ÇOCUKLARDA BESİN ALERJİSİ

GENEL BAKIŞ

Bu bölümün ilk açıklaması yukarıdaki özette sunulmuştur.

BELİRTİLER VE RİSKLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ

IgE aracılı tepkiler çoğunlukla besin alımından sonraki ilk saat içinde gelişir. Kurdeşen, dudak şişmesi, kusma, öksürük veya solunum belirtileri görülebilir. Besinin değdiği yerde sınırlı kızarıklık, özellikle egzamalı çocukta, tek başına sistemik alerji kanıtı değildir. Egzamanın bulunması da bütün besinlerin kesilmesini gerektirmez. Ailenin hangi besinin, ne miktarda, nasıl hazırlanarak yenildiğini ve belirtilerin ne zaman başladığını kaydetmesi tanıya yardımcı olur. [2]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Tanının temeli ayrıntılı öyküdür. Deri testi veya özgül IgE incelemesi yalnız şüphe edilen besinlere yönelik istenir. Geniş tarama panelleri ya da hiç yenmemiş besinlerin gelişigüzel test edilmesi gereksiz kısıtlamalara yol açabilir. Sonuçlar klinik öyküyle birlikte yorumlanır. Gecikmiş yoğun kusma, solukluk ve gevşeklik yapan FPIES gibi IgE dışı tablolar ayrıca değerlendirilir; her besin sonrası yakınma aynı mekanizmayla açıklanmaz. [2]

YÖNETİM VE TEDAVİ

Doğrulanmış veya değerlendirme bekleyen güçlü şüpheli tetikleyiciden kaçınma planı oluşturulur. Ancak çoklu besin çıkarılması gerekiyorsa enerji, protein ve diğer besin öğelerinin yerine konulması için diyetisyen desteği önemlidir. Şiddetli tepki riski olan çocuğa adrenalin otoenjektörü reçete edilebilir; aile yazılı eylem planıyla birlikte cihazın kullanımını öğrenmelidir. Bakım veren herkes planı anlayabilmeli ve gerektiğinde uygulayabilmelidir. [3]

Daha önce sorunsuz yenmiş benzer besinler otomatik olarak yasaklanmaz. Besinin yeniden denenmesi veya alerjinin geçip geçmediğinin değerlendirilmesi çocuk alerji ekibinin planına göre yapılır. Önceden ciddi tepki olmuş bir besini evde küçük miktarla denemek güvenli bir tanı yöntemi değildir. [2]

ACİL UYARILAR

Dilde veya boğazda şişme, nefes almada güçlük, ses değişikliği, baygınlık ya da belirgin sersemlik anafilaksi düşündürür. Bebekte gevşekleşme ve alışılmadık yanıtsızlık da ciddi olabilir. Reçeteli adrenalin otoenjektörü varsa eylem planına göre hemen kullanılır ve acil yardım çağrılır; Türkiye'de numara 112'dir. Çocuk iyileşmiş görünse bile acil değerlendirme gerekir. Antihistaminik almak için adrenalini geciktirmek doğru değildir. [1]

İZLEM VE GÜNLÜK YAŞAM

Paketli gıdanın içeriği her alışverişte yeniden okunmalıdır; aynı markanın tarifi değişebilir. Restoran, okul veya aile ziyaretinde yemek hazırlanırken alerji açıkça anlatılmalıdır. Bir besinin başka yemekle temas etmesi de değerlendirilmesi gereken bir risktir. “İçerebilir” gibi uyarıların nasıl ele alınacağı kişisel alerji planında açıklığa kavuşturulmalıdır; ülkeye özgü etiket kuralları başka bir ülkede aynen geçerli kabul edilmez. [3]

Kontrollerde önceki tepkiler, büyüme, günlük beslenme ve kaçınmanın aile yaşamına etkisi birlikte gözden geçirilir. Aile, kısıtlanan besinin yerine hangi seçenekleri kullanacağını yazılı olarak isteyebilir. Kreşe başlayan küçük çocukla kendi besin seçimini yapan ergenin eğitim gereksinimi farklıdır. Ortak amaç korkuyu artırmadan, çocuğun güvenli katılımını sağlayacak anlaşılır bir düzen kurmaktır. [3]

Editoryal görüşme önerisi: Acil plan, yalnız evdeki bir klasörde duran belge olmamalıdır. Çocuğu teslim alan kişiye alerjenin adı, cihazın yeri ve hangi belirtiyle yardım çağrılacağı açıkça anlatılabilir. Aile görüşmede örnek bir yemek üzerinden içerik kontrolünü uygulamalı olarak sorabilir. Bu hazırlık, çocuğun her ortamda aynı anlaşılır mesajla korunmasını amaçlar; kişisel eylem planının yerine geçmez.

Editoryal görüşme önerisi: Reaksiyonun fotoğrafı varsa ve güvenle çekilebilmişse görüşmede paylaşılabilir; görüntü almak acil tedaviyi geciktirmemelidir. Belirti günlüğünde tahminlerle gözlemler ayrı tutulmalıdır.

AKIL KARTI

Test sonucu tek başına menü oluşturmaz. Öyküyle doğrulanmış tetikleyici, yeterli beslenme ve uygulanabilir acil plan birlikte ele alınır. [2,3]