ÇÖLYAK HASTALIĞI: DOĞRU TANI VE GLUTENSİZ YAŞAM
ÖZET
Çölyak, glutenle tetiklenen otoimmün bir hastalıktır. İnce bağırsakta hasara ve besin emiliminde bozulmaya yol açabilir; buğday alerjisiyle aynı durum değildir.
GENEL OKUYUCU
BELİRTİLER BAĞIRSAKLA SINIRLI OLMAYABİLİR
İshal, karın ağrısı, şişkinlik veya kabızlık görülebilir. Yorgunluk, istemsiz kilo kaybı ve kaşıntılı deri döküntüsü de olabilir. Çocuklarda büyümenin yavaşlaması veya ergenliğin gecikmesi dikkat çekebilir. Belirgin bağırsak yakınması olmaması çölyakı dışlamaz.
Gluten buğday, arpa ve çavdarda bulunur. Bağışıklık yanıtının ince bağırsak yüzeyine zarar vermesi, vitamin ve diğer besinlerin emilimini etkileyebilir. Hastalık yalnız geçici bir yiyecek hassasiyeti değildir; tanı ve uzun süreli bakım gerektirir.
TESTTEN ÖNCE GLUTENİ KENDİNİZ KESMEYİN
Çölyak incelemeleri genellikle kişi gluten tüketirken yapılmalıdır. Önceden glutensiz diyete başlamak kan testlerini ve bağırsak değerlendirmesini etkileyebilir. Zaten gluten yemiyorsanız bunu hekime söyleyin; kendi kendinize yükleme denemek yerine inceleme planını birlikte oluşturun.
İlk kan testlerinde toplam IgA ve doku transglutaminazına karşı IgA antikoru kullanılır. IgA eksikliği veya belirsiz sonuç varsa farklı testler gerekebilir. Gluten kesilince rahatlamak tek başına çölyak tanısı değildir. Kan testi sonucu, belirtiler ve gerektiğinde ince bağırsak biyopsisi birlikte yorumlanır.
TANIDAN SONRA TEMEL TEDAVİ
Doğrulanmış çölyakta tedavinin temeli yaşam boyu glutensiz beslenmedir. Diyetisyen desteği, güvenli seçimler yaparken beslenmenin yeterli ve dengeli kalmasını sağlar. Etiketleri okumak ve ortak hazırlama alanlarıyla mutfak gereçlerinden gluten bulaşmasını önlemek önemlidir.
Pirinç, patates, sebze ve meyve gibi doğal glutensiz seçenekler bulunur; ancak işlenmiş üründe içerik ve hazırlama biçimi değişebilir. Yalnız ekmeği kesmek yeterli olmayabilir. Yulaf seçimi de gluten bulaşı ve kişisel tolerans açısından değerlendirilir. Belirtilerin azalması, bağırsak iyileşmesinin tamamlandığı anlamına gelmez.
Küçük miktarda glutenin düzenli alınması da zararlı olabilir; diyete yalnız alevlenme sırasında uyulmaz.
NEDEN KONTROLLER SÜRER?
İzlemde belirtiler, kilo ve beslenme yeterliliği değerlendirilir. Çocukların büyümesi ayrıca takip edilir. Diyeti sürdürmekte güçlük, istemsiz kilo kaybı veya devam eden yakınmalar varsa bunları saklamadan sağlık ekibiyle konuşun. Kontrol yalnız diyete uyup uymadığınızı sorgulayan bir görüşme değildir; gereksinimleri belirlemeye yardım eder.
Şikâyetlerin sürmesi her zaman dirençli çölyak anlamına gelmez. İstenmeden gluten alma, başka bağırsak hastalıkları veya beslenme sorunları araştırılabilir. Rastgele daha fazla besini kesmek yerine hedefli değerlendirme yapılmalıdır.
KİMLERDE TEST DÜŞÜNÜLÜR?
Açıklanamayan demir, folat veya B12 eksikliği, uzayan yorgunluk, büyüme geriliği ve kalıcı sindirim yakınmaları test gereksinimini gündeme getirebilir. Tip 1 diyabet veya otoimmün tiroid hastalığı olanlarda da çölyak değerlendirmesi önemlidir. Birinci derece akrabada çölyak bulunmasını hekiminize bildirin. Kan testinin negatif olması, özellikle yakınmalar sürüyorsa, her durumda incelemenin bittiği anlamına gelmez. Klinik şüphe devam ettiğinde uzman görüşü gerekebilir. Test sonucu gelmeden kendi kendine kesin tanı koymak veya ömür boyu diyet kararı vermek yerine değerlendirme sürecini tamamlayın.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
ANAMNEZ: BAĞIRSAK DIŞINI DA SORGULAMAK
İshalin süresi, dışkının hacmi ve yağlı görünümü, şişkinlik, karın ağrısı, kabızlık ve kusma birlikte sorgulanır; yalnız ishal varlığına göre hasta seçilmez. İstemsiz kilo değişimi, yorgunluk, ağız yarası, kaşıntılı döküntü, kemik-eklem ağrısı ve nörolojik yakınmalar kaydedilir. Adet gecikmesi veya kesilmesi, fertilite sorunları ve önceki gebelik öyküsü uygun bağlamda ele alınır. Çocukta boy uzaması, kilo alımı, puberte ve diş sorunları önemlidir. Belirtisiz hastada da komplikasyon gelişebileceği için yakınmanın azlığı önceki tanıyı veya izlem gereksinimini ortadan kaldırmaz.
ANAMNEZ: ÖZGEÇMİŞ, SOYGEÇMİŞ VE TANININ DAYANAĞI
Önceki seroloji, endoskopi ve patoloji raporları görülür; “gluten dokunuyor” anlatımı ile doğrulanmış çölyak tanısı birbirinden ayrılır. Birinci derece akrabada çölyak, tip 1 diyabet ve diğer ilişkili otoimmün hastalıklar sorgulanır. Geçmiş anemi, besin eksikliği, kilo kaybı ve önceden başlanmış diyetler kaydedilir. Hastanın şu anda gluten tüketip tüketmediği ve diyeti ne zaman değiştirdiği tetkik yorumuna eklenir. Aile öyküsü riski artırır fakat tek başına tanı değildir. Önceki negatif inceleme, daha sonra gelişen veya devam eden uyumlu yakınmaları yeniden araştırmama gerekçesi sayılmaz.
ANAMNEZ: İLAÇ, ENFEKSİYON VE BAŞKA ENTEROPATİ OLASILIĞI
İlaçlar ve takviyeler, özellikle enteropatiyle ilişkili olabilecek tedaviler, başlangıç tarihleriyle sorgulanır; olmesartan gibi ilaçlar villöz atrofi ayırıcı tanısında önemlidir. İmmünsüpresif tedavi serolojiyi etkileyebilir. Seyahat, enfeksiyon riski, tekrarlayan enfeksiyonlar ve immün yetmezlik öyküsü incelemeyi yönlendirir. Besin alerjisi olarak kaydedilmiş reaksiyonun türü ve önceki ilaç alerjileri netleştirilir; alerji etiketi çölyak tanısıyla eş tutulmaz. Seronegatif villöz atrofide ayrıntılı öykü ve patolojinin deneyimli uzman tarafından yeniden değerlendirilmesi, otomatik olarak ömür boyu glutensiz diyet başlatmaktan önce gelir.
FİZİK MUAYENE
FİZİK MUAYENE: BESLENME VE BAĞIRSAK DIŞI İPUÇLARI
Kilo ve önceki ölçümler karşılaştırılır; çocukta boy-kilo eğrisindeki değişim değerlendirilir. Karın distansiyonu, hassasiyet ve genel beslenme durumu incelenir. Ciltte özellikle kaşıntılı, kümelenmiş lezyonlar dermatitis herpetiformis olasılığını gündeme getirir; uygun hastada dermatoloji ve deri biyopsisi gerekebilir. Ağız ülserleri ve diş minesi bozuklukları ek ipuçlarıdır. Tek bir deri lezyonu veya zayıf görünüm tanı koydurmaz. Normal kilo, normal karın muayenesi ya da belirgin döküntü bulunmaması çölyakı dışlamaz; test gereksinimi öykü, risk grubu ve önceki bulgularla birlikte belirlenir.
AYIRICI TANI
AYIRICI TANI: VİLLÖZ ATROFİ ÇÖLYAKA ÖZGÜ DEĞİLDİR
Seronegatif villöz atrofi görülürse gluten maruziyeti ve IgA eksikliği yeniden kontrol edilir; ilaç ilişkili enteropati, enfeksiyon, immün yetmezlik ve başka inflamatuvar hastalıklar araştırılır. Histolojinin uygun yönlenmiş örneklerden elde edilmesi ve deneyimli patologla değerlendirilmesi önemlidir. Sadece “villöz atrofi” ifadesi otomatik çölyak etiketi için yeterli değildir. Klinik-histolojik yanıt, başlangıç serolojisi ve genetik bağlam birlikte ele alınır. Alternatif neden saptanırsa nedene yönelik tedavi seçilir; seronegatif hastaya normal antikor düzeyi üzerinden diyetin işe yaradığını veya yaramadığını söylemek doğru değildir.
AYIRICI TANI VE ESKALASYON: SÜREN YAKINMALAR
Doğrulanmış çölyakta yakınmalar sürüyorsa önce istemeden gluten alma ve tanının dayanağı gözden geçirilir. Ardından laktoz veya fruktoz intoleransı, fonksiyonel bağırsak hastalığı, mikroskopik kolit, pankreas yetersizliği, inflamatuvar bağırsak hastalığı ve ince bağırsakta bakteriyel aşırı çoğalma gibi olasılıklar hedefli araştırılır. Bunların hepsine aynı anda test istemek yerine belirti örüntüsü ve önceki sonuçlar kullanılır. Devam eden villöz atrofi, yalnız diyet yanıtına bakılarak alt tiplendirilemez. Dirençli çölyak ve lenfoma ayrımı özel histolojik ve immünolojik değerlendirme gerektirir.
TANISAL YAKLAŞIM
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN: ERİŞKİN TANISINDAKİ GELİŞME
ESsCD 2025 erişkin kılavuzu, seçilmiş 45 yaş altındaki hastalarda IgA anti-TG2 düzeyi normal üst sınırın en az on katıysa ve ikinci örnekle doğrulanırsa biyopsisiz tanıyı koşullu seçenek olarak ele alır. Karar uzman düzeyinde, ortak kararla verilir; kanama, yutma güçlüğü veya tıkanıklık bulguları gibi alternatif hastalık alarm işaretlerinde bu yol uygun değildir. Çocuklarda ayrı pediatrik ölçütler kullanılır.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN: TESTLERİN SINIRI
Glutensiz diyete yanıt tanısal kanıt yerine geçmez. HLA-DQ2/8 testi ilk değerlendirmede rutin doğrulayıcı test değildir; tanısal belirsizlikte yararlı olabilir. Pozitif genetik yatkınlık hastalığı tek başına kanıtlamaz. Seroloji, histoloji ve klinik uyumsuzluk uzman değerlendirmesi gerektirir; farklı kılavuzların biyopsi koşulları aynı kabul edilmemelidir.
TEŞHİS: DOĞRU ÖRNEKLEME KOŞULUNU KURMAK
İlk serolojik değerlendirmede toplam IgA ve IgA anti-doku transglutaminaz birlikte istenir. İnceleme gluten tüketilirken yapılır; tanı tamamlanmadan glutensiz diyete başlamak yanlış negatifliğe yol açabilir. Zaten gluten kısıtlayan hastada yeniden yüklemenin gerekip gerekmediği ve nasıl yapılacağı uzmanla planlanır; tek bir standart miktar herkese verilmez. Zayıf pozitiflikte doğrulayıcı test ve klinik bağlam önemlidir. Bebekte gluten diyete girmeden rutin çölyak serolojisi önerilmez. Negatif sonuçla uyumsuz devam eden yakınmalarda uzman değerlendirmesi sürdürülür.
TEŞHİS: IGA EKSİKLİĞİNDE FARKLI YOL
Toplam IgA eksikliğinde IgG temelli anti-TG2 veya anti-DGP testleri kullanılır. Bu testlerin duyarlılığı sınırlı olduğundan negatif IgG, belirgin malabsorpsiyon bulguları olan erişkinde çölyakı güvenle dışlamaz; duodenal biyopsi gerekebilir. HLA-DQ2/8 pozitifliği yaygın yatkınlıktır, doğrulayıcı tanı değildir. Genetik test özellikle seroloji-histoloji uyumsuzluğu veya önceden başlanmış diyet nedeniyle tanının belirsiz kaldığı seçilmiş hastada kullanılır. Biyopsi ve seroloji aynı klinik soruyu tamamlar; birbirlerinin bütün sınırlarını ortadan kaldırmaz.
ÇOCUK: AYRI BİYOPSİSİZ TANI KOŞULLARI
Çocukta toplam IgA ile IgA anti-TG2 birlikte değerlendirilir. ESPGHAN 2020’ye göre uygun testte anti-TG2 normal üst sınırın en az on katıysa, ikinci kan örneğinde EMA-IgA pozitifliği ve aileyle ortak karar koşuluyla çocuk gastroenterolojisi biyopsisiz tanı koyabilir. Yalnız yüksek ilk test yeterli değildir. Daha düşük pozitiflikte biyopsi yolu gerekir; IgA eksikliğinde IgG testlerine aynı biyopsisiz eşik aktarılmaz. HLA veya belirgin semptom varlığı bu yol için zorunlu değildir. Erişkinin yaş sınırı ve 2025 biyopsisiz yaklaşımı çocuk ölçütleriyle karıştırılmaz. ESPGHAN 2020’de bu tanısal sorunun kapsamı dışında bırakılmış asemptomatik tip 1 diyabetli çocuklara yol otomatik genellenmez; çocuk gastroenterolojisi ve endokrinolojisi birlikte karar verir.
ERİŞKİNDE BİYOPSİSİZ TANI DOĞRULUĞU
2024 meta-analizi, çölyak şüphesiyle değerlendirilen 12.103 erişkini içeren 18 çalışmayı kapsadı. IgA-tTG’nin normal üst sınırın en az on katı olması çok yüksek özgüllükle ilişkiliydi; duyarlılık yaklaşık %51’di. Dolayısıyla daha düşük titre hastalığı dışlamaz ve pozitif öngörü değeri test öncesi olasılığa bağlıdır. Yalnız bir çalışma bütün yanlılık alanlarında düşük riskliydi. Seçilmiş uzmanlık başvurularındaki bulgular, genel toplum taraması veya çocuklar için bağımsız bir tanı kuralı oluşturmaz.
BSG 2026: ERİŞKİNE ÖZGÜ BİYOPSİSİZ SEÇENEK
BSG 2026, ikinci basamakta değerlendirilen belirtili erişkinlerde IgA-tTG normal üst sınırın en az on katıysa, hasta ile ortak karar sonrasında biyopsisiz tanıyı koşullu bir seçenek olarak sunar. Bu BSG yolunda ikinci kan örneği zorunlu değildir; alarm bulguları veya alternatif tanı kuşkusu varsa endoskopi ayrıca değerlendirilir. Eşik kullanılan laboratuvar testine göre yorumlanır. Bu yaklaşım birinci basamak tarama kuralı değildir; burada korunmuş ESsCD erişkin yaklaşımıyla veya ESPGHAN çocuk ölçütleriyle birleştirilmemelidir.
TEDAVİ
TEDAVİ: SÜRDÜRÜLEBİLİR GLUTENSİZ BESLENME
Tanı doğrulandıktan sonra yaşam boyu glutensiz diyet, çölyak konusunda deneyimli diyetisyenle planlanır. Buğday, arpa ve çavdar kaynakları ile çapraz bulaşma, etiket okuma, ev dışı öğünler ve ortak mutfak kullanımı somut örneklerle değerlendirilir. Amaç yalnız kısıtlama değil, yeterli enerji ve besin alımıdır. Reçeteli ilaç veya takviyelerin içeriği gerekirse eczacıyla kontrol edilir; sırf gluten kaygısıyla gerekli ilaç gelişigüzel kesilmez. Diyete yanıtın gecikmesi hastanın hemen “uyumsuz” olarak etiketlenmesine değil, maruziyet ve diğer nedenlerin yeniden değerlendirilmesine yol açmalıdır.
TEDAVİ: EKSİKLİKLER VE KEMİK SAĞLIĞI
Başlangıçta saptanan vitamin ve mineral eksiklikleri, beslenme öyküsü ve laboratuvarla kişiye uygun olarak düzeltilir; herkese sınırsız takviye önerilmez. Anemi ve malabsorpsiyonun düzelmesi izlenir. Osteoporoz riski varsa kemik mineral yoğunluğu incelemesi düşünülür; endikasyon yaş, kırık ve diğer risklere göre belirlenir. Dermatitis herpetiformis deri bulguları diyetle daha geç gerileyebilir; ek tedavi dermatoloji tarafından yönetilir. Belirtilerin hızla düzelmesi bütün eksikliklerin ve bağırsak hasarının aynı anda düzeldiğini göstermez; beslenme ve klinik takip sürdürülür.
GEBELİK: BESLENME VE EKSİKLİKLERİN PLANLANMASI
Çölyak tanılı gebede glutensiz diyet sürdürülür; diyetin yeterliliği ve olası devam eden malabsorpsiyon değerlendirilir. Gebelik planı mümkünse önceden konuşulur; folat desteği ve demir/B12 gibi eksikliklerin değerlendirilmesi obstetri ve diyetisyenle birlikte planlanır. Coeliac UK, devam eden malabsorpsiyon olasılığı nedeniyle folat konusunda özel değerlendirme önerir; bu öneri bütün gebelere tek bir dozun otomatik aktarılması anlamına gelmez. Folat kullanımı B12 eksikliğini maskeleyebileceğinden ilgili değerlendirme unutulmaz. Bu beslenme odaklı yaklaşım, obstetrik hastalıkların ve gebelikte yeni yakınmaların olağan değerlendirmesinin yerine geçmez.
İZLEM VE ÖNERİLER
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN: KALICI YAKINMA VE İZLEM
Erişkin takip planında diyetisyen değerlendirmesi, beslenme eksiklikleri, kemik sağlığı ve semptom yanıtı birlikte ele alınır. Devam eden yakınmada önce tanı ve gluten maruziyeti gözden geçirilir; alternatif nedenler araştırılır. Dirençli çölyak uzman merkez değerlendirmesi gerektirir. Serolojinin düzelmesi tek başına tam mukozal iyileşmeyi göstermeyebilir; yeniden biyopsi gereksinimi klinik bağlamla belirlenir.
İZLEM: SEROLOJİ İYİLEŞMEYİ TEK BAŞINA KANITLAMAZ
Kontrolde semptomlar, kilo, diyet uygulanabilirliği ve başlangıç eksikliklerinin düzelmesi birlikte değerlendirilir. Takip serolojisi yararlıdır, ancak negatif antikor düzeyi mukozanın tamamen iyileştiğini garanti etmez. Devam eden veya tekrarlayan belirtiler başka açıklama bulunmadığında, seroloji negatif olsa bile endoskopi ve biyopsi gerektirebilir. Tanıdan sonra seroloji genellikle ilk yıl içinde değerlendirilip uzun dönem düzenli izlenir; aralıklar klinik duruma göre uyarlanır. Kontrolün amacı yalnız sayısal antikor azalmasını görmek değil, klinik ve beslenmeyle ilgili iyileşmeyi doğrulamaktır.
İZLEM: GÜNCEL ERİŞKİN YAKLAŞIMI
Erişkinde izlem, diyetisyen erişimi, yaşam kalitesi, beslenme eksiklikleri ve kemik sağlığını birleştirir. Süren yakınmada önce özgün tanı ve gluten maruziyeti gözden geçirilir; doğrudan dirençli çölyak sonucuna atlanmaz. Klinik gidiş, seroloji ve gerektiğinde tekrar histoloji birlikte değerlendirilir. İyileşmenin yalnız semptomlara göre ilan edilmemesi ve karmaşık seyirde deneyimli merkez görüşü, ESsCD 2025 güncellemesinin 2026 yayımlanan yönetim bölümünün temel çerçevesidir.
ÇOCUK: BÜYÜME VE AİLEYLE İZLEM
İlk kontrol genellikle tanıdan üç ila altı ay sonra planlanır; süren belirtiler, büyüme sorunu veya ailenin diyet güçlüğünde daha erken yapılır. Boy-kilo eğrisi, pubertal gelişim, semptomlar, beslenme ve seroloji birlikte izlenir. Diyetisyen, okul yemekleri ve sosyal katılım için aileye uygulanabilir çözümler sağlar. Antikorların düzelmesi ve çocuğun büyümesindeki toparlanma değerlendirilir; rutin her kontrolde tekrar biyopsi yapılmaz. Ergenlikte sorumluluğun kademeli devri ve erişkin hizmetine geçiş hazırlanır. İzlemin bırakılması, çocuk kendini iyi hissetse de uygun değildir.
POTANSİYEL ÇÖLYAKTA DEĞİŞKEN İZLEM SONUÇLARI
2024 meta-analizinde, villus yapısı korunmuş potansiyel çölyak hastalığı bulunan 1.010 kişiyi kapsayan 17 çalışma değerlendirildi. İzlemde hem villus atrofisine ilerleme hem serolojinin kendiliğinden normalleşmesi görüldü. Çalışmalar arasında çok yüksek farklılık ve beş aydan 13 yıla uzanan izlem süreleri bulunduğundan, birleştirilmiş oranlar tek kişinin geleceğini tahmin etmek için kullanılamaz. Yapılandırılmış uzman izlemi önemlidir; yalnız pozitif seroloji veya glutensiz diyetle belirti düzelmesi, tek başına kesin çölyak tanısı sayılmaz.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ALARM VE SEVK: KARMAŞIK VEYA AĞIR SEYİR
Diyetle düzelmeyen belirgin kilo kaybı, süren ishal veya ciddi beslenme bozukluğu uzman yeniden değerlendirmesini gerektirir. Önceki tanı belgeleri, diyetisyen değerlendirmesi ve gerekli biyopsiler olmadan “dirençli çölyak” etiketi konmaz. Dirençli hastalık kuşkusunda deneyimli gastroenteroloji merkezi ve uzman patoloji görüşü alınır; alt tip belirleme ve enteropati ilişkili lenfoma dışlaması yönetimi değiştirir. Ciddi malnütrisyonda beslenme desteği geciktirilmez. Glukokortikoid veya başka immünsüpresif tedavi, ilk başvurudaki sıradan çölyak yönetimi değil, doğrulanmış karmaşık hastalığın uzmanlık tedavisidir.
ÇOCUK: BEKLENMEYEN SEYİRDE YENİDEN DEĞERLENDİRME
Glutensiz diyete rağmen belirtilerin artması, kilo alamama veya büyümenin toparlanmaması erken çocuk gastroenterolojisi değerlendirmesi gerektirir; planlı geç kontrol beklenmez. Diyetin uygulanabilirliği ve gizli maruziyet araştırılırken başka hastalıklar da düşünülür. Tanı belirsizken başlatılmış diyet için gluten yüklemesi gerekiyorsa çocuk gastroenteroloğu gözetiminde planlanır; hızlanmış büyüme dönemlerinde gelişigüzel yükleme yapılmaz. Erişkin dirençli çölyak tedavisi çocuğa otomatik aktarılmaz.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Coeliac disease: overview ↗
NHS · Erişim: 2026-10-23
- NG20: Coeliac disease, recommendations ↗
NICE · Kaynak tarihi: 2015-09-02 · Erişim: 2026-10-23
- Coeliac disease: treatment ↗
NHS · Kaynak tarihi: 2023-03-31 · Erişim: 2026-10-23
- ESsCD 2025 adult coeliac disease guidelines, Part 1: Diagnostic approach ↗
European Society for the Study of Coeliac Disease · Kaynak tarihi: 2025-09-26 · Erişim: 2026-10-23
- ESsCD adult coeliac disease guidelines, Part 2: Management, follow-up and complex disease courses ↗
European Society for the Study of Coeliac Disease · Kaynak tarihi: 2026-03-14 · Erişim: 2026-10-23
- Kimlerde test düşünülür? ↗
NHS · Kaynak tarihi: 2023-03-31 · Erişim: 2026-10-23
- Symptoms & Causes of Celiac Disease ↗
NIDDK · Kaynak tarihi: 2020-10 · Erişim: 2026-10-23
- Diagnosis of Celiac Disease ↗
NIDDK · Kaynak tarihi: 2020-10 · Erişim: 2026-10-23
- Treatment for Celiac Disease ↗
NIDDK · Kaynak tarihi: 2020-10 · Erişim: 2026-10-23
- AGA Clinical Practice Update on Evaluation and Management of Seronegative Enteropathies ↗
American Gastroenterological Association · Kaynak tarihi: 2020-09 · Erişim: 2026-10-23
- AGA Clinical Practice Update on Diagnosis and Monitoring of Celiac Disease ↗
American Gastroenterological Association · Kaynak tarihi: 2019-03 · Erişim: 2026-10-23
- Management of refractory celiac disease: Clinical Practice Update ↗
American Gastroenterological Association · Kaynak tarihi: 2022-09-19 · Erişim: 2026-10-23
- ESPGHAN Guidelines for Diagnosing Coeliac Disease 2020 ↗
ESPGHAN · Kaynak tarihi: 2020-01 · Erişim: 2026-10-23
- ESPGHAN Position Paper on Management and Follow-up of Children and Adolescents With Celiac Disease ↗
ESPGHAN · Kaynak tarihi: 2022-06-27 · Erişim: 2026-10-23
- The gluten free diet for your patients ↗
Coeliac UK, Health Advisory Council · Erişim: 2026-10-23
- Accuracy of the No-Biopsy Approach for the Diagnosis of Celiac Disease in Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis. ↗
Gastroenterology · Kaynak tarihi: 2024-01-02 · Erişim: 2026-10-24
PMID 38176661; DOI 10.1053/j.gastro.2023.12.023. Yorum PubMed özetine dayanır; tam metin incelemesi değildir.
- Clinical outcomes of potential coeliac disease: a systematic review and meta-analysis. ↗
Gut · Kaynak tarihi: 2024-11-11 · Erişim: 2026-10-24
PMID 39153845; DOI 10.1136/gutjnl-2024-333110. Yorum PubMed özetine dayanır; tam metin incelemesi değildir.
- The 2026 British Society of Gastroenterology guidelines on the diagnosis and management of adult coeliac disease. ↗
British Society of Gastroenterology · Kaynak tarihi: 2026-07-12 · Erişim: 2026-10-24
Resmî dernek PDF belgesinin yönetici özeti ve 6. öneri uygulama kapsamı hedefli incelendi; tam kılavuz incelemesi değildir. PubMed elektronik tarihi 12 Temmuz 2026, yayıncı bağlantı tarihi 9 Temmuz 2026. PMID 42437688. DOI 10.1136/gutjnl-2025-337747.
Bu içerik genel bilgilendirme içindir; tanı veya kişisel tedavi önerisi değildir. Acil tehlike belirtilerinde Türkiye’de 112’yi arayın.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.