Aynaya bakma, kıyaslama, gizleme veya ciltle uğraşma günlük yaşamı kaplayabilir. Bu durum kibir değildir; ciddi sıkıntı ve işlev kaybına yol açabilir. [1]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Beden dismorfik bozukluğu; kozmetik tercih veya sıradan görünüm memnuniyetsizliğiyle eş tutulmaz.
HALK İÇİN KISA BİLGİ
Görünüm kaygısı işe, okula, ilişkilere veya dışarı çıkmaya engel oluyorsa yardım isteyin. Yalnız görünümünüzü değiştirmeye çalışmak yerine kaygının yaşamınıza etkisini anlatın. Depresyon ve kendine zarar düşünceleri eşlik edebilir; bunları tedavi ekibinden saklamayın. [1]
TEDAVİDEN NE BEKLENİR?
BDT, görünümle ilgili düşünce ve tekrarlayıcı davranış döngüsünü ele alır. Maruz bırakma ve tepki önleme, kaygı doğuran duruma kademeli yaklaşırken alışılmış kontrol/gizleme davranışını azaltmayı içerir. Amaç görünüş üzerine tartışmayı kazanmak değil yaşamı geri kazanmaktır. [1]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
ANAMNEZ VE TANISAL DEĞERLENDİRME
Görünümde hangi özellikten kaygı duyulduğu, günde harcanan süre, iş ve ilişkilere etkisi sorulur. Bir saati aşan uğraş aşırılık işaretidir; tek başına tanı değildir. Kozmetik işlem isteyen şüpheli olgular BDB deneyimli ruh sağlığı uzmanına yönlendirilir. [2]
FİZİK MUAYENE
MUAYENE VE AYIRICI YAKLAŞIM
Gerçek cilt hastalığı varsa dermatolojik bakım da sürdürülür; görünür hastalık bulunması eşlik eden BDB’yi dışlamaz. Ruhsal sıkıntı ve yaşam kalitesi kaybı yalnız cilt bulgusunun ölçüsüyle açıklanmaz. Dermatoloji ve ruh sağlığı ekipleri birlikte çalışabilir. [3]
AYIRICI TANI
Yalnız yağ/kiloya odaklı kaygı yeme bozukluğuyla daha iyi açıklanıyorsa o tanı öncelenir. Görünüm odaklı kompulsiyonlar OKB’den; görünüm kusuru nedeniyle sosyal kaçınma sosyal kaygıdan ayrılır. Eş tanılar yine mümkündür. [7]
TANISAL YAKLAŞIM
TANININ BİLEŞENLERİ
Belirgin olmayan/hafif görünüm kusuruyla uğraş, buna yanıt olarak yineleyici davranış veya zihinsel eylem ve anlamlı sıkıntı/işlev kaybı birlikte aranır. İçgörü düzeyi ayrıca belirlenir. [7]
TEDAVİ
ERİŞKİNDE BASAMAKLI TEDAVİ
Hafif işlev kaybında BDB’ye uyarlanmış BDT/tepki önleme; orta düzeyde SSRI veya daha yoğun bireysel BDT; ağır durumda ikisinin birlikteliği önerilir. NICE ilaç seçilecek erişkinde fluoksetini ilk seçenek olarak belirtir; yerel ruhsat ve endikasyon durumu kontrol edilir. [2]
ÇOCUK VE ERGEN
Gelişim düzeyine uyarlanmış, aile/bakım veren katılımlı BDT ilk seçenektir. İlaç düşünülüyorsa çocuk-ergen psikiyatrisi değerlendirmesi, yan etki ve intihar düşüncesi izlemi gerekir. Erişkin protokolü doğrudan kopyalanmaz. [1,2]
İZLEM VE ÖNERİLER
İZLEM VE YANIT
SSRI etkisi 12 haftaya kadar gecikebilir. Başlangıçta ve doz değişiminde huzursuzluk, kaygı artışı ve kendine zarar düşünceleri değerlendirilir. Semptomlarla birlikte sosyal işlev ve kontrol davranışları izlenir. Tedavi sonrası süren güvenlik davranışları sonraki belirti yüküyle ilişkili bulunmuştur. [1,4]
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
GÜVENLİK VE SEVK
Kendine zarar veya intihar riski doğrudan değerlendirilir. Yakın riskte acil ruh sağlığı desteği sağlanır. Uygun tedaviye rağmen düzelmeyen ya da tedavisiz kalan ağır olgular daha yoğun izlem ve BDB uzmanlığı olan ekibe sevk gerektirir. [2]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
BULGULARI YORUMLAMA
Kozmetik veya dermatoloji kliniklerindeki yüksek sıklık tahminleri genel toplum yaygınlığı değildir. Bilişsel görevlerdeki grup farkları da bireysel tanı testi oluşturmaz. Klinik tanı ve ihtiyaç değerlendirmesi esastır. [5,6]
BDB’DE YAKLAŞIMI BELİRLEYEN DURUMLAR
Görünümle ilgili memnuniyetsizlik tek başına BDB tanısı değildir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Body dysmorphic disorder ↗
NHS · Kaynak tarihi: 2026 erişim · Erişim: 2026-10-25
- OCD and BDD treatment CG31 ↗
NICE · Kaynak tarihi: 2026 erişim · Erişim: 2026-10-25
- Body Dysmorphic Disorder in Dermatology: a Systematic Review. ↗
Çalışma yazarları · Kaynak tarihi: 2026 erişim · Erişim: 2026-10-25
- Appearance-related safety behaviors predict symptoms of body dysmorphic disorder following internet-based treatment. ↗
Çalışma yazarları · Kaynak tarihi: 2026 erişim · Erişim: 2026-10-25
- Prevalence of body dysmorphic disorder: A systematic review and meta-analysis. ↗
Çalışma yazarları · Kaynak tarihi: 2026 erişim · Erişim: 2026-10-25
- A systematic review of neurocognition and social cognition in body dysmorphic disorder. ↗
Çalışma yazarları · Kaynak tarihi: 2026 erişim · Erişim: 2026-10-25
- Diagnosing body dysmorphic disorder ↗
Katharine A. Phillips / IOCDF · Kaynak tarihi: 2026 erişim · Erişim: 2026-10-25
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 8 ARAŞTIRMA
Bu maddede konuya ilişkin 8 seçilmiş araştırma yer alır; liste sistematik ve eksiksiz bir kanıt taraması değildir.
01 · BDB’DE PSİKOLOJİK TEDAVİLERİN ETKİSİ
The efficacy of psychological treatments on body dysmorphic disorder: a meta-analysis and trial sequential analysis of randomized controlled trials.
Liu Y ve arkadaşları · Psychological medicine · 2024
Çalışma türü: Randomize çalışmaların meta-analizi ve ardışık deneme analizi
Kapsam: 15 çalışma, 905 katılımcı.
ÖZET
BDB belirtileri, depresyon ve bazı işlev ölçümleri iyileşti; BDB belirtileri ve tedavi sonrası depresyon için kanıt daha sağlamdı.
Bekleme/inaktif kontroller daha büyük etkiler verdi; diğer sonuçlar için kanıt gücü sınırlıydı. Teslim biçimleri arasında fark bulunmaması eşdeğerlik kanıtı değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 39623866 · DOI: 10.1017/S0033291724002733
02 · BİLİNÇLİ FARKINDALIK TEMELLİ BİLİŞSEL TERAPİ
A randomized controlled trial of mindfulness-based cognitive therapy for body dysmorphic disorder: Impact on core symptoms, emotion dysregulation, and executive functioning.
Gu YQ ve arkadaşları · Journal of behavior therapy and experimental psychiatry · 2023
Çalışma türü: Randomize kontrollü çalışma
Kapsam: 58 müdahale ve 58 olağan bakım hastası.
ÖZET
Sekiz haftalık program, BDB ve duygu düzenleme belirtilerinde olağan bakıma göre daha fazla iyileşme sağladı; yürütücü işlev bulguları kısmen desteklendi.
Üç aylık takip ve bazı sonuçların değerlendirme sınırlılıkları, standart BDT’ye üstünlük çıkarımını engeller.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 37311379 · DOI: 10.1016/j.jbtep.2023.101869
03 · TEDAVİ SONRASI GÖRÜNÜM GÜVENLİK DAVRANIŞLARI
Appearance-related safety behaviors predict symptoms of body dysmorphic disorder following internet-based treatment.
Patel TA ve arkadaşları · Body image · 2023
Çalışma türü: Randomize çalışmada öngörücü analiz
Kapsam: BDB’li 50 kişi; yorumlama yanlılığı eğitimi veya gevşeme.
ÖZET
Her iki yaklaşım sonrası belirtiler azaldı; kalan güvenlik davranışları üç aylık BDB şiddetini öngördü.
Öngörücü ilişki nedenselliği kanıtlamaz; küçük örneklem ve bilgisayarlı müdahale bağlamı önemlidir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 37245382 · DOI: 10.1016/j.bodyim.2023.05.004
04 · FARKLI BAŞVURU ORTAMLARINDA BDB SIKLIĞI
Prevalence of body dysmorphic disorder: A systematic review and meta-analysis.
McGrath LR ve arkadaşları · Body image · 2023
Çalışma türü: Sistematik derleme ve meta-analiz
Kapsam: Yapılandırılmış tanısal görüşme kullanan 22 çalışma, 7159 kişi.
ÖZET
Kozmetik/dermatoloji ortamında yaklaşık %20, ruh sağlığı ortamında %7,4 bulundu.
Yüksek heterojenlik ve seçilmiş örneklemler vardır; bu oranlar toplum yaygınlığı değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 37352787 · DOI: 10.1016/j.bodyim.2023.06.008
05 · KOZMETİK CERRAHİ TALEBİNDE BDB
Body dysmorphic disorder in individuals requesting cosmetic surgery: A systematic review and meta-analysis.
Salari N ve arkadaşları · Journal of plastic, reconstructive & aesthetic surgery : JPRAS · 2022
Çalışma türü: Sistematik derleme ve meta-analiz
Kapsam: 48 makale, 14913 kişi.
ÖZET
Kozmetik cerrahi isteyenlerde birleştirilmiş BDB tahmini yaklaşık %19,2 idi.
Ölçüm ve örneklem farklılıkları vardır; tarama bulgusu kesin tanıyla karıştırılmamalı ve topluma genellenmemelidir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 35715310 · DOI: 10.1016/j.bjps.2022.04.098
06 · BDB’DE NÖROBİLİŞ VE SOSYAL BİLİŞ
A systematic review of neurocognition and social cognition in body dysmorphic disorder.
Katrina HÀC ve arkadaşları · The Australian and New Zealand journal of psychiatry · 2025
Çalışma türü: Sistematik derleme
Kapsam: 54 olgu-kontrol çalışması.
ÖZET
Yürütücü işlev ve sosyal bilişte grup farkları daha tutarlıydı; bazı görsel, dikkat ve bellek görevlerinde de farklılıklar vardı.
Heterojenlik ve yöntem sınırlılıkları yüksektir; görevler klinik tanı için doğrulanmış biyobelirteç değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 39764591 · DOI: 10.1177/00048674241309747
07 · BDB BELİRTİLERİ VE BENLİK SAYGISI
Body dysmorphic disorder and self-esteem: a meta-analysis.
Kuck N ve arkadaşları · BMC psychiatry · 2021
Çalışma türü: Korelasyonların meta-analizi
Kapsam: 25 çalışma, 6278 katılımcı.
ÖZET
Daha ağır belirtiler daha düşük benlik saygısıyla ilişkiliydi; depresyon bu ilişkinin bir kısmını açıkladı.
Kesitsel ilişkiler yön veya nedensellik göstermez; benlik saygısı tek başına tanı ölçütü değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 34130638 · DOI: 10.1186/s12888-021-03185-3
08 · BİLİŞSEL İŞLEMLEME FARKLARI
A systematic review and meta-analysis of cognitive processing deficits associated with body dysmorphic disorder.
Johnson S ve arkadaşları · Behaviour research and therapy · 2018
Çalışma türü: Sistematik derleme ve meta-analiz
Kapsam: 23 çalışma.
ÖZET
Seçici dikkat, yorumlama yanlılığı ve bellek ölçümlerinde farklar vardı; yerel işlemleme farkı anlamlı değildi.
Laboratuvar görevleri ve heterojen örneklemler bireysel test veya yeni tedavi etkinliği olarak yorumlanamaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 29935380 · DOI: 10.1016/j.brat.2018.05.013
Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi yerine geçmez. Acil belirtilerde sağlık hizmetine başvurun.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.