ÇOCUKLARDA KONUŞMA VE DİL GECİKMESİ

GENEL BAKIŞ

Bu bölümün ilk açıklaması yukarıdaki özette sunulmuştur.

BELİRTİLER VE RİSKLERİN FARK EDİLMESİ

Küçük çocukta seslere veya adına tutarsız yanıt, isteklerini paylaşmada güçlük, sınırlı jest kullanımı ve karşılıklı oyuna az katılım dikkat çekebilir. Daha önce kullandığı sözcükleri ya da başka becerileri kaybetmesi özellikle önemlidir. Ezberlenmiş şarkıları söylemek veya harfleri sıralamak, günlük ihtiyaçlarını işlevsel biçimde anlatabildiği anlamına gelmez. Belirti tek başına otizm tanısı koydurmaz; daha geniş gelişim değerlendirmesinin gerekip gerekmediğini gösterir. [2]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Hekim doğum ve sağlık öyküsünü, dil ortamını, gelişim basamaklarını ve aile gözlemlerini sorgular. İşitme değerlendirmesi sıklıkla incelemenin parçasıdır; çocuk bazı sesleri duyuyor görünse de işitme güçlüğü bütünüyle dışlanmış olmaz. Dil ve konuşma terapisti anlama, ifade etme ve konuşma özelliklerini inceler. Gerektiğinde standart değerlendirmeler kullanılır; tek bir internet çizelgesiyle tanı konulmaz. [1]

İşitme sorunu, daha yaygın gelişimsel gecikme ve otizm spektrumuyla ilişkili iletişim güçlükleri ayırıcı tanıda bulunur. Hem anlamanın hem ifadenin gecikmesi ek değerlendirmeyi gerektirebilir. Ailenin endişesi ilk görüşmeden sonra devam ediyorsa yeniden değerlendirme veya uzman görüşü istemesi uygundur. Tanı araştırılırken çocuğun destek gereksinimi de ele alınmalıdır. [2]

YÖNETİM VE AİLE DESTEĞİ

Destek planı gecikmenin türüne ve çocuğun gereksinimine göre hazırlanır. Dil ve konuşma terapisi bireysel veya grup çalışmasını ve evde uygulanabilecek önerileri içerebilir. İşitme veya başka gelişim alanlarındaki sorunlar varsa ilgili uzmanlar birlikte çalışır. Hedef yalnız daha fazla sözcük üretmek değil, çocuğun çevresiyle daha etkili iletişim kurmasını sağlamaktır. Tedavinin içeriği ve ilerleme ölçütleri aileyle paylaşılmalıdır. [1]

Günlük konuşmalara çocuğun katılması için fırsat verilebilir. Birlikte resimli kitaplara bakmak, oyun sırasında çocuğun ilgisini izlemek ve anlattıklarına yanıt vermek yararlıdır. Çocuğun söylemeye çalıştığı her sözcüğü sürekli düzeltmek veya konuşmasını bölmek yerine iletişimin sürmesine destek olunmalıdır. Ebeveynler rahat kullandıkları dilde konuşabilir; sıcak ve karşılıklı etkileşim önemlidir. [3]

ÇOK DİLLİ ÇOCUKLAR VE İZLEM

Birden fazla dil öğrenmek tek başına konuşma veya dil gecikmesine neden olmaz. Diller arasında sözcük karıştırmak öğrenme sürecinde görülebilir. Değerlendirmede çocuğun kullandığı bütün diller ve bunlara ne kadar maruz kaldığı dikkate alınmalıdır. Aileden ev dilini bırakmasını istemek otomatik bir çözüm değildir. Gerçek iletişim güçlüğü düşünülüyorsa çok dilli ortam da gözetilerek uzman değerlendirmesi yapılır. [4]

Editoryal görüşme önerisi: Kontrollerde yalnız tek bir sözcük listesi değil, çocuğun evde, oyunda ve eğitim ortamında nasıl iletişim kurduğu konuşulmalıdır. Aile kısa örnekler kaydedebilir: bir şey istemek için ne yaptığı, basit yönergeleri nasıl anladığı ve diğer çocuklarla etkileşimi gibi. Bu kayıtlar bir sınav yerine, görüşmede somut bilgi paylaşmaya yardımcı olacak gözlemler olarak kullanılmalıdır.

GECİKMEDEN BAŞVURU GEREKTİREN DURUMLAR

Bebekte seslere belirgin yanıtsızlık, küçük çocukta kazanılmış sözcüklerin veya sosyal becerilerin kaybı için değerlendirme ertelenmemelidir. “Erkek çocuk geç konuşur” ya da “iki dil duyuyor” açıklamasıyla kaygı geçiştirilmemelidir. Beceri kaybı sıradan bireysel farklılık olarak kabul edilmez. Aile, hangi becerinin ne zaman değiştiğini sağlık ekibine açıkça anlatmalıdır. [2,4]

Editoryal görüşme önerisi: Aile görüşmeden önce öncelikli iki iletişim hedefini seçebilir: örneğin yardım istemek veya birlikte oyunu sürdürmek. Hedefler çocuğun günlük yaşamıyla ilişkilendirildiğinde izlem daha anlaşılır olur. Kayıt tutmak sürekli performans ölçmek anlamına gelmez; çocuğu zorlamadan, doğal etkileşim sırasında fark edilen örneklerin kısa notları yeterli olabilir. Bu notlar değerlendiren uzmanın önerileriyle birlikte ele alınmalıdır.

AKIL KARTI

Dil sayısı değil iletişim işlevi değerlendirilir. Gelişim çizelgesi bir tanı testi değildir; kaygı varsa profesyonel değerlendirme istenir. [3,4]