CRİGLER-NAJJAR SENDROMU

Crigler–Najjar sendromu, bilirubinin karaciğerde suda çözünebilir biçime dönüştürülmesini sağlayan UGT1A1 enziminin eksikliğiyle ilişkilidir. Bunun sonucunda indirekt bilirubin birikir. Hastalık otozomal resesif kalıtılır ve genellikle yaşamın erken döneminde sarılıkla belirir. Tip I’de enzim işlevi yok denecek kadar azdır; tip II’de kalan işlev nedeniyle klinik seyir çoğunlukla daha hafiftir.

En önemli risk yalnız sarılığın görünümü değil, bilirubinin sinir sistemine zarar vermesidir. Belirgin uyku hali, kas tonusunda azalma veya artma ve geriye kasılma gibi bulgular bu açıdan önemlidir. Tip II’de risk daha düşük olsa da bütünüyle yok sayılmamalıdır. Erken tanı ve uygun tedavi, geri dönüşsüz hasarın önlenmesini amaçlar.

Tanı değerlendirmesinde hemoliz ve Gilbert sendromu gibi diğer indirekt bilirubin yüksekliği nedenleri ayrılır. Moleküler inceleme UGT1A1 değişikliklerini göstererek tanıyı destekler; geçmişte kullanılan invaziv enzim incelemelerinin yerini büyük ölçüde genetik değerlendirme almıştır. Hastalık adı, tek bir ölçümden değil biyokimyasal örüntü, klinik ağırlık ve aile bilgileri birlikte değerlendirilerek konmalıdır.

Ağır hastalıkta fototerapiye düzenli erişim yaşamın önemli bir parçasıdır. İki yüz yirmi bir hastanın yer aldığı dünya kaydı, tedavi olanaklarının bölgeler arasında eşit olmadığını ve erişim yetersizliğinin ciddi hastalık yüküyle birlikte görüldüğünü göstermiştir. Bu nedenle bakım planı yalnız reçete veya cihaz önerisinden ibaret değildir; uygulamanın sürdürülebilmesi de değerlendirilmelidir.

Gen tedavisi araştırmaları umut verici olmakla birlikte küçük ve erken faz verilerine dayanır. Beş erişkini içeren bir çalışmada yüksek doz grubundaki üç kişi uzun izlemde fototerapi olmadan bilirubin kontrolünü korumuştur. Buna karşılık karaciğer enzim yükselmeleri görülmüş ve bağışıklık baskılayıcı tedavi gerekmiştir; sonuçlar bütün hastalarda kalıcı başarı veya risksizlik anlamına gelmez.

Tip II’de fenobarbital kullanımı hastanın koşullarına göre değerlendirilirken tip I aynı ilaç yanıtına sahip değildir. Ağır tipte nakil değerlendirmesinin amacı bilirubin yükünü düzeltmek ve nörolojik hasarı önlemektir. Tedavi seçimi hastalık tipi, mevcut kontrol ve güvenlik birlikte dikkate alınarak uzman merkezde yapılmalıdır.