DERMATOLOJİK KRİYOCERRAHİ
ÖZET
Dermatolojik kriyocerrahi, seçilmiş deri lezyonlarını çok düşük sıcaklıkla kontrollü biçimde hasarlayarak tedavi etme yöntemidir. En sık sıvı azot kullanılır. Siğiller, seboreik keratozlar ve güneş hasarıyla ilişkili bazı yüzeysel lezyonlarda uygulanabilir. İşlem çoğunlukla poliklinikte yapılır; kısa sürmesi tamamen ağrısız olduğu anlamına gelmez. Dondurulan bölgede geçici yanma, şişlik ve su toplaması görülebilir.
Tedaviden önce lezyonun tanısı netleştirilmelidir. Tanısı belirsiz bir oluşumun, melanomun veya patolojik inceleme için dokunun korunması gereken bir lezyonun doğrudan dondurulması uygun değildir. Dolaşımı bozulmuş bölgeler ve geçmişte yavaş yara iyileşmesi bildiren kişiler ayrıca değerlendirilir. Uygulama kararı, yalnız lezyonun görünümüne değil yerleşimine ve hastanın risklerine dayanır.
Aktinik keratoz tedavisinde kriyocerrahi, görülen tek tek lezyonlara yönelen seçenekler arasındadır. Geniş bir güneş hasarı alanını tedavi eden ilaç veya ışık temelli yaklaşımlarla aynı kapsamda değildir. Amerikan Dermatoloji Akademisi bu hastalık için kriyocerrahiyi güçlü öneriler arasında sayar. Bu öneri, her hastada veya her deri lezyonunda yöntemin otomatik ilk tercih olduğu anlamına gelmez.
Dondurma sonrasında kabuk gelişebilir; bölgeyi sürtünmeden korumak ve kabuğu kendiliğinden ayrılmaya bırakmak önemlidir. Su kabarcıkları mümkünse sağlam tutulur. İyileşme süresi her kişide aynı değildir ve belirgin inflamasyonda uzayabilir. Bazı lezyonlar için tekrar seansı gerekir. Yeni bir uygulama kararı, önceki işlemin sonucu ve yaranın durumu değerlendirilerek verilmelidir.
Renk açılması veya koyulaşması, yara izi ve nadiren yüzeysel sinir etkilenmesi oluşabilir. Renk değişikliği özellikle koyu tenli kişiler için önemli bir kozmetik sonuç olabilir ve kalıcı kalabilir. Bacaklarda iyileşme daha yavaş olabilir. İşlem öncesinde beklenen yarar kadar bu sonuçların ve diğer tedavi seçeneklerinin de konuşulması gerekir.
Ayak tabanı siğillerindeki randomize EVerT çalışmasında kriyoterapi, salisilik asitle karşılaştırılmıştır. On ikinci haftada tam temizlenme açısından fark gösterilememiştir. Bu sonuç, araştırmanın değerlendirdiği siğil türü ve hasta grubuyla sınırlıdır; bütün deri hastalıklarına genellenemez. Bir yöntemin hızlı uygulanması, tek seansta kesin iyileşme veya diğer bütün seçeneklere üstünlük sağladığı anlamına gelmez.
- kriyocerrahi
- sıvı azot
- dondurma
- aktinik keratoz
- siğil
GENEL OKUYUCU
BAKIM VE BEKLENTİ
İşlem alanı nazikçe temizlenebilir; sürtme ve kabuğu koparma önlenir. Giysilerin sürttüğü yerde koruyucu pansuman gerekebilir. Su toplaması tek başına enfeksiyon demek değildir. Bakım planı tedavi ekibinden alınmalı; ağrılı, gergin bir kabarcık evde gelişigüzel delinmemelidir.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
UYGUNLUK DEĞERLENDİRMESİ
Tanının kesinliği, dolaşım durumu, önceki iyileşme güçlükleri ve kriyocerrahiye istenmeyen tepki öyküsü sorgulanır. Tanı, endikasyon veya güvenlik konusunda kuşku varsa işlem öncesinde hekim değerlendirmesi gerekir. İşlem yerinin, bilgilendirilmiş onamın ve izlem önerilerinin kaydı tutulur.
AYIRICI TANI
LEZYON TEDAVİSİ VE ALAN TEDAVİSİ
Aktinik keratozda görünen lezyonu hedefleme ile daha geniş hasarlı alanı tedavi etme amacı ayrılır. Kriyocerrahinin rehberde güçlü öneri alması, alan tedavilerini gereksiz kılmaz. Hastadaki dağılım ve tedavi amacı tartışılır; farklı yaklaşımlar birbirinin otomatik karşılığı sayılmaz.
TANISAL YAKLAŞIM
UYGULAMANIN BİREYSELLEŞTİRİLMESİ
Dondurma süresi ve derinliği lezyon özelliklerine göre belirlenir; tek bir süre bütün lezyonlara uygulanmaz. Dondurma ve çözülmenin tekrarı doku hasarını artırır. Eğitimli uygulayıcı, gerekli etki ile çevre dokunun korunmasını dengeler ve kullanılan süreyi kaydeder.
İZLEM VE ÖNERİLER
YANITIN YORUMLANMASI
EVerT sonuçları ayak tabanı siğilleri içindir. Araştırma iyileşme bozukluğu ve bağışıklık baskılanması bulunan kişileri dışlamıştır; bu gruplara aynı sonuç doğrudan taşınmaz. Üstünlük araştırmasında anlamlı fark bulunmaması, yöntemlerin her koşulda matematiksel olarak eşdeğer olduğunun kanıtı değildir.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
NE ZAMAN DEĞERLENDİRME GEREKİR?
İlk reaksiyonun ardından ağrının giderek artması, özellikle kırk sekiz saat sonrasında kötüleşme veya yara akıntısı enfeksiyon açısından değerlendirilmelidir. Hastaya tedavi ekibine nasıl ulaşacağı açıklanır. Geçmeyen ya da tekrarlayan oluşum, yalnız aynı işlemi yinelemek yerine yeniden incelenir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Cryotherapy ↗
British Association of Dermatologists · Kaynak tarihi: 2022-10 · Erişim: 2026-10-31
- Cryotherapy Treatment in the RCH Dermatology Unit Standard Operating Procedure V2.0 ↗
Royal Cornwall Hospitals NHS Trust · Kaynak tarihi: 2025-03 · Erişim: 2026-10-31
- Actinic keratosis: Guideline highlights ↗
American Academy of Dermatology · Kaynak tarihi: 2021; odaklı güncelleme 2022 · Erişim: 2026-10-31
- Cryotherapy ↗
Leeds Teaching Hospitals NHS Trust · Kaynak tarihi: 2025-06-04 · Erişim: 2026-10-31
- Cryotherapy versus salicylic acid for the treatment of plantar warts (verrucae): a randomised controlled trial ↗
Cockayne ve arkadaşları; BMJ · Kaynak tarihi: 2011 · Erişim: 2026-10-31
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 1 ARAŞTIRMA
Klinik sorularla doğrudan ilişkili doğrulanmış çalışmalar seçildi; yirmi yayın kotası doldurulmadı. Okuma kapsamı ve çalışma sınırlılıkları ayrıca belirtildi.
01 · AYAK TABANI SİĞİLİNDE KRİYOTERAPİ KARŞILAŞTIRMASI
Cryotherapy versus salicylic acid for the treatment of plantar warts (verrucae): a randomised controlled trial
Cockayne S ve arkadaşları · BMJ · 2011
Çalışma türü: Çok merkezli, açık, randomize üstünlük çalışması.
Kapsam: 12 yaş ve üzeri; 242 randomizasyondan iki hatalı kayıt çıkarıldı, başlangıç grubu 240 kişiydi.
ÖZET
On ikinci haftada sonuç bulunan 229 kişide tam temizlenme, salisilik asitte 17/119 ve kriyoterapide 15/110 idi; her iki oran yaklaşık %14, p=0,89.
İyileşme bozukluğu ve immün baskılanma dışlandı. Bulgular bütün siğil türlerine veya diğer deri lezyonlarına genellenmez.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 21652750 · DOI: 10.1136/bmj.d3271
Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel tanı ve tedavinin veya sağlık profesyonelinin bireysel değerlendirmesinin yerine geçmez.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.