BEZOAR
ÖZET
Bezoar, sindirilemeyen materyalin çoğunlukla midede oluşturduğu sıkışmış kitledir. Bitkisel lif, saç veya ilaç içerebilir; her yaşta görülebilir.
Çocuklarda karın ağrısı, bulantı, kusma ve ele gelen karın kitlesi değerlendirmeyi gerektirebilir. Bu belirtiler tek başına bezoarı kanıtlamaz; hekim muayenesi ve uygun görüntüleme veya endoskopiyle kitle araştırılır. Endoskopi, ağızdan ilerletilen bir cihazla mide içinin doğrudan görülmesini sağlar. Sürekli kusma sıvı kaybına yol açabileceğinden, çocuğun sıvı alımı ve genel durumu önemlidir. Bezoardan kuşkulanılan çocuk için sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Küçük uygun kitleler endoskopik olarak çıkarılabilirken büyük kitlelerde ameliyat gerekebilir; seçim yalnız belirtilerin adına değil, inceleme sonucuna dayanır.
Saç yutma ile ilişkili trikobezoar, yalnız mekanik bir sorun olarak ele alınmamalıdır. Saç koparma ve yutma davranışı utanç nedeniyle gizlenebileceğinden, öykü yargılayıcı olmayan bir dille alınır. Saç koparan herkes saç yutmaz ve saç yutan herkeste bezoar oluşmaz. Kitlenin çıkarılması altta yatan davranışı kendiliğinden düzeltmez. Yaşa uygun ruh sağlığı değerlendirmesi ve davranışsal yaklaşım, tekrar oluşum riskini ele alan bakımın parçalarıdır; çocuklarda aile katılımı da önemlidir. Yamalı saç kaybı ve farklı uzunlukta kırık saçlar, açıklanamayan sindirim yakınmalarıyla birlikte olduğunda saç yutma öyküsünün özellikle sorulmasına yardımcı olabilir.
Kola ile çözündürmeye ilişkin sonuçlar bütün bezoar türlerine uygulanamaz. 2024 randomize çalışması, kısa süreli mide fitobezoarı olan seçilmiş hastaları incelemiş; önceki üst sindirim sistemi ameliyatı olanları dışlamıştır. Tedavi endoskopi merkezinde yürütülmüş ve sonrasında yeniden endoskopi yapılmıştır. Bu çalışma, saç veya ilaç kitlelerinin evde kola içilerek güvenle tedavi edilebileceğini göstermez. Başarı oranını kişisel tedavi garantisi gibi yorumlamak doğru değildir; uygunluk ve izlem sağlık ekibince belirlenir.
Kanama, tıkanma veya delinme şüphesinde acil değerlendirme gerekir; evde çözünmesini beklemek güvenli değildir.
- Bezoar
- Trikobezoar
- Fitobezoar
- Endoskopi
GENEL OKUYUCU
GENEL OKUYUCU: SİNDİRİLEMEYEN MATERYAL BİRİKİMİ
Bezoar, sindirim kanalında biriken sıkışmış materyal kitlesidir; en sık midede bulunur. Bitkisel liflerden, saçtan veya ilaçlardan oluşabilir. Bazı kişilerde belirti vermez; bazılarında yemek sonrası doluluk, bulantı, kusma, ağrı veya kilo kaybı yapar.
GENEL OKUYUCU: EVDE ERİTMEYE ÇALIŞMAYIN
Tedavi kitlenin içeriğine, yerine ve tıkanıklık olup olmadığına göre seçilir. İnternetteki kola veya enzim tarifleri bütün bezoarlara uygun değildir. Saçtan oluşan kitleler ilaçla kolay çözünmez; papain içeren ürünler ciddi zarar verebilir. Tedaviyi sağlık ekibi planlamalıdır.
GENEL OKUYUCU: KANAMA VE TIKANMA BELİRTİLERİ
Şiddetli ya da artan karın ağrısı, sürekli kusma, kanlı kusma veya katran gibi siyah dışkı acil değerlendirme gerektirir. Bezoar kanama, tıkanma veya delinmeye yol açabilir; bu bulgular varsa çözünmesini beklemek güvenli değildir.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
PROFESYONEL: MATERYAL VE YATKINLIĞI BELİRLEYİN
Önceki mide cerrahisi, gecikmiş mide boşalması, diyabet, çiğneme güçlüğü ve opioid gibi motiliteyi azaltabilen ilaçlar sorgulanır. Yoğun lif/trabzon hurması tüketimi ve saç yutma öyküsü alınır. İlaç birikimi olasılığı ayrıca değerlendirilir.
FİZİK MUAYENE
PROFESYONEL: KİTLE VE SAÇ BULGULARI
Epigastrik kitle, düşük vücut ağırlığı, yamalı saç kaybı ve farklı uzunluklarda kırık saçlar trichobezoar kuşkusunu artırabilir. Saç yutma davranışı yargılamadan sorulur; herkes bu davranışı kendiliğinden açıklamayabilir. Saç koparan her kişide bezoar bulunduğu varsayılmaz.
AYIRICI TANI
PROFESYONEL: TÜMÖRLE KARIŞABİLİR
Görüntülemedeki intraluminal kitle tümörü taklit edebilir. Üst endoskopi, düzensiz yüzeyli birikimi doğrudan göstererek tanıyı doğrulamaya yardım eder. Saç veya bitkisel materyalin gösterilmesi içeriği aydınlatır; yalnız üst karın yakınmalarıyla bezoar tanısı konmaz.
TANISAL YAKLAŞIM
PROFESYONEL: YERLEŞİM VE YAYGINLIĞI SAPTAYIN
Mide bezoarında endoskopi tanı ve tedavi için önemlidir. BT, mide dışındaki bezoarları, tıkanma düzeyini ve birden fazla odağı gösterebilir. İçinde hava kabarcıkları olan benekli intraluminal kitle destekleyicidir; eşlik eden ülser ve komplikasyonlar araştırılır.
TEDAVİ
PROFESYONEL: ÇÖZÜNDÜRME HER HASTAYA UYGUN DEĞİLDİR
Hafif belirtili uygun fitobezoarda gözetimli kimyasal çözündürme düşünülebilir. Çözünmeyen, büyük veya daha belirgin yakınma yapan mide bezoarlarında endoskopik parçalama/çıkarma gerekir. Komplikasyon, bağırsak yerleşimi veya girişim başarısızlığında cerrahi değerlendirilir. Papain ciddi advers etkileri nedeniyle önerilecek ev tedavisi değildir.
PROFESYONEL: SAÇ KİTLESİNDE AYRI YAKLAŞIM
Saç kitlesinin piloru geçip ince bağırsağa uzanması Rapunzel sendromu olarak değerlendirilir. Büyük veya uzanımlı kitlelerde cerrahi gerekebilir; mekanik çıkarma, saç yutmaya yol açan davranışı tek başına tedavi etmez.
İZLEM VE ÖNERİLER
PROFESYONEL: YENİDEN OLUŞUMUN ÖNLENMESİ
Trikobezoarda erken psikiyatri desteği; eşlik eden sorunların, utanç nedeniyle kaçınmanın ve saç yutma davranışının ele alınmasını sağlar. Uygun davranışsal tedavi ve izlem, yalnız kitlenin çıkarılmasıyla sınırlı kalmamalıdır. Tekrarlayan karın yakınmaları yeniden değerlendirilir.
PROFESYONEL: FİTOBEZOARDA YATKINLIĞI AZALTIN
Fitobezoar sonrasında çiğneme sorunları, mide boşalmasını yavaşlatan hastalık ve ilaçlar ile beslenme alışkanlıkları yeniden ele alınır.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
PROFESYONEL: KUSMAYI ÖNEMSİZLEŞTİRMEYİN
Sürekli kusma dehidratasyona neden olabilir; sıvı alımı ve klinik hidrasyon değerlendirilir. Çocukta bezoar kuşkusunda hekim değerlendirmesi gerekir. Büyük kitlelerde cerrahi, küçük uygun kitlelerde endoskopik çıkarma seçenekleri ilgili ekipçe planlanır.
PROFESYONEL: İLAÇ BEZOARINDA TOKSİSİTEYİ UNUTMAYIN
Farmakobezoarda yalnız mekanik kitle değil, içerdiği ilacın toksik etkileri de değerlendirilmelidir. Dekontaminasyon gereksinimi olabilir; yaklaşım maddeye göre toksikolojiyle planlanır. Mide bezoarına ait çözündürme yaklaşımı ilaç birikimine otomatik uygulanmaz.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Bezoars ↗
Merck Manual Professional · Erişim: 2026-10-27
Nisan 2025 tam gözden geçirme.
- Review of the diagnosis and management of gastrointestinal bezoars ↗
World Journal of Gastrointestinal Endoscopy · Kaynak tarihi: 2015-04-16 · Erişim: 2026-10-27
16 Nisan 2015; yerleşik tanı ve güvenlik bilgileri için kullanıldı.
- When Hair Becomes Hazardous: Trichotillomania, Trichophagia, and Gastric Trichobezoar ↗
Primary Care Companion for CNS Disorders · Kaynak tarihi: 2026-10-20 · Erişim: 2026-10-27
20 Ekim 2026 çevrimiçi.
- Bezoar ↗
MedlinePlus Medical Encyclopedia · Kaynak tarihi: 2025-07-01 · Erişim: 2026-10-27
1 Temmuz 2025 gözden geçirme; altbilgideki akreditasyon tarihi değildir.
- Coca-Cola consumption vs fragmentation in the management of patients with phytobezoars: A prospective randomized controlled trial ↗
World Journal of Gastrointestinal Endoscopy · Kaynak tarihi: 2024-02-16 · Erişim: 2026-10-27
16 Şubat 2024 yayın.
- Application of a novel endoscopic device in treatment of gastric bezoars: Pilot study ↗
Endoscopy International Open · Kaynak tarihi: 2026-03-06 · Erişim: 2026-10-27
6 Mart 2026 çevrimiçi.
- Gastric bezoars ↗
UpToDate · Kaynak tarihi: 2026-05-14 · Erişim: 2026-10-27
14 Mayıs 2026 güncellemesi; erişilebilir giriş ve sınıflandırma bölümü.
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 2 ARAŞTIRMA
Doğrudan ilgili 2 yayın seçildi; yirmi yayın sayısına tamamlama yapılmadı. Bu seçki sistematik derleme veya insan klinik onayı değildir.
01 · SEÇİLMİŞ FİTOBEZOARLARDA KOLA İLE ÇÖZÜNDÜRME ÇALIŞMASI
Coca-Cola consumption vs fragmentation in the management of patients with phytobezoars: A prospective randomized controlled trial
Fu-Guo Liu, De-Feng Meng, Xia Shen ve arkadaşları · World Journal of Gastrointestinal Endoscopy · 2024
Çalışma türü: Tek merkezli, araştırmacıların tek kör olarak tanımladığı randomize çalışma.
Kapsam: 160 hasta; 80’er kişilik çözündürme ve endoskopik parçalama grupları.
ÖZET
Çözündürme grubundaki 80 hastanın tamamında yedinci gün kontrolünde tam çözünme bildirildi.
Bezoar öyküsü en çok 14 gündü; önceki üst gastrointestinal cerrahi, ciddi kalp hastalığı, şok/perforasyon kuşkusu dışlandı. Bu sonuç kronik, ameliyat sonrası veya komplike bezoarlara genellenemez. Ülser başlangıç endoskopisinde değerlendirildiğinden düşük ülser oranı tedavinin koruyucu etkisini kanıtlamaz. Yüksek hacimli içecek rejimi ev önerisi değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 38464817 · DOI: 10.4253/wjge.v16.i2.83
02 · YENİ ENDOSKOPİK PARÇALAMA CİHAZININ KÜÇÜK PİLOT SERİSİ
Application of a novel endoscopic device in treatment of gastric bezoars: Pilot study
Jia Xu, Weixing Yang, Xian Zhou ve arkadaşları · Endoscopy International Open · 2026
Çalışma türü: Tek merkezli retrospektif pilot seri.
Kapsam: Kasım 2023–Mart 2025 döneminde uzun ekseni >3 cm olan dokuz mide bezoarı.
ÖZET
Dokuzunun tamamı çıkarıldı; bir aylık kontrol endoskopisinde tam temizlenme bildirildi. Bu seride komplikasyon görülmedi.
Özet erişimi; kontrol grubu ve uzun izlem yoktur. Dokuz hastada olay görülmemesi güvenliğin kanıtı veya cerrahiden üstünlük değildir. Uzman cihaz tekniği bütün merkezler için standart kabul edilemez.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 42016522 · DOI: 10.1055/a-2811-5338
Eğitim amaçlı, hekim incelemesini bekleyen taslaktır. Kişisel tanı veya tedavi talimatı değildir; ilaçlar bu metne göre başlanmamalı ya da kesilmemelidir.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.