DELİRYUM
ÖZET
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Erişkin hastane ve bakım ortamında deliryum; çocuklar ve alkol yoksunluğu için özel tedavi protokolleri ayrı değerlendirilir.
HALK İÇİN KISA BİLGİ
Kişi nerede olduğunu karıştırabilir, konuşmayı izleyemeyebilir veya olmayan şeyler görebilir. Bazen huzursuzluk yerine sessizlik, uyuklama ve içine kapanma vardır. Yakınları kişinin alışılmış halinden farkını sağlık ekibine anlatmalıdır. [1,2]
YARDIM BEKLERKEN
Kişiyi yalnız bırakmayın; kim olduğunuzu ve nerede bulunduğunu kısa, sakin cümlelerle hatırlatın. Çok sayıda soruyla zorlamayın. Kullandığı ilaçların listesini hazırlayın. Ani değişikliğin nedenini evde kendiniz koymaya çalışmayın. [1]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
ANAMNEZ VE RİSK
Önceki bilişsel durum yakınından öğrenilir; saatler-günler içindeki başlangıç ve dalgalanma belirlenir. İleri yaş, bilişsel bozukluk, ağır hastalık ve kalça kırığı riski artırır. Yeni başlayan veya kesilen ilaçlar, alkol/madde kullanımı ve yoksunluğu sorgulanır. [2,3]
FİZİK MUAYENE
MUAYENE VE NEDEN ARAŞTIRMASI
Enfeksiyon, hidrasyon, beslenme, ağrı, kabızlık ve idrar retansiyonu değerlendirilir. İlaçlar, özellikle antikolinerjik yük gözden geçirilir. Deliryumu otomatik olarak idrar yolu enfeksiyonuna bağlamak veya kanıt olmadan antibiyotik vermek uygun değildir; birden çok tetikleyici bulunabilir. [3]
TANISAL YAKLAŞIM
Belirtiler varsa eğitimli uygulayıcı 4AT ile değerlendirme yapabilir; yoğun bakım ve ameliyat sonrası derlenmede CAM-ICU veya ICDSC tercih edilir. Nihai tanı klinik uzmanlık gerektirir. Demansla ayrım belirsizse önce deliryum ele alınır. [2]
TEDAVİ
TEDAVİ VE ÇEVRESEL BAKIM
Temel yaklaşım nedenleri düzeltmek ve güvenli bakım sağlamaktır. Yönlendirme, yakınların katılımı, uygun aydınlatma, gözlük-işitme cihazları ve uyku düzeni desteklenir. Gereksiz gürültü ve gece kesintileri azaltılır; hareket, ağrı, sıvı ve beslenme gereksinimleri karşılanır. [2,3]
İZLEM VE ÖNERİLER
İZLEM VE SEVK
Belirtiler ve dalgalanmalar en az günlük kaydedilir. Düzelmiyorsa nedenler yeniden araştırılır; iyileşme sonrası kalıcı bilişsel sorunlar için değerlendirme planlanır. Tanı ve seyir taburculuk iletişiminde kaybolmamalıdır. [2]
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
AYIRICI TANI VE ACİL NEDENLER
Hipoglisemi, inme, kafa travması, ilaç etkisi, alkol yoksunluğu, nöbet ve kalp-akciğer sorunları akut karışıklık yapabilir. Aynı evde başkaları da hastaysa karbonmonoksit gibi ortak maruziyet düşünülür. Ani değişiklik acil değerlendirme gerektirir. [1]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
İLAÇ GÜVENLİĞİ
Antipsikotik deliryumun nedenini tedavi etmez. İlaç dışı yatıştırma yetersizse ve ciddi sıkıntı veya güvenlik riski varsa kısa süreli tedavi düşünülebilir. Haloperidol Parkinson ve Lewy cisimcikli demansta kontrendikedir. Başlangıç EKG’si, elektrolitlerin düzeltilmesi ve kardiyak/ekstrapiramidal yan etki izlemi gerekir; en düşük etkili doz ve en kısa süre hedeflenir. [4]
ÖNLEME KANITI
Çok bileşenli ilaç dışı programlar yoğun bakım dışındaki hastalarda deliryum gelişimini azaltabilir. Bu, oluşmuş deliryumu tek başına egzersizle tedavi etmek veya ölüm riskinin kesin azalması anlamına gelmez. [5]
DELİRYUM BAKIMINDAKİ AYRIMLAR
Tarama aracı klinik tanının yerine geçmez.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Sudden confusion ↗
NHS · Kaynak tarihi: 2026 erişim · Erişim: 2026-10-25
- Delirium CG103 recommendations ↗
NICE · Kaynak tarihi: 2023 · Erişim: 2026-10-25
- Patients presenting with confusion and delirium ↗
British Geriatrics Society · Kaynak tarihi: 2019 · Erişim: 2026-10-25
- Haloperidol risks in elderly patients with delirium ↗
MHRA · Kaynak tarihi: 2021 · Erişim: 2026-10-25
- Non-pharmacological interventions for preventing delirium in hospitalised non-ICU patients. ↗
Burton ve arkadaşları · Kaynak tarihi: 2021 · Erişim: 2026-10-25
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 6 ARAŞTIRMA
Bu maddede konuya ilişkin 6 seçilmiş araştırma yer alır; liste sistematik ve eksiksiz bir kanıt taraması değildir.
01 · DELİRYUMA YATKINLAŞTIRAN VE TETİKLEYEN ETKENLER
Predisposing and Precipitating Factors Associated With Delirium: A Systematic Review.
Ormseth CH ve arkadaşları · JAMA network open · 2023
Çalışma türü: Sistematik derleme
Kapsam: 101.144 hastayı kapsayan 315 çalışma.
ÖZET
Çok sayıda yatkınlaştırıcı ve tetikleyici etken belirlendi; deliryumun fizyolojik heterojenliği vurgulandı.
Gözlemsel ilişkiler tek başına neden kanıtı değildir; bütün deliryum olgularını aynı mekanizmayla açıklamak uygun değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 36607634 · DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2022.49950
02 · YOĞUN BAKIMDA DYDEL HEMŞİRELİK GİRİŞİMİ
Dynamic delirium - Nursing intervention to reduce delirium in patients critically Ill, a randomized control trial.
Gómez Tovar LO ve arkadaşları · Intensive & critical care nursing · 2024
Çalışma türü: Randomize kontrollü çalışma
Kapsam: Yoğun bakıma yatırılan 213 erişkin.
ÖZET
Aileyi içeren ilaç dışı bakım grubunda deliryum sıklığı ve süresi daha düşüktü. Ağrı gibi ikincil sonuçlar da değerlendirildi.
Katılımcıların çoğunda akut miyokart enfarktüsü vardı; farklı yoğun bakım popülasyonlarına genellenebilirlik sınırlıdır.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 38518455 · DOI: 10.1016/j.iccn.2024.103691
03 · HASTANEDE FİZİKSEL ETKİNLİK VE DELİRYUM
Delirium management: Let's get physical? A systematic review and meta-analysis.
Haley MN ve arkadaşları · Australasian journal on ageing · 2019
Çalışma türü: Randomize çalışmaların sistematik derlemesi ve meta-analizi
Kapsam: Yedisi uygun bulunan çalışmaların beşi çok bileşenli girişimdi.
ÖZET
Fiziksel etkinlik içeren programlar deliryum gelişiminin daha az olmasıyla ilişkiliydi.
Etkiyi yalnız egzersize ayırmak güçtür. Oluşmuş deliryumun tedavisi için yeterli kanıt yoktu.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 30793460 · DOI: 10.1111/ajag.12636
04 · DELİRYUM BELİRTİLERİNİN İLAÇLA TEDAVİSİ
Pharmacologic treatment of delirium symptoms: A systematic review.
Sadlonova M ve arkadaşları · General hospital psychiatry · 2022
Çalışma türü: Sistematik derleme
Kapsam: 3.030 katılımcılı 33 randomize veya randomize olmayan çalışma.
ÖZET
Antipsikotikler ve deksmedetomidin bazı hastalarda ajitasyon gibi belirtileri azaltabilir görünüyordu; sonuçlar karışık ve yüksek kaliteli çalışma azdı.
Yüksek kaliteli çalışmalar sınırlıydı; semptom azalması genel klinik yarar veya bütün hastalarda rutin antipsikotik kullanımı kanıtı değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 36375344 · DOI: 10.1016/j.genhosppsych.2022.10.010
05 · ANESTEZİ DERİNLİĞİ VE AMELİYAT SONRASI DELİRYUM
Anaesthetic depth and delirium after major surgery: a randomised clinical trial.
Evered LA ve arkadaşları · British journal of anaesthesia · 2021
Çalışma türü: Çok merkezli randomize klinik çalışma
Kapsam: Majör ameliyat geçiren riskli 655 hasta.
ÖZET
Daha hafif anestezi hedefinde deliryum daha azdı (%19’a karşı %28); bir yıllık bilişsel ölçümler de daha iyiydi.
Belirli anestezi hedefleri ve cerrahi popülasyona aittir; yoğun bakım sedasyonu veya tüm ameliyatlara doğrudan genellenmez.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 34465469 · DOI: 10.1016/j.bja.2021.07.021
06 · YOĞUN BAKIM DIŞINDA İLAÇSIZ DELİRYUM ÖNLEME
Non-pharmacological interventions for preventing delirium in hospitalised non-ICU patients.
Burton JK ve arkadaşları · The Cochrane database of systematic reviews · 2021
Çalışma türü: Cochrane sistematik derlemesi
Kapsam: 5.718 erişkin katılımcılı 22 randomize çalışma.
ÖZET
Çok bileşenli programlar deliryum insidansını muhtemelen azalttı. Ölüm üzerinde yarar gösterilmedi; süre ve şiddet sonuçları daha belirsizdi.
Körleme sorunları ve değişken programlar vardı. Önleme sonuçları mevcut deliryumun kesin tedavisi olarak yorumlanamaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 34280303 · DOI: 10.1002/14651858.CD013307.pub2
Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi yerine geçmez. Acil belirtilerde sağlık hizmetine başvurun.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.