DAVRANIM BOZUKLUĞU

Çocuk, aile, öğretmenler ve ilgili diğer hizmetlerden bilgi alınır. Başlangıç yaşı, okul işlevi, akran ilişkileri, şiddet veya ihmal öyküsü, gelişim ve aile ruh sağlığı değerlendirilir. Çocuğun yetişkinlere korku veya güvensizlik duyması görüşmeyi güçleştirebilir; değerlendirme cezalandırıcı sorgulamaya dönüşmemelidir.

Davranışın sıklığı, zarar ve planlılık düzeyi ile farklı ortamlardaki sürekliliği kaydedilir. Sınırlı prososyal duygular belirleyicisi tek görüşmedeki soğuk görünümle konmaz; uzun süreli ilişki örüntüsü için birden fazla bilgi kaynağı gerekir.

RUHSAL VE FİZİKSEL DEĞERLENDİRME

Nörogelişimsel, ruhsal ve fiziksel nedenler birlikte araştırılır. Baş yaralanması, nöbet veya başka tıbbi sorun varsa uygun muayene ve inceleme yapılır; davranışsal tanı bu değerlendirmeyi iptal etmez.

Bilişsel/okuma düzeyi, dil-iletişim, DEHB, otizm, depresyon, bipolar belirtiler ve madde kullanımı klinik değerlendirmeye katılır. Ölçekler görüşmeyi destekler; farklı alanların incelenmesi eş tanı ve bakım gereksinimini belirler.

DEHB, karşıt olma bozukluğu, duygudurum bozuklukları ve travmayla ilişkili belirtiler ayrılır; birlikte de bulunabilir. Yıkıcı duygudurum düzenleyememede temel örüntü süreğen irritabilite ve patlamalardır. Uyum bozukluğunda davranış belirli bir stresöre bağlı olabilir; her kural ihlali kalıcı davranım bozukluğu değildir.

TANI VE SINIFLAMA

DSM çerçevesinde son 12 ayda en az üç ölçütün, son altı ayda en az birinin varlığı ve anlamlı işlev kaybı değerlendirilir. İnsan/hayvan saldırısı, mülke zarar, aldatma-hırsızlık ve ciddi kural ihlali alanları taranır. On yaş öncesi başlangıç ile ergenlik başlangıcı ayrılır. Tanı hukukî bir hüküm değildir.

Tanı konurken çocuğun sağlık ve öğrenme gereksinimleri de belirlenir. Eğitim desteği, aile ve okulda uygulanabilir davranış planı olmadan yalnız tanı etiketi tedavi sayılmaz.

TEDAVİ VE GÜVENLİK

Çocuk ve aileyi kapsayan davranışsal/psikoterapötik plan esastır; okul desteği ve gerekiyorsa özel eğitim eklenir. Yeni beceri ve davranış örüntüsü geliştirmek zaman alır; kısa görüşmeyle bütün sorunların çözülmesi beklenmemelidir.

NICE, psikososyal müdahaleye rağmen ağır saldırganlık süren seçilmiş gençlerde kısa süreli risperidonu uzman değerlendirmesiyle düşünür; rutin davranış kontrolü için ilaç önermez. Kilo/metabolik değişim, hareket bozukluğu, QT ve prolaktin riskleri görüşülür. Yerel ürün, yaş ve ruhsat koşulları ayrıca doğrulanır.

Risperidon araştırmalarında kısa dönem saldırganlık azalmasıyla birlikte kilo artışı bildirilmiştir. Diğer antipsikotiklere sınıf etkisi varsayımı yapılamaz; beş yaş altındaki çocuklar için yeterli kanıt yoktur. İlacın okul veya aile işlevini düzelttiği, bu araştırmalardan otomatik çıkarılamaz.

MST gibi çok sistemli yaklaşımlar bazı koşullarda kullanılabilir; ancak İngiltere START çalışması olağan bakıma üstünlüğünü göstermemiştir. Bir programın adı veya farklı ülkedeki olumlu sonuç, yerel hizmette kesin üstünlük sözü vermez.

Risperidon başlanırsa büyüme-kilo, nabız/tansiyon, glukoz veya HbA1c, lipid, prolaktin ve hareket bulguları başlangıçta ve tedavi sırasında izlenir. NICE, 3–4 haftada etki değerlendirmesi; altıncı haftada anlamlı yanıt yoksa bırakılmasını önerir. Sürdürme kararı ve yan etkiler kaydedilir.

Semptom ve güvenlik kadar okul katılımı, aile ilişkileri ve sosyal işlev de izlem hedefidir. İlaç çalışmalarında bu alanların yeterince ölçülmemiş olması, klinikte değerlendirilmemeleri gerektiği anlamına gelmez; ölçüm eksikliği kanıt sınırıdır.

SEVK VE KORUNMA

Şiddet, kendine zarar ve gerçeklik değerlendirmesi kaybı acil sevk gerektirebilir. Tehlike yaratmayan kronik davranış sorunlarında kapsamlı tanı ve aile desteği planlı hizmetlerle yürütülür. Yeni akut değişiklik önceki tanıya bağlanarak geçiştirilmez.

Ailenin barınma, maddi güçlük veya ruhsal sağlık ihtiyacı varsa uygun desteklere erişim bakımın parçasıdır. Çocuğun güvenliğini ve işlevini güçlendirmek yalnız bireysel görüşmeye indirgenmez.