BRONŞOLİTİYAZİS

Önceki TB/histoplazmoz, tekrarlayan aynı bölge pnömonileri, sigara, toz maruziyeti ve önceki bronkoskopiler sorgulanır. Enfeksiyonun eski olmasıyla aktif etken saptanması ayrı konulardır. Granülomatöz veya mesleki öykü tanıyı destekleyebilir; tek başına nedeni kanıtlamaz.

Yemek veya sıvıyla başlayan öksürük, boğulma ve balgamda besin kalıntısı özellikle sorulmalıdır. 2025 silikozis olgusunda bu bulgular özofagus-hava yolu fistülünü ortaya çıkarmıştır; normal bir balgam yakınması gibi geçiştirilmemelidir.

Solunum eforu, oksijenlenme, fokal hava girişi kaybı, hışıltı ve enfeksiyon bulguları değerlendirilir. Silikozis-fistül olgusunda azalmış solunum sesleri ve plevral enfeksiyon bulguları vardı. Muayene taşı doğrudan göstermez; ağır klinik durumda görüntüleme ve hava yolu değerlendirmesi geciktirilmez.

Kalsifiye endobronşiyal tümör, aspire kemik/yabancı cisim, distrofik kalsifikasyonlu enfeksiyon ve duvar kalsifikasyonu yapan hastalıklar düşünülür. Bronşa çıkıntı yapan genişlemiş damar da taklit edebilir; kalsifiye görünüm, kör biyopsi veya çekip çıkarma için yeterli gerekçe değildir.

Karsinoid ve takılmış yabancı cisim özellikle atipik görüntüde dışlanmalıdır. 2026 serisi, granülomatöz nedenin tüm olgularda mikrobiyolojik olarak doğrulanmadığını gösterir; eski enfeksiyon varsayımı malignite incelemesini durdurmamalıdır.

TANI VE TESTLERİN SINIRLARI

BT taşın yerini, tıkanmayı, bronşektazi/atelektaziyi ve çevre yapıları gösterir. Çıkarma planından önce intravenöz kontrastlı BT ile özellikle damar komşuluğu incelenmelidir. Bronkoskopi hareketliliği ve duvara gömülmeyi değerlendirir; kısmen dışarıdaki taş bronkoskopide tam görünmeyebilir.

BT ve bronkoskopi birlikte intraluminal, karma ve ekstraluminal yerleşimi belirler. 46 hastalık çalışmada lümen içindeki taşlar tamamen çıkarılabilirken karma taşlarda girişim başarısı daha sınırlıydı. Bu sınıflama işlem seçimine yardım eder, her hastaya aynı başarı oranını vaat etmez.

TEDAVİ VE GÜVENLİK

Belirtisiz veya hafif, tekrarlamayan yakınmalarda gözlem uygun olabilir. Hareketli taşlarda bronkoskopik çıkarma; gömülü taş, fistül, ağır kanama veya ileri distal akciğer hasarında cerrahi değerlendirme gerekebilir. Yapışık taşlara yüksek riskli girişim, radyoloji ve göğüs cerrahisi desteği olan deneyimli merkezde düşünülmelidir.

Lazerle parçalama seçilmiş zor olgularda uygulanabilir, fakat risksiz değildir. 13 erişkinlik Ho:YAG serisinde bir yaşamı tehdit eden hemoptizi ve iki bronkoözofageal fistül görülmüştür. Tam çıkarılma bildirilmesi, damar komşuluğuna rağmen agresif işlem yapılmasını haklı çıkarmaz; teknik üstünlüğü randomize olarak gösterilmemiştir.

Postobstrüktif enfeksiyon veya ampiyem varsa etken ve drenaj gereksinimi ayrıca ele alınır. 2026 serisinde bazı hastalarda bronkoskopiye ek cerrahi plevral tedavi ve antibiyotik gerekmiştir. Bu, enfeksiyon kanıtı olmayan herkese uzun süreli antibiyotik ya da antifungal verilmesi anlamına gelmez.

İşlem sonrası kanama, ateş, yeniden tıkanma ve yutmayla öksürük izlenir. Ho:YAG serisinde belirtiler üzerinden ve gerektiğinde BT/bronkoskopiyle takip yapılmıştır; medyan izlem üç yıldır. Bu küçük seri, herkese sabit bronkoskopi takvimi ya da nüks olmayacağı garantisi oluşturmaz.

ACİL UYARILAR VE SEVK

Yeni yutmayla öksürük, balgamda besin veya tekrarlayan aspirasyon şüphesinde fistül yönünden hızla uzman değerlendirmesi gerekir. Fistül saptanırsa güvenli beslenme yolu ekipçe planlanır; yakınmalar azalınca kendiliğinden normal beslenmeye dönülmez. 2025 tek olgu aspirasyonun ölümcül olabileceğini gösterir.