BİPOLAR BOZUKLUK

BELİRTİLER VE RİSKLER

Manide uyku gereksinimi azalabilir; kişi az uyuduğu halde yorgun hissetmeyebilir. Hızlı konuşma, düşüncelerin yarışması, aşırı özgüven, alışılmadık harcama ve riskli davranışlar gelişebilir. Depresyonda ilgi kaybı, enerji azalması, umutsuzluk ve ölüm düşünceleri görülebilir. Bazı dönemlerde yükselme ve depresif belirtiler birlikte bulunur. Hipomani daha hafif görünse de sonraki depresyon ve işlev sorunları nedeniyle önemlidir. [1]

Aile öyküsü değerlendirmeye katkı sağlar; fakat ailede hastalık bulunması kesin gelişeceği anlamına gelmez. Uyku kaybı, yoğun stres ve aşırı yüklenme kişinin dönemlerini tetikleyebilir. Hasta ve yakınları için önceki ataklardan öğrenilen erken belirtileri tanımak değerlidir. [2]

TANI VE AYIRICI TANI

Psikiyatri değerlendirmesi yalnız o günkü ruh haline değil yaşam boyu dönemlerin öyküsüne dayanır. Özellikle depresyonla gelen kişide geçmişte alışılmadık enerji artışı, davranış değişikliği ve azalmış uyku gereksinimi sorulur. Kişinin onayıyla yakınından bilgi alınması yararlıdır. Tiroid hastalıkları, madde etkileri, dikkat eksikliği ve başka ruhsal bozukluklar ayırıcı değerlendirmeye girer. [3]

Bipolar I manik dönemle tanımlanır; bipolar II hipomani ve depresyon örüntüsünü içerir. Bipolar II, önemsiz bir hastalık demek değildir. [1]

YÖNETİM VE TEDAVİ

Akut dönemin tedavisi ile yeni dönemleri önleme planı farklı olabilir. İlaç seçimi dönem türü, önceki yanıt, yan etkiler ve kişinin tercihine göre uzman tarafından yapılır. Mani şüphesinde tek başına kullanılan antidepresan dahil mevcut ilaçlar hızla gözden geçirilir; kişi kendi kendine kesme veya ekleme yapmamalıdır. [3]

Duygudurum düzenleyici tedaviler ve psikolojik destek birlikte planlanabilir. İyi hissedilen dönemde ilacı bırakmak güvenli bir varsayım değildir. Düzenli uyku, günlük rutin, hareket ve madde kullanımından uzak durma bakımın destekleyici parçalarıdır; bunlar ilaç veya uzman izleminin yerine geçmez. [2]

İZLEM VE ÖZEL GRUPLAR

İzlem yalnız yeni atak aramak değildir. Kilo, tansiyon ve metabolik sağlık takip edilir; lityum kullananlarda böbrek, tiroid ve kalsiyum değerlendirmesi ile ilaca özgü kan izlemi gerekir. Kontrol sıklığı kullanılan ilaç ve klinik duruma göre belirlenir. İlaçla ilişkili sorunlar saklanmamalı; alternatifler birlikte değerlendirilmelidir. [3]

Gebelik planı, gebelik veya doğum sonrası dönem bakım ekibiyle erken paylaşılmalıdır; bazı ilaçlar bu dönemlerde önemli riskler taşır. Kendi kendine tedaviyi bırakmak yerine uzman görüşü alınır. Çocuk ve ergenlerde tanı daha ayrıntılı gelişimsel değerlendirme gerektirir. [2]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Günlerce çok az uyuma ile hızlanan davranışlar, gerçeklikle bağın bozulması, ciddi harcama veya güvenlik kaybı hızlı uzman değerlendirmesi gerektirir. Yakın intihar tehlikesinde, kişinin kendine veya başkasına zarar vermesinin önlenemediği durumda 112/acile başvurulur. Destek verenler sakin ve güvenli yaklaşmalı; kriz planı varsa ekip ile paylaşmalıdır. [2,3]

GÖRÜŞMEYE HAZIRLIK

Randevu hazırlığında kişinin iyi olduğu dönemlerdeki uyku, çalışma ve ilişki düzenini anlatması, değişiklikleri açıklamayı kolaylaştırabilir. Bir yakının gözlemlerini paylaşması düşünülüyorsa bunun kapsamı kişinin mahremiyetine saygıyla konuşulmalıdır. “Kendimi iyi hissediyorum” ifadesinin yanında uyku ihtiyacı, harcamalar veya günlük kararlar da örneklerle anlatılabilir. Bu bilgilerle evde tanı koymak amaçlanmaz; görüşmenin daha somut olması hedeflenir. Bakım planında kiminle, hangi değişiklikte ve nasıl iletişime geçileceğinin yazılı hale getirilmesi istenebilir.

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.