DERİ APSESİ

APSE NEDEN OLUŞUR?

Deride normal olarak bulunan bakteriler küçük bir yara veya kıl kökü üzerinden daha derine ulaşabilir. Vücut bu enfeksiyonla mücadele ederken sınırlı bir boşlukta irin birikir. Diyabet, egzama, obezite ve sigara kullanımı apse gelişimiyle ilişkili riskler arasındadır. Bununla birlikte sağlıklı kişilerde de apse görülebilir; tek bir apse, bağışıklık sisteminin mutlaka bozuk olduğu anlamına gelmez. [1]

İrinli deri enfeksiyonlarında *Staphylococcus aureus* önemlidir. Bazı suşlar metisiline dirençlidir ve MRSA olarak adlandırılır. Ancak her apse MRSA değildir; önceki kültürler, hastanın öyküsü ve yerel direnç örüntüsü birlikte değerlendirilir. Başka bir ülkede belirlenen direnç oranını Türkiye'deki her hastaya doğrudan uygulamak doğru değildir. [3]

NE ZAMAN BAŞVURULMALI?

Büyüyen, ağrılı, sıcak veya akıntılı şişlik değerlendirilmelidir. Çevreye yayılan kızarıklık, ateş, titreme, diyabet veya bağışıklık baskılanması varsa daha erken başvurmak gerekir. Memedeki şişlik ve geçmeyen sert kitle de “basit apse” kabul edilmemelidir; nedeninin belirlenmesi önemlidir. Koyu tenlerde kızarıklığın zor seçilmesi enfeksiyonun hafif olduğunu göstermez. [1]

Hızla ilerleyen şişlik, görünene göre çok şiddetli ağrı, deride kararma, çıtırtı hissi veya belirgin genel durum bozukluğu derin enfeksiyon düşündürür. Bu durumda acil değerlendirme ve gerektiğinde cerrahi görüş gerekir. Özellikle çocuklarda yeni gelişen hareket kısıtlılığı veya uzvu kullanamama, enfeksiyonun derinliğinin yeniden ele alınmasını gerektirir. [3]

TANI: ŞİŞLİK VAR, AMA BOŞALTILACAK İRİN VAR MI?

Muayenede belirgin yumuşaklık ve irin gelmesi tanıyı destekler; fakat bunların bulunmaması apseyi dışlamaz. Selülit ile apse aynı bölgede birlikte görülebilir. Belirsiz olgularda yatak başı ultrasonografi, boşaltılabilir sıvı koleksiyonunu gösterebilir; derinliği ve komşu damar-sinir yapılarını değerlendirmeyi sağlar. Böylece hem gözden kaçan apse hem de irin olmayan dokuya gereksiz kesi riski azaltılabilir. [4]

Kasık gibi bölgelerde damar kökenli bir lezyonun apse sanılması tehlikelidir. “Yumuşaksa delinir” yaklaşımı güvenli değildir; ultrason klinikle birlikte değerlendirilir. [4]

İrin kültürü etkeni ve duyarlılığı gösterebilir. Tipik hafif olguda kültürsüz tedavi makuldür; tekrarda kültür önem kazanır. İltihaplı epidermoid kist içeriği her zaman enfeksiyon değildir. [5]

APSE, SELÜLİT VE İLTİHAPLI KİST

Benzer görünüm, aynı işlemin herkese uygulanacağı anlamına gelmez. [4,5]

İŞLEM SONRASI İZLEM VE KORUNMA

Taburculuk planında yaranın temizliği, örtünün değiştirilmesi ve tekrar başvuru koşulları açıkça yazılmalıdır. Akıntılı yara temiz bir pansumanla kapatılmalı; pansumana temas öncesi ve sonrası eller yıkanmalıdır. Artan ağrı, yeniden büyüyen şişlik veya devam eden akıntı, iyileşmenin yeniden değerlendirilmesini gerektirir. Kontrol gerektiğinde kalan koleksiyon ultrasonla araştırılabilir. [2,4]

Havlu, tıraş bıçağı ve kişisel bakım eşyaları paylaşılmamalı; spor ekipmanı ve açık yarayla temas edebilen yüzeyler uygun biçimde temizlenmelidir. Evin tamamını dezenfektanla sislemek yerine hedefli temizlik daha anlamlıdır. Antibiyotik verilmişse reçeteye uyulmalı ve özellikle belirgin ishal gibi yan etkiler bildirilmelidir. [2]

Aynı yerde tekrarlayan apse; yabancı cisim, pilonidal hastalık veya hidradenitis suppurativa açısından değerlendirilir. Dekolonizasyon bazı tekrarlayan olgularda düşünülebilir; herkese rutin burun antibiyotiği başlanması doğru değildir. Tedavinin başarısı değişkendir ve yeniden taşıyıcılık gelişebilir. [3,5]