BOERHAAVE SENDROMU
ÖZET
Boerhaave sendromu, çoğunlukla şiddetli kusma veya öğürme sonrasında yemek borusu duvarının tüm katlarını geçen yırtıktır. Göğüs boşluğuna sıvı, besin ve bakteri kaçışı ağır enfeksiyona yol açabilir. Kusma ardından başlayan şiddetli göğüs ağrısı veya nefes darlığında acil yardım alınmalıdır. Kusma, göğüs ağrısı ve cilt altında hava üçlüsünün tamamı bulunmayabilir; eksik olması hastalığı dışlamaz.
Şüphede kontrastlı bilgisayarlı tomografi ve BT özofagografi, yırtığın yanı sıra mediastinal veya plevral yayılımı değerlendirmeye yardımcı olur. Belirsiz BT bulgularında deneyimli ekip endoskopiyi kullanabilir; ancak deliği büyütme ve kontaminasyonu artırma olasılığı nedeniyle endoskopi otomatik ilk inceleme değildir. Tedavi kararında yalnız yırtığın gösterilmesi değil, kaçak çevresindeki hava ve sıvı birikimlerinin yaygınlığı da önemlidir.
Ameliyatsız yaklaşım ancak fizyolojik olarak kararlı, sınırlı kaçağı ve az kontaminasyonu olan seçilmiş hastalarda, uzman gözetimiyle düşünülebilir. Ağızdan alım kesilir, geniş spektrumlu antibiyotik ve erken beslenme desteği planlanır. Bu seçenek evde bekleme anlamına gelmez; uygun olmayan hastada cerrahi geciktirilmemelidir.
Göğüs içi perforasyonda kaçağın kontrolü ile kirlenmiş alanların drenajı birlikte ele alınır. Stent takılması, plevral veya mediastinal drenaj gereksinimini ortadan kaldırmaz. Dikişle onarım kararı hastanın durumu ve dokunun niteliğine göre verilir; yalnız 24 saatin geçmiş olması onarımı otomatik dışlamaz. Yakın izlemde düzelmeme veya kontrolsüz kontaminasyon varsa cerrahiye geçiş geciktirilmemelidir.
Endoskopik, cerrahi ve birleşik tedaviler arasında seçim merkez deneyimi ve hastanın özelliklerine bağlıdır. Yirmi üç Avrupa merkezinin erişkinleri içeren retrospektif serisinde bu üç yaklaşım arasında yoğun bakım süresi veya ölüm açısından anlamlı fark gösterilmemiştir. Bununla birlikte tedaviler rastgele atanmadığından sonuçlar yöntemlerin eşdeğer olduğunu kanıtlamaz. Birleşik tedavi grubundaki daha uzun hastane yatışı da tek başına tedavinin zararlı olduğu şeklinde yorumlanamaz.
- Boerhaave sendromu
- Özofagus perforasyonu
- Kaynak kontrolü
- Mediastinal kontaminasyon
GENEL OKUYUCU
GENEL OKUYUCU: YEMEK BORUSUNUN TÜM DUVARINI GEÇEN YIRTIK
Boerhaave sendromunda genellikle şiddetli kusma veya öğürme sonrası yemek borusu duvarı tamamen yırtılır. Göğüs içine mide içeriği ve mikroplar sızabilir; ağır enfeksiyon gelişebilir. Mallory-Weiss’in yüzeysel yırtığından farklı, yaşamı tehdit eden bir acildir.
GENEL OKUYUCU: BELİRTİLERİN GEÇMESİNİ BEKLEMEYİN
Kusmanın ardından şiddetli göğüs ağrısı, özellikle nefes darlığı, ateş, boyunda şişlik veya deri altında çıtırtı hissiyle birlikteyse hemen acil yardım isteyin. Klasik belirtilerin tamamı bulunmayabilir.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
PROFESYONEL: ZAMAN ÇİZELGESİ VE MEKANİZMA
Ağrının kusma/öğürmeyle ilişkisi ve başlangıç saati kaydedilir; yakın zamanda endoskopi, dilatasyon, cerrahi, yabancı cisim veya travma varsa iyatrojenik/traumatik perforasyon ayrıca düşünülür. Kusma öyküsü bulunmaması spontan perforasyonu dışlamaz.
FİZİK MUAYENE
PROFESYONEL: KONTAMİNASYON VE SEPSİS
Substernal/epigastrik ağrı, ateş ve boyun-göğüs krepitasyonu değerlendirilir. Hemodinami ve havayolu yakından izlenir; geç başvuru veya yaygın mediastinal/plevral kontaminasyonda sepsis ve şok gelişebilir.
AYIRICI TANI
PROFESYONEL: GÖĞÜS AĞRISININ DİĞER ACİLLERİ
Miyokart enfarktüsü, peptik ülser, biliyer hastalık ve pankreatit benzer ağrı yapabilir. Perforasyon kuşkusu bu tanıların değerlendirilmesini ortadan kaldırmaz; ayrıntılı öykü ve görüntüleme birlikte yorumlanır.
TANISAL YAKLAŞIM
PROFESYONEL: KONTRASTLI BT İLE YAYILIMI BELİRLEYİN
Kontrastlı BT/BT özofagografi, yırtık kuşkusunda mediastinal hava-sıvı, plevral kontaminasyon ve komşu yapıları değerlendirir. Seçilmiş durumda kontrastlı özofagogram kaçağın yerini ve sınırlı olup olmadığını gösterebilir. Hemogram, böbrek-elektrolit incelemeleri, pH ve laktat sistemik etkilenmeyi değerlendirir; tek başına tanısal değildir.
PROFESYONEL: ENDOSKOPİ OTOMATİK İLK TEST DEĞİLDİR
BT belirsizse deneyimli ekipte endoskopi yararlı olabilir; perforasyonu büyütme ve kontaminasyonu artırma riski nedeniyle ilk basamak kullanımı dikkat gerektirir.
TEDAVİ
PROFESYONEL: KAÇAK KONTROLÜYLE EŞZAMANLI DESTEK
Hasta ağızdan almaz; intravenöz geniş spektrumlu antibiyotik, asit baskılama, resüsitasyon ve erken beslenme desteği planlanır. Koleksiyonların drenajı enfeksiyon kaynağının kontrolüne dahildir. Antibiyotiğin optimal rejimi/süresi için ortak kanıt bulunmadığından sabit evrensel kür verilmez.
PROFESYONEL: KAPATMA VE DRENAJ BİRBİRİNİN YERİNE GEÇMEZ
Tedavinin amacı defekti kapatmak ve özofagus çevresi/plevral birikimleri drene etmektir. Endoskopik vakum, stent veya cerrahi seçimi anatomi, kontaminasyon, organ yetmezliği ve merkez deneyimine bağlıdır. Progresif sepsis/organ yetmezliği veya başarısız endoskopik kontrol cerrahi değerlendirmeyi güçlendirir.
PROFESYONEL: KONSERVATİF YAKLAŞIM EVDE GÖZLEM DEĞİLDİR
Ameliyatsız yaklaşım ancak stabil, toksik görünmeyen, sınırlı kaçağı ve yeterli drenajı olan seçilmiş hastada, yakın uzman izlemiyle düşünülebilir. Distal obstrüksiyon veya tedavi edilebilir altta yatan patoloji kararı değiştirir. Klinik düzelmeme ya da kontrolsüz kontaminasyonda gecikmeden cerrahiye geçilir.
PROFESYONEL: CERRAHİ KAPSAMI DOKU BELİRLER
Uygun dokuda primer onarım ve destekleyici doku yaması yapılabilir. Geniş defekt, yoğun çevre inflamasyonu veya kontrol edilemeyen kaynakta rezeksiyon/diversiyon gerekebilir; genel durumu kötü hastada yeniden yapılandırma ertelenebilir.
PROFESYONEL: ENDOSKOPİK YÖNTEMİN DE YÜKÜ VARDIR
Tam kaplı stentler yer değiştirebilir; kısmi kaplılarda doku büyümesi çıkarmayı güçleştirebilir. Vakum tedavisi tekrarlayan değerlendirme/değişim gerektirir. Tek bir girişimle kesin iyileşme varsayılmaz.
PROFESYONEL: KARŞILAŞTIRMALAR HASTA SEÇİMİNE DUYARLIDIR
2026 derlemesindeki 28 çalışma gözlemseldi. Endoskopi sonrasında yeniden girişim daha sık bildirilse de grupların başlangıç şiddeti ve seçimi farklı olabilir; sağkalım benzerliği yöntemlerin eşdeğerliğini kanıtlamaz. Gecikme analizinin anlamsız çıkması beklemeyi güvenli kılmaz.
İZLEM VE ÖNERİLER
PROFESYONEL: YAKIN İZLEMİN İÇERİĞİ
Ameliyatsız planda seri klinik değerlendirme, biriken sıvıların drenajı ve tekrar görüntüleme gerekir. AATS yaklaşımı 48–72 saatlik görüntüleme aralığını, kötüleşmede ise daha erken değerlendirmeyi tarif eder; kötüleşme planlı kontrolü beklemez.
PROFESYONEL: BESLENMENİN GERİ DÖNÜŞÜ
Normal oral beslenmeye dönmeden önce yırtığın iyileştiği doğrulanır; iyileşme süresince tüple beslenme gerekebilir.
PROFESYONEL: GEÇ DÖNEMDE YUTMA YAKINMASI
İyileşen bölgede darlık gelişebilir; yeni veya süren yutma güçlüğü yeniden değerlendirilmelidir.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
PROFESYONEL: ACİL UZMAN EKİP KOORDİNASYONU
Perforasyon kuşkusu acil hastane değerlendirmesi gerektirir; enfeksiyon, nefes darlığı ve şok gelişmesi beklenmez.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Boerhaave’s Syndrome ↗
Cleveland Clinic · Kaynak tarihi: 2026-09-16 · Erişim: 2026-10-27
- Esophageal emergencies: WSES guidelines ↗
World Journal of Emergency Surgery · Kaynak tarihi: 2019-05-31 · Erişim: 2026-10-27
- Esophageal Perforation — TSRA Primer ↗
American Association for Thoracic Surgery · Erişim: 2026-10-27
- Boerhaave syndrome ↗
BJS · Kaynak tarihi: 2024-09-03 · Erişim: 2026-10-27
- Surgical versus endoscopic management of Boerhaave’s syndrome: a systematic review and meta-analysis ↗
Annals of the Royal College of Surgeons of England · Kaynak tarihi: 2026-04-16 · Erişim: 2026-10-27
- Treatment strategies for Boerhaave syndrome: multinational retrospective cohort study ↗
BJS · Erişim: 2026-10-27
PubMed: 29 Kasım 2025; yayınevi: 1 Aralık 2025; Aralık 2025 sayısı. Tarih farkı korundu.
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 2 ARAŞTIRMA
Doğrudan ilgili 2 yayın seçildi; yirmi yayın sayısına tamamlama yapılmadı. Bu seçki sistematik derleme veya insan klinik onayı değildir.
01 · BOERHAAVE SENDROMUNDA CERRAHİ VE ENDOSKOPİK TEDAVİNİN SİSTEMATİK KARŞILAŞTIRMASI
Surgical versus endoscopic management of Boerhaave’s syndrome: a systematic review and meta-analysis
T. Reback, J. Butterworth, S. Strong, Y. Qureshi, B. Mohammadi, K. Dawas · Ann R Coll Surg Engl · 2026
Çalışma türü: 28 gözlemsel çalışmanın sistematik derlemesi/meta-analizi.
Kapsam: 881 erişkin; ortalama yaş 59,5; tarama Ocak 2025’e kadar.
ÖZET
Erken mortalite %16,3; endoskopide yeniden girişim cerrahi onarıma göre daha sıktı (OR 4,55).
Randomize kanıt yok; yöntem grupları seçilmiş ve heterojen. Yalnız özgün özete erişildi; mortalite sıralaması nedensel üstünlük sayılmaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 41987697 · DOI: 10.1308/rcsann.2026.0031
02 · BOERHAAVE SENDROMUNDA AVRUPA MERKEZLERİNİN TEDAVİ STRATEJİLERİ
Treatment strategies for Boerhaave syndrome: multinational retrospective cohort study
Tobias Hauge, Aram Abu Hejleh, Alberto Aiolfi ve çalışma grubu · Br J Surg · 2025
Çalışma türü: 23 merkezli retrospektif kohort; 2019–2023.
Kapsam: 216 hasta; medyan yaş 62, aralık 22–95 yıl.
ÖZET
70 endoskopik, 73 cerrahi, 67 kombine, 6 diğer yaklaşım; ilk üç grupta mortalite açısından anlamlı fark bulunmadı.
Randomize değil; kombine tedavinin uzun yatışı doğrudan zarar kanıtı değildir. Erişim özgün özetle sınırlı; altı diğer hasta karşılaştırmanın dışında tutuldu.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 41324551 · DOI: 10.1093/bjs/znaf260
Eğitim amaçlı, hekim incelemesini bekleyen taslaktır. Kişisel tanı veya tedavi talimatı değildir; ilaçlar bu metne göre başlanmamalı ya da kesilmemelidir.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.