BULİMİYA NERVOZA

BELİRTİLER VE RİSKLER

Yeme sırasında duramama hissini kusma, uzun süre aç kalma, aşırı egzersiz veya ilaçların uygunsuz kullanımı izleyebilir. Kişi yemek, beden biçimi ve kilo konusunda çok zaman harcayabilir; suçluluk nedeniyle davranışlarını saklayabilir. Yeme sonrası sık banyoya gitme veya yemek içeren sosyal ortamlardan kaçınma fark edilebilir. [1]

Bulimiya farklı beden ağırlıklarında görülür. Genetik, biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenler birlikte rol oynar. Depresyon, kaygı veya madde kullanım sorunları eşlik edebilir. Sağlıklı görünüyor olmak yeme bozukluğu bulunmadığı anlamına gelmez; yardım gereksinimini yalnız kilo değişimine bağlamak doğru değildir. [2]

FİZİKSEL SONUÇLAR VE ACİL UYARILAR

Tekrarlayan kusma diş minesini ve boğazı etkileyebilir. Sıvı kaybı ve elektrolit dengesizliği gelişebilir; kişinin kendini güçsüz hissetmesi yalnız yorgunluk sayılmamalıdır. Kalp ritmi ve diğer organlar açısından değerlendirme gerekebilir. [2]

Bayılma, nöbet, belirgin çarpıntı, ciddi susuzluk veya hızla kötüleşen genel durum acil değerlendirme nedenidir. Yakın intihar tehlikesinde veya yaşamı tehdit eden durumda Türkiye'de 112 aranmalıdır. Tekrarlayan kusmayı veya kullanılan telafi ürünlerini sağlık ekibinden saklamamak, güvenli tedavi için önemlidir. [1,2]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Görüşmede yeme nöbetlerinin niteliği, kontrol kaybı, sonrasındaki davranışlar, beden algısı ve işlev kaybı araştırılır. Hekim ruhsal durumla birlikte fiziksel etkileri değerlendirir; gerektiğinde yeme bozukluğu ekibine yönlendirir. Tartılmanın nasıl yapılacağı ve sonucu öğrenme tercihleri önceden konuşulabilir. [1]

Kusmanın bulunması tek başına hangi tanının doğru olduğunu göstermez. Örüntüler zaman içinde değişebileceğinden geçmiş davranışlar da sorulur. [3]

YÖNETİM VE TEDAVİ

Erişkinlerde bulimiyaya odaklı rehberli öz yardım düşünülebilir; uygun değilse veya yeterli gelmezse yeme bozukluğuna odaklı BDT uygulanabilir. Çocuk ve ergenlerde hastalığa özgü aile terapisi önemli seçenektir. İlaç tek başına tedavi olarak kullanılmamalıdır. [4]

BDT, düzenli yeme örüntüsünün kurulması ve döngüyü sürdüren düşünce, duygu ve davranışların ele alınmasına yardım eder. Bazı ilaçlar uzman değerlendirmesiyle yeme ve çıkarma dürtüsünü azaltmak için eklenebilir. Tedavi yalnız “kusmayı bırak” uyarısından ibaret değildir; fiziksel sonuçlar ve eşlik eden psikiyatrik sorunlar birlikte ele alınır. [3]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

İzlemde tıkınırcasına yeme ve telafi davranışlarındaki değişim, ruhsal sıkıntı ve beden sağlığı birlikte değerlendirilir. Belirtilerin azalması, bütün desteğin hemen kesilmesi anlamına gelmez. Kişinin yineleme işaretlerini tanıması ve bunları utanmadan bildirebilmesi hedeflenir. İyileşme süresi herkes için aynı değildir. [3]

Gebelikte veya geçmişte yeme bozukluğu varsa kadın doğum ve bakım ekibi bilgilendirilmelidir. Diyetisyen desteği ruhsal tedaviyle koordineli yürütülür. Yakınların yaklaşımı suçlayıcı denetim yerine destek ve randevuya erişimi kolaylaştırma olmalıdır. Eşlik eden hastalıklar için verilen ilaçlar da bakım planında açıkça belirtilmelidir. [1,2]

GÖRÜŞMEYE HAZIRLIK

Randevuda atakların sayısını söylemek kadar atak öncesinde ve sonrasında günlük yaşamın nasıl değiştiğini anlatmak da yararlı olabilir. Utanma nedeniyle bazı davranışları saklamak anlaşılır bir güçlük olsa da klinisyenin güvenliği değerlendirebilmesi için bunları yargılamadan konuşabileceği alan oluşturulmalıdır. Yakınlar kişinin yediği her lokmayı yorumlamak yerine hangi desteğin istendiğini sorabilir. Tedavideki hedefler yalnız dış görünüşe indirgenmemeli; yemekle ilişki, günlük katılım ve kişinin kendisini nasıl hissettiği bakım konuşmasının bir parçası olmalıdır.

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.