BENİGN PAROKSİSMAL POZİSYONEL VERTİGO

BELİRTİLER VE RİSKLER

Atak çoğunlukla saniyeler sürer, fakat hastaya daha uzun gelebilir. Bulantı ve kısa süreli dengesizlik eşlik edebilir. Başın belirli konumuyla düzenli tetiklenmesi tanıda ipucudur. Sürekli ağır vertigo, yeni işitme kaybı veya başka nörolojik bulgular tipik örüntüden farklıdır ve yeniden değerlendirme gerektirir. [1]

Yaş ilerledikçe sıklaşabilir; baş travması veya başka iç kulak hastalıklarından sonra görülebilir. Bazı kişilerde belirgin neden bulunmaz. Yaşlılarda atak yalnız rahatsızlık değil düşme riski yaratır. Gece tuvalete kalkma, merdiven kullanma veya başı yukarı kaldırma sırasında güvenlik ayrıca konuşulmalıdır. [1,2]

TANISAL YAKLAŞIM

Öyküde tetikleyici hareket, atak süresi ve işitme belirtileri ayrıntılı sorulur. Eğitimli klinisyen Dix–Hallpike testiyle tipik göz hareketlerini ve yakınmaları değerlendirebilir. Yatay kanal tutulumu düşünüldüğünde farklı bir pozisyon testi kullanılabilir. Hangi tarafın ve kanalın etkilendiğinin belirlenmesi doğru manevrayı seçmek için önemlidir. [4]

Boyun omurgası sorunu veya hareket kısıtlılığı manevra öncesinde bildirilmelidir. Eğitimli uygulayıcı yoksa veya güvenli hareket mümkün değilse uygun birime yönlendirilir. Hastanın internet videosundan rastgele manevra yapması, tanı kesin değilken güvenli bir alternatif değildir. [3]

Tablo tanı koydurmaz; özellikle ilk ağır atakta güvenli ayırıcı tanıyı destekler. [3]

ACİL UYARILAR VE AYIRICI TANI

Yeni konuşma bozukluğu, kol-bacak güçsüzlüğü, belirgin yürüme bozukluğu veya yeni işitme kaybıyla başlayan akut baş dönmesi acil değerlendirilmelidir. İnme, BPPV adı altında gözden kaçırılmamalıdır. Kesintisiz akut vestibüler sendromda HINTS muayenesi yalnız eğitimli ve deneyimli klinisyen tarafından uygun hastada uygulanır; evde test değildir. [3]

BPPV, postural tansiyon düşmesi ve vestibüler migren gibi durumlarla karışabilir. Ani ağır vertigoda tipik BPPV veya başka güvenli açıklama yoksa yerel acil değerlendirme yoluna başvurulur. Daha önce BPPV geçirmiş olmak yeni atağın aynı nedenden olduğunu kanıtlamaz. [3]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Epley gibi kanalit yeniden konumlandırma manevraları uygun hastada parçacıkların yerini değiştirmeyi amaçlar. Manevra seçimi etkilenen kanala göre yapılır. İşlem sırasında kısa dönme ve bulantı oluşabileceği açıklanır. Tedavi sonrasında hemen araç kullanmak uygun olmayabilir; ulaşım önceden planlanmalıdır. Manevranın hemen ardından kısa süreli sersemlik olması mümkündür; ayağa kalkarken güvenli destek sağlanması yararlıdır. [4]

Tipik BPPV’de rutin olarak baş dönmesini baskılayan ilaç kullanımı veya gereksiz görüntüleme, tanıya yönelik manevranın yerini tutmaz. Kalıcı belirtilerde tedavi edilmemiş BPPV yanında başka periferik veya merkezi nedenler araştırılır. Bir kez manevra yapılması bütün yakınmaların sonsuza kadar biteceği garantisi değildir. [5]

İZLEM VE ÖZEL GRUPLAR

İyileşme hemen hissedilebileceği gibi birkaç gün içinde belirginleşebilir. Baş dönmesi sürüyorsa kontrollü yeniden değerlendirme gerekir. Başlangıç tedavisi veya gözlem sonrasında yaklaşık bir ay içinde belirtilerin çözülüp çözülmediğinin değerlendirilmesi önerilir. Yeni alarm bulgusunda bu süre beklenmez. [4,5]

Yaşlılarda düşme öyküsü, ev desteği ve hareket güvenliği önemlidir. Tekrarlama olasılığı anlatılmalı; daha önce öğretilmiş ev uygulamaları ancak aynı tanı ve güvenli koşullar için kullanılmalıdır. Hastanın aktivite korkusunu azaltmak, güvenli hareketi geri kazandırmak ve gerektiğinde vestibüler rehabilitasyona yönlendirmek bakımın parçasıdır. [2,5]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.