İçeriğe geç
ÜYELİK VE KATKI
Ana sayfa / Kütüphane
Madde metnine geç
HASTALIK

DERMATOFİT ENFEKSİYONLARI (TİNEA)

ÖZET

Dermatofitler deri, saç ve tırnak gibi keratin içeren yapılarda enfeksiyon oluşturan mantarlardır. Oluşturdukları hastalıklar tutulan bölgeye göre adlandırılır: gövdede tinea corporis, kasıkta tinea cruris, ayakta tinea pedis, saçlı deride tinea capitis ve tırnakta tinea unguium. İngilizcedeki “ringworm” adı yanıltıcıdır; hastalığın etkeni solucan değildir. Ayrıca her mantar enfeksiyonu dermatofit kaynaklı değildir. Özellikle tırnak mantarının maya ve başka küfler gibi farklı etkenleri de bulunabilir. [1](https://www.cdc.gov/ringworm/hcp/clinical-overview/index.html)

Kaynaklar:[1]
Son güncelleme tarihi:

GENEL OKUYUCU

DERMATOFİT ENFEKSİYONU NEDİR?

Dermatofitler deri, saç ve tırnak gibi keratin içeren yapılarda enfeksiyon oluşturan mantarlardır. Oluşturdukları hastalıklar tutulan bölgeye göre adlandırılır: gövdede tinea corporis, kasıkta tinea cruris, ayakta tinea pedis, saçlı deride tinea capitis ve tırnakta tinea unguium. İngilizcedeki “ringworm” adı yanıltıcıdır; hastalığın etkeni solucan değildir. Ayrıca her mantar enfeksiyonu dermatofit kaynaklı değildir. Özellikle tırnak mantarının maya ve başka küfler gibi farklı etkenleri de bulunabilir. [1](https://www.cdc.gov/ringworm/hcp/clinical-overview/index.html)

Bu enfeksiyonlar çoğunlukla yüzeyseldir; yine de “önemsiz bir kaşıntı” olarak görülmemelidir. Bulaşabilir, tekrarlayabilir, saç kaybına veya tırnakta işlevsel sorunlara neden olabilir. Derinin çatlaması ikincil bakteriyel enfeksiyona zemin hazırlayabilir. Saçlı deride şiddetli iltihaplı şişlik biçimindeki kerion, gecikirse kalıcı saç kaybı riski taşır. [2](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ringworm-%28tinea%29)

Kaynaklar:[1][2]

BELİRTİLER VE BÖLGELERE GÖRE FARKLILIKLAR

Gövde mantarı sıklıkla kaşıntılı, pullanan ve çevreye doğru genişleyen bir leke olarak görülür. Halka biçimi tanı için ipucu olsa da her lezyon kusursuz bir halka değildir. Koyu tenlerde kızarıklık yerine kahverengi veya gri renk değişimi daha belirgin olabilir. Ayakta parmak aralarında soyulma, nemlenme ve çatlak; kasıkta kaşıntılı pullanma ortaya çıkabilir. Tırnaklar kalınlaşabilir, renk değiştirebilir ve kolay kırılabilir. [3](https://www.cdc.gov/ringworm/about/)

Saçlı deride pullanma, kırılmış saçlar ve yamalı saç kaybı önemlidir. Ağrılı, kabarık, akıntılı saçlı deri lezyonu, hızlı yayılan kızarıklık, ateş veya belirgin ağrı varsa gecikmeden muayene gerekir. Diyabeti, dolaşım bozukluğu veya bağışıklık baskılanması olan kişide ayak çatlakları ve yaralar daha dikkatle değerlendirilmelidir. Bir görüntünün “mantar gibi” olması, özellikle ülser veya sistemik belirti varken diğer hastalıkları dışlamaz. [2](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ringworm-%28tinea%29) [7](https://www.aad.org/public/diseases/a-z/nail-fungus-treatment)

Kaynaklar:[2][3][7]

NASIL BULAŞIR, KİMLER RİSK ALTINDADIR?

Bulaş enfekte insan veya hayvanla deri teması, ortak havlu ve tarak gibi eşyalar veya kontamine yüzeyler üzerinden gerçekleşebilir. Temas sporları, ortak duşlar, uzun süre nemli kalan ayaklar ve dar ayakkabılar riski artırır. Aynı kişinin ayağındaki enfeksiyon el veya kasık gibi başka bölgelere taşınabilir. Mantar enfeksiyonu yalnız kişisel temizlik yetersizliğinin sonucu değildir; aşırı yıkamayla deriyi tahriş etmek de çözüm sayılmaz. [3](https://www.cdc.gov/ringworm/about/) [6](https://www.aad.org/public/diseases/a-z/ringworm-treatment)

Bazı dermatofitler yakın ve cinsel temas sırasında bulaşabilir. Bu, her kasık döküntüsünün cinsel yolla edinildiği anlamına gelmez. Genital, kalça veya yüz bölgesindeki kalıcı ve iltihaplı lezyonlarda temas öyküsü yargılamadan alınmalıdır. Yeni tanımlanan TMVII, bu tür temasla ilişkili enfeksiyonlara yol açabilir; bunu otomatik olarak “ilaçlara dirençli mantar” ile eş anlamlı kullanmak doğru değildir. [8](https://www.cdc.gov/ringworm/hcp/clinical-overview/tmvii.html) [5](https://www.cdc.gov/ringworm/about/emerging-types.html)

Kaynaklar:[3][5][6][8]

TANI VE AYIRICI TANI

Hekim yalnız şikâyet edilen noktaya değil, gerektiğinde ayaklara, tırnaklara, saçlı deriye ve diğer olası odaklara da bakar. Deri kazıntısı, saç veya tırnak örneğinin mikroskopi, kültür ya da uygun moleküler yöntemle incelenmesi tanıyı destekler. CDC, antifungal başlanmadan önce tanısal test yapılmasını önerir; özellikle uzun süreli ağızdan tedavi düşünülüyorsa yanlış tanıdan kaçınmak önemlidir. [1](https://www.cdc.gov/ringworm/hcp/clinical-overview/index.html) [6](https://www.aad.org/public/diseases/a-z/ringworm-treatment)

Egzama gibi diğer döküntüler mantarla karışabilir. Sararmış veya kalınlaşmış her tırnak mantar değildir: tekrarlayan travma ve tırnak sedefi benzer görünüm oluşturabilir. Tanıyı doğrulamadan aylarca ilaç kullanmak hem gereksiz risk hem gerçek hastalığın tedavisinde gecikme yaratır. Örneklemenin yeri ve önceki tedaviler değerlendirmeyi etkileyebileceğinden, daha önce kullanılan bütün kremler ve ilaçlar hekime bildirilmelidir. [1](https://www.cdc.gov/ringworm/hcp/clinical-overview/index.html) [7](https://www.aad.org/public/diseases/a-z/nail-fungus-treatment)

Kaynaklar:[1][6][7]

KORTİZONLU KREM VE DİRENÇ SORUNU

Tanısı belirsiz döküntüde kortizonlu krem kullanmak mantarın görünümünü değiştirebilir, yayılmasına ve tanının gecikmesine neden olabilir. Kaşıntının geçici azalması, etkenin ortadan kalktığını göstermez. Antifungal-kortizon kombinasyonları rutin ve denetimsiz çözüm olarak kullanılmamalıdır. [4](https://www.cdc.gov/ringworm/treatment/)

*Trichophyton indotineae* ve terbinafine dirençli *T. rubrum* gibi etkenler tedaviyi zorlaştırabilir. Direnç şüphesinde önce tanı, doğru kullanım, tedavi süresi ve yeniden bulaşma gözden geçirilir. Yaygın lezyon, uygun tedaviye rağmen ilerleme veya ilgili seyahat/temas öyküsü uzman incelemesini destekler. Tür tayini ve duyarlılık için ileri laboratuvar yöntemleri gerekebilir. “Her dirençli görünen olguya aynı güçlü ilaç” yaklaşımı doğru değildir; bazı alternatiflerin önemli etkileşimleri vardır. [9](https://www.cdc.gov/ringworm/hcp/clinical-overview/emerging-ringworm-facts-for-clinicians.html)

Kaynaklar:[4][9]

KORUNMA VE TAKİP

Deri kıvrımları ve ayak parmak araları iyi kurulanmalı; çorap ve iç çamaşırı günlük değiştirilmelidir. Ortak duşlarda koruyucu terlik kullanılmalı, havlu ve kişisel bakım eşyaları paylaşılmamalıdır. Spor ekipmanı temizliği önemlidir. Evcil hayvanda şüpheli deri lezyonu varsa veteriner değerlendirmesi gerekir; insan ilacı hayvana rastgele uygulanmamalıdır. Temizlik kimyasalları deriye sürülmemeli ve ürünler birbirine karıştırılmamalıdır. [10](https://www.cdc.gov/ringworm/aboutemergingringworm/)

Birden fazla vücut bölgesi tutulmuşsa tüm odakların birlikte yönetilmesi tekrar bulaşmayı azaltır. Etkilenen bölge için ayrı temiz havlu kullanmak, uygulama sonrası elleri yıkamak ve tedaviyi önerilen süre tamamlamak yararlıdır. Yakınmalar kötüleşirse veya beklenen sürede düzelmezse kontrol gerekir. Ev halkına otomatik olarak ağızdan ilaç vermek yerine belirtiler, saçlı deri tutulumu ve temas biçimi doğrultusunda değerlendirme yapılmalıdır. [11](https://www.aad.org/public/diseases/a-z/ringworm-self-care)

Kaynaklar:[10][11]

SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM

TEDAVİ NEDEN HERKESTE AYNI DEĞİLDİR?

Sınırlı deri enfeksiyonlarında topikal antifungaller çoğu zaman yeterlidir. Ancak uygulanacak alan, sıklık ve toplam süre ürüne göre değişir; kaşıntı azaldığında hemen bırakmak uygun değildir. Yaygın, derin veya topikal tedaviye yanıt vermeyen enfeksiyonda ağızdan tedavi gerekebilir. Başkasının kullandığı ilacın aynısını almak yerine tanı, yerleşim ve hastaya özgü riskler birlikte değerlendirilmelidir. [4](https://www.cdc.gov/ringworm/treatment/)

**Saçlı deri mantarı yalnız krem veya şampuanla tedavi edilmez.** Saç kökü ve kıl yapısına ulaşmak için genellikle ağızdan antifungal gerekir. Şampuan, uygun olgularda bulaşın azaltılmasına yardımcı olabilir; sistemik tedavinin yerine geçmez. Çocuklarda ilaç ve doz kilo, yaş ve olası etkene göre seçilir. Sakal bölgesi tutulumu da sıradan gövde mantarından farklı bir tedavi planı gerektirebilir. [4](https://www.cdc.gov/ringworm/treatment/) [6](https://www.aad.org/public/diseases/a-z/ringworm-treatment)

Tırnakta hafif ve uygun seçilmiş olgularda tırnağa özel topikal ürünler, daha kapsamlı hastalıkta ağızdan tedavi değerlendirilebilir. Etkilenen tırnak sayısı, tutulum derecesi, hastanın beklentisi, karaciğer hastalığı, kalp hastalığı ve ilaç etkileşimleri önemlidir. Bazı ilaçlar için başlangıç ve izlem testleri gerekir. Gebelik, emzirme ve çocuklukta seçenekler ayrıca gözden geçirilir. Tırnağın normal görünmesi, mantar kontrol altına alınsa bile yeni tırnağın uzamasını beklediğinden aylar sürebilir. [7](https://www.aad.org/public/diseases/a-z/nail-fungus-treatment)

*Tablo: [1,4,6,7,9] kaynaklarından klinik sentez.*

Kaynaklar:[1][4][6][7][9]

AKIL KARTI

- **Tanı:** Halka görünümü ipucudur; tek başına kanıt değildir. - **Saçlı deri:** Sistemik tedavi gerekir; yalnız şampuan yetmez. - **Tırnak:** Önce doğrula, sonra uzun tedaviyi planla. - **Kortizon:** Mantar şüphesinde denetimsiz kullanma. - **Yanıtsızlık:** Yanlış tanı, uygulama, yeniden bulaşma ve direnç ayrılmalı. - **Korunma:** Kuru deri, kişisel eşya paylaşmama, tüm odakları yönetme.

Kaynaklar:[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11]

KAYNAKLAR

Kaynakları görüntülemek için tıklayın
  1. CDC. [Clinical Overview of Ringworm](https://www.cdc.gov/ringworm/hcp/clinical-overview/index.html). ↗

    CDC · Erişim: 2026-10-25

  2. WHO. [Ringworm (tinea)](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ringworm-%28tinea%29). ↗

    WHO · Erişim: 2026-10-25

  3. CDC. [Ringworm Basics](https://www.cdc.gov/ringworm/about/). ↗

    CDC · Erişim: 2026-10-25

  4. CDC. [Treatment of Ringworm](https://www.cdc.gov/ringworm/treatment/). ↗

    CDC · Erişim: 2026-10-25

  5. CDC. [Emerging Types of Ringworm](https://www.cdc.gov/ringworm/about/emerging-types.html). Güncel bağlam için tamamlayıcı kaynak. ↗

    CDC · Erişim: 2026-10-25

  6. American Academy of Dermatology. [Ringworm: Diagnosis and treatment](https://www.aad.org/public/diseases/a-z/ringworm-treatment). ↗

    American Academy of Dermatology · Erişim: 2026-10-25

  7. American Academy of Dermatology. [Nail fungus: Diagnosis and treatment](https://www.aad.org/public/diseases/a-z/nail-fungus-treatment). ↗

    American Academy of Dermatology · Erişim: 2026-10-25

  8. CDC. [Clinical Overview of TMVII](https://www.cdc.gov/ringworm/hcp/clinical-overview/tmvii.html). ↗

    CDC · Erişim: 2026-10-25

  9. CDC. [Clinician Brief: Emerging Ringworm](https://www.cdc.gov/ringworm/hcp/clinical-overview/emerging-ringworm-facts-for-clinicians.html). ↗

    CDC · Erişim: 2026-10-25

  10. CDC. [Ringworm Prevention](https://www.cdc.gov/ringworm/aboutemergingringworm/). ↗

    CDC · Erişim: 2026-10-25

  11. American Academy of Dermatology. [Ringworm: 12 tips for getting the best results from treatment](https://www.aad.org/public/diseases/a-z/ringworm-self-care). ↗

    American Academy of Dermatology · Erişim: 2026-10-25

**MediReferans | Yeni konu taslağı | Kaynak kontrolü: 25 Ekim 2026** Bilgilendirme metnidir; kişisel tanı ve tedavi yerine geçmez. İlaçların Türkiye’deki ruhsat ve kullanım koşulları ayrıca kontrol edilmelidir.

BU MADDEYİ GELİŞTİRİN

Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.

Bildirimler yönetici değerlendirmesine alınır. Bildirim sayısı tek başına içerik değişikliği veya silme kararı oluşturmaz.

Türkçe Sağlık Ansiklopedisi

AYRIVON © YAZILIM tarafından geliştirilmiştir.