İçeriğe geç
Madde metnine geç
TIBBİ İŞLEM / TEDAVİ YÖNTEMİ

DERİDE FOTODİNAMİK TEDAVİ

ÖZET

Deride fotodinamik tedavi, kısaca PDT, ışığa duyarlı hale gelen bir madde ile uygun ışığın birlikte kullanıldığı lokal bir yöntemdir. Sürülen öncü madde deride fotosensitizana dönüşür; görünür ışıkla etkinleşmesi hedeflenen hücrelerde hasar oluşturur. Bu yaklaşım sıradan krem sürmekten veya yalnız ışık vermekten farklıdır. Tedavi sonucu her lezyonda aynı değildir ve bazen başka bir yöntem gerekir.

PDT, aktinik keratozlar, Bowen hastalığı ve seçilmiş yüzeysel bazal hücreli karsinomlar için düşünülebilir. Her deri kanserine uygun değildir: invaziv skuamöz hücreli karsinom ve melanom bu yöntemin rutin tedavi alanları değildir. Nodüler bazal hücreli karsinomda cerrahi genellikle daha etkili olduğundan, ışık tedavisi seçimi yalnız kozmetik beklentiye göre yapılmaz.

Geleneksel uygulamada hazırlanan lezyona ilaç sürülür ve uygun bekleme sonrasında kontrollü ışık verilir. Bazı yöntemlerde gün ışığı kullanılır. Gün ışığı PDT özellikle yüz ve saçlı derideki hafif veya orta dereceli yüzeysel aktinik keratoz alanları için değerlendirilir. Daha az ağrılı olabilmesi, bütün tümörlerde geleneksel yöntemin yerine geçebileceği anlamına gelmez.

Kullanılacak ürünün özellikleri ayrıca kontrol edilir. Örneğin metil aminolevulinat içeren Metvix için porfiri, ilgili bileşen alerjileri ve morfeaform bazal hücreli karsinom önemli kontrendikasyonlardır. Işık kaynağı ve dozlaması ürünle uyumlu olmalıdır. İşlem eğitimli sağlık personeli gözetiminde yapılır; krem ile herhangi bir lambanın kişisel olarak birleştirilmesi güvenli bir eşdeğer değildir.

İşlem sonrasında kısa süreli ağrı, şişlik, kabuklanma veya hafif sızıntı gelişebilir. Bölgeyi nazikçe temizlemek ve kabuğu koparmamak önerilir. Şişlik, kabarcık ve akıntı birkaç günden uzun sürerse sağlık ekibine başvurulur. Tedavinin tamamlanması, kontrol randevusunun gereksiz olduğu anlamına gelmez; yara iyileşmesi ve lezyonun yanıtı yeniden değerlendirilir.

Baş bölgesinde birden çok aktinik keratozu olan kişilerde yapılan dört kollu araştırmada, on iki aylık tedavi başarısızlığı olmadan kalma olasılığı fluorourasil grubunda MAL-PDT grubundan yüksek bulunmuştur. Çalışma belirli bir tedavi protokolünü ve hasta grubunu karşılaştırır. Sonuç, bütün PDT biçimlerinin etkisiz olduğu veya tek bir seçeneğin her hasta için uygun olduğu şeklinde yorumlanmamalıdır.

Kaynaklar:[1][2][3][4][5]
ANAHTAR KELİMELER
  • fotodinamik tedavi
  • PDT
  • fotosensitizan
  • aktinik keratoz
  • gün ışığı
Son güncelleme tarihi:

GENEL OKUYUCU

BEKLENEN REAKSİYON VE RİSK

Işıklama sırasında ağrı veya yanma olabilir; soğutma ya da kısa ara verme gibi önlemler ekip tarafından uygulanabilir. Kızarıklık ve kabuklanma tedavi reaksiyonunun parçası olabilir. Buna rağmen enfeksiyon, alerjik reaksiyon, renk değişikliği veya iz olasılığı görüşmede ayrıca anlatılmalıdır.

Kaynaklar:[1]

SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM

ANAMNEZ

ENDİKASYONUN SINIRLANDIRILMASI

Yüzeysel lezyon ile invaziv tümör ayrımı yöntem seçiminin temelidir. PDT melanoma veya invaziv skuamöz hücreli karsinomun yerine kullanılmaz. Gün ışığı uygulamasının rahatlığı, daha derin veya farklı histolojideki tümörlere uygunluk kanıtı değildir; tanı ve tedavi amacı önceden netleştirilir.

Kaynaklar:[2]

AYIRICI TANI

TARİHSEL ARAŞTIRMA VE GÜNCEL SEÇENEK

Dört kollu eski çalışmada yer alan ingenol mebutat güncel bir tedavi önerisi olarak sunulmaz. Avrupa İlaç Ajansı deri kanseri riskini değerlendirdikten sonra risklerin yararlardan fazla olduğu sonucuna varmıştır; ürünün Avrupa Birliği ruhsatı 2020 yılında geri çekilmiştir.

Kaynaklar:[6]

TANISAL YAKLAŞIM

ÜRÜN VE IŞIK GÜVENLİĞİ

Metvix ürün bilgisinde şiddetli ışıklama ağrısında kan basıncı kontrolü, ağır hipertansiyonda ışıklamayı kesme önerilir. Konfüzyon veya yönelim bozukluğu görülürse işlem derhal durdurulur. Gebelik ve emzirme değerlendirmesi, alerjiler ve porfiri öyküsü kullanılan ürünün bilgisine göre ele alınır.

Kaynaklar:[3]

İZLEM VE ÖNERİLER

TEDAVİ YANITININ KONTROLÜ

Metvix uygulanan lezyonların yanıtı ürün bilgisine göre üç ayda değerlendirilir; eksik yanıt yeni tedavi kararını gerektirebilir. Görünür inflamasyonun gerilemesi ile hastalığın tamamen temizlenmesi aynı değerlendirme değildir. Tedavi edilen alanın güneşten korunması için verilen süre ve bakım talimatları izlenir.

Kaynaklar:[3]

ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ

UZAYAN YARA REAKSİYONU

Şişlik, su kabarcıkları ve sızıntı üç günden uzun sürüyorsa tedavi hemşiresi veya hekimle görüşülür; enfeksiyon açısından değerlendirme gerekebilir. Yara temizlenirken ovalanmaz ve kabuk koparılmaz. Bakımın ne zaman değiştirileceği, kullanılan yönteme ve tedavi ekibinin planına göre belirlenir.

Kaynaklar:[4]

KAYNAKLAR

Kaynakları görüntülemek için tıklayın
  1. Photodynamic therapy ↗

    British Association of Dermatologists · Kaynak tarihi: 2022-12 · Erişim: 2026-10-31

  2. Position Statement: Photodynamic Therapy ↗

    British Photodermatology Group · Kaynak tarihi: 2023 · Erişim: 2026-10-31

  3. Metvix 160 mg/g cream: Summary of Product Characteristics ↗

    Galderma UK / electronic Medicines Compendium · Kaynak tarihi: 2026-10-21 · Erişim: 2026-10-31

  4. Photodynamic therapy for skin conditions ↗

    Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust · Kaynak tarihi: 2026-01 · Erişim: 2026-10-31

  5. Randomized Trial of Four Treatment Approaches for Actinic Keratosis ↗

    Jansen ve arkadaşları; New England Journal of Medicine · Kaynak tarihi: 2019 · Erişim: 2026-10-31

  6. Picato referral: Risks outweigh benefits ↗

    European Medicines Agency · Kaynak tarihi: 2020-04-30 · Erişim: 2026-10-31

KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 1 ARAŞTIRMA

Klinik sorularla doğrudan ilişkili doğrulanmış çalışmalar seçildi; yirmi yayın kotası doldurulmadı. Okuma kapsamı ve çalışma sınırlılıkları ayrıca belirtildi.

01 · BAŞ BÖLGESİNDE ALAN TEDAVİLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

Randomized Trial of Four Treatment Approaches for Actinic Keratosis

Jansen MHE ve arkadaşları · New England Journal of Medicine · 2019

Çalışma türü: Dört kollu randomize çalışma.

Kapsam: Başta tek alanda en az beş aktinik keratozu bulunan 624 kişi.

ÖZET

On iki ayda başarısızlıksız kalma olasılığı fluorourasilde %74,7, MAL-PDT’de %37,7 idi. Birincil değerlendirme lezyon sayısında en az %75 azalmaya dayanıyordu.

Bu oran tam temizlenme oranı değildir. Belirli protokoller ve baş bölgesiyle sınırlıdır; eski ilaç kolları güncel kullanım önerisi değildir.

Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel tanı ve tedavinin veya sağlık profesyonelinin bireysel değerlendirmesinin yerine geçmez.

BU MADDEYİ GELİŞTİRİN

Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.

Bildirimler yönetici değerlendirmesine alınır. Bildirim sayısı tek başına içerik değişikliği veya silme kararı oluşturmaz.

Türkçe Sağlık Ansiklopedisi

AYRIVON © YAZILIM tarafından geliştirilmiştir.