ÇOCUKLARDA MULTİSİSTEM İNFLAMATUVAR SENDROM (MIS-C)

GENEL BAKIŞ

Bu bölümün ilk açıklaması yukarıdaki özette sunulmuştur.

BELİRTİLER VE BULGULAR

Ateşle birlikte karın ağrısı, kusma, ishal, gözlerde kızarıklık veya döküntü görülebilir. Daha büyük çocuk göğüste baskı ya da baş dönmesini anlatabilir. Küçük çocuk ise belirgin huzursuzluk, aşırı halsizlik veya alışılmış etkinliklerden çekilme gösterebilir. Bulgular çocuklar arasında değişir; bütün belirtilerin bir araya gelmesi beklenmemelidir. Karın yakınmaları bazen cerrahi bir karın hastalığını taklit edebilir. Kalbin etkilenmesi dolaşım bozukluğuna kadar ilerleyebildiğinden yalnız döküntüye odaklanmak yeterli olmaz. [2]

NEDENLER VE RİSKLER

Sendrom enfeksiyonla aynı gün başlayan sıradan bir nezle değildir; enfeksiyon sonrasında gelişen aşırı bağışıklık yanıtıyla ilişkilidir. Önceden bilinen kronik hastalık bulunmaması güvence sağlamaz. Buna karşılık COVID-19 geçiren her çocukta MIS-C gelişeceği düşüncesi de doğru değildir. Ailenin yakın geçmişteki pozitif testleri, hastalıkları ve temasları anlatması tanısal değerlendirmeye yardımcı olur. Bunların hiç hatırlanmaması ise sendromu tek başına dışlamaz. [1]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Kesin tanı sağlayan tek bir test yoktur. Muayenede genel durum, kan basıncı, dolaşım ve solunum değerlendirilir. Kan incelemeleri inflamasyonu ve organ etkilenmesini araştırır; gerekirse kalp ultrasonu ve başka görüntülemeler yapılır. Bakteriyel sepsis, akut viral enfeksiyon, miyokardit ve Kawasaki hastalığı gibi alternatifler düşünülür. SARS-CoV-2 ile ilişki, diğer ciddi nedenleri araştırmanın yerine geçmez. Çocuğun durumuna göre inceleme sürerken tedavi de başlar; sonuç bekleme kararı klinik güvenliğe bağlıdır. [1]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Tanı alan çocuklar hastanede izlenir, bazıları yoğun bakım desteği gerektirir. Tedaviyi çocuk enfeksiyon, romatoloji, kardiyoloji ve yoğun bakım gibi ekipler birlikte planlayabilir. Damar yoluyla immünoglobulin ve kortikosteroidler aşırı inflamasyonu baskılamak için kullanılır. Pıhtı önleme, aspirin ve ek bağışıklık tedavileri herkese aynı şekilde uygulanmaz. Bakteriyel enfeksiyon olasılığı varsa buna yönelik tedavi de gerekebilir. Evde kalmış ilaçları kullanmak veya başka bir çocuğun taburculuk reçetesini örnek almak güvenli değildir. [1]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

Hastaneden sonra yorgunluk, dikkat güçlüğü, uyku sorunları ve duygusal dalgalanmalar sürebilir. Okula dönüşün kademeli planlanması, çocuğun toparlanma kapasitesini gözetmeye yardımcı olur. Aile okul ile gereken dinlenme aralarını görüşebilir; yoğun bir günün ardından belirgin tükenme yaşanması ekibe anlatılmalıdır. Kalp tutulumu olan çocuklarda spor ve yoğun egzersiz için kardiyoloji onayı beklenir. Kontrollerin içeriği ilk hastalığın ağırlığına ve etkilenmiş organlara göre belirlenir. [3]

Kortikosteroid azaltma planı ve diğer ilaçların bitiş tarihleri yazılı alınmalıdır. Bağışıklık tedavileri aşı zamanlamasını etkileyebileceğinden aile rutin aşıları kendi başına ertelemek veya tekrarlamak yerine tedavi ekibiyle görüşmelidir. İyileşme döneminde yeni yakınmaların hepsi otomatik olarak eski hastalığa bağlanmamalıdır. Önceki hastalığın adı ve kullanılan ilaçlar yeni değerlendirmeyi yapan hekime bildirilmelidir. [3]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Her yaşta nefes almada güçlük, kalıcı göğüs ağrısı, morarma veya belirgin solukluk, bilinç değişikliği ve uyandırılamama acil yardım gerektirir. Konuşamayan küçük çocukta davranışın alışılmıştan çok farklı olması önemsenmelidir. Süren ateşle birlikte birden fazla belirti varsa aynı gün sağlık değerlendirmesi alınmalıdır. Evde hastalığın adını kesinleştirmeye çalışmak acil başvuruyu geciktirmemelidir. [2]

AKIL KARTI

Taburculuk görüşmesinde okula dönüş, kalp kontrolü, ilaçların azaltılması ve yeniden başvuru nedenleri ayrı ayrı sorulmalıdır. Çocuğun bedensel toparlanması kadar duygusal deneyimi de dinlenmelidir. İyi bir günde tüm eski etkinlikleri birden başlatmak yerine ekipçe önerilen kademeli plan izlenir. [3]