ÇOKLU KARŞILAŞTIRMALAR VE YANLIŞ POZİTİF SONUÇLAR

Bir araştırmada çok sayıda sonlanım incelendiğinde, uygun önlem alınmazsa en az bir yanlış olumlu sonuca ulaşma olasılığı artabilir. Çoklu karşılaştırma sorunu, sonuçlar arasından yalnız dikkat çekici olanı seçmenin neden yanıltıcı olabileceğini açıklar. FDA’nın çoklu sonlanım rehberi, sonlanımların aileler halinde düzenlenmesini ve analiz sıralamasının belirlenmesini bu riski yönetmenin yolları arasında ele alır. Amaç, her bulguyu değersiz saymak değil, hangi sonucun hangi hata kontrolü altında desteklendiğini açıklamaktır.

Aile düzeyinde hata kontrolü, birlikte ele alınan hipotezler arasında herhangi bir doğru sıfır hipotezinin yanlış reddedilmesi olasılığını sınırlandırmayı hedefler. Holm’un sıralı yöntemi, hipotezleri adım adım değerlendirerek bu tür koruma sağlar. Özgün çalışma, doğru hipotezlerin farklı birleşimleri altında birinci tür hata kontrolünü göstermiştir. Böylece her testi diğerlerinden bağımsız bir karar alanı gibi ele almak yerine, birlikte yapılmış çıkarımların bütünü dikkate alınır.

Yanlış keşif oranı ise farklı bir hedefe sahiptir: reddedilen hipotezler içindeki yanlış retlerin beklenen payını kontrol etmeyi amaçlar. Benjamini ve Hochberg’in özgün yaklaşımı bu hedefi aile düzeyindeki hata olasılığından ayırmıştır. İlk kanıt bağımsız test istatistikleri koşulunda kurulmuştur. Bu nedenle farklı hata ölçülerini aynı isimle anmak veya bir yöntemin uygunluğunu araştırmanın amacı ve varsayımlarından bağımsız kabul etmek doğru değildir.

Çokluk yalnız analiz sonunda p değerlerine bir işlem uygulama meselesi değildir. Li ve arkadaşlarının yöntem incelemesi, tasarım, analiz ve yorum aşamalarının birlikte düşünülmesini önerir. Hem yanlış olumlu sonuç hem gerçek bir farkı kaçırma olasılığı değerlendirilmelidir. Gerekli yaklaşım protokolde veya analiz planında önceden tanımlanırsa, sonuç görüldükten sonra en elverişli yöntemi seçme sorunu daha açık biçimde denetlenebilir.

Khan ve arkadaşları, 2018–2022 yıllarında üç ağrı dergisindeki 112 randomize çift kör araştırma raporunu incelemiştir. Altmış beş raporda çoklu analiz vardı; bunların yüzde 60’ında tüm karşılaştırmalar için düzeltme bildirilmişti. Bu bulgu raporlama ve uygulama sorularını görünür kılar. Ancak dergi sayfalarından yapılan inceleme, bütün araştırmalardaki gerçek analiz davranışını veya her tekil sonucun yanlış olma olasılığını doğrudan ölçmez.