DEV HÜCRELİ ARTERİT

GENEL BAKIŞ

Dev hücreli arterit, büyük ve orta boy atardamarlarda iltihap gelişen bir damar hastalığıdır. Şakak çevresindeki damarların sık etkilenmesi nedeniyle temporal arterit adı da kullanılır; ancak hastalık yalnız şakaklarla sınırlı değildir. Özellikle elli yaş üzerinde yeni başlayan baş ağrısında düşünülmelidir. En önemli tehlikelerden biri gözün kanlanmasının bozulmasına bağlı kalıcı görme kaybıdır. [1]

BELİRTİLER VE RİSKLER

Yeni veya alışılmıştan farklı baş ağrısı, saçlı deride hassasiyet, taranırken ağrı ve çiğnemeyle ortaya çıkan çene ağrısı görülebilir. Yorgunluk, iştahsızlık ve istemsiz kilo kaybı eşlik edebilir. Bazı kişilerde omuz ve kalça kuşağında tutukluk yapan polimiyalji romatika da bulunur. Bu iki hastalık birlikte veya farklı zamanlarda ortaya çıkabilir. [1]

Hastalık ileri yaşla ilişkilidir ve kadınlarda daha sık görülür. Belirtilerin tümünün aynı anda bulunması gerekmez. “Başımın tam şakağı ağrımıyor” veya “daha önce baş ağrım vardı” açıklamaları yeni örüntünün değerlendirilmesini gereksiz kılmaz. Klinik görüşmede başlangıç zamanı ve eski ağrılardan farkı özellikle belirtilmelidir. [1,2]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Yeni görme kaybı, geçici görme kararması veya çift görme durumunda aynı gün acil göz ve tıbbi değerlendirme gerekir. Yeni baş ağrısına çiğnemeyle çene ağrısı ya da saçlı deri hassasiyeti eşlik ediyorsa da gecikmeden başvurulmalıdır. Görme kaybı gelişmesini beklemek güvenli değildir. Hastalığa ilişkin güçlü kuşkuda tedavi, tanısal incelemeler sonuçlanmadan başlanabilir. Bu karar hekim tarafından verilir. [2]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Öykü, damar muayenesi ve inflamasyon testleri ilk değerlendirmeye katkıda bulunur. Yüksek sedimentasyon tek başına tanı değildir. Şüpheye göre temporal arter ultrasonu, biyopsi veya büyük damar görüntülemesi kullanılır. Baş ağrısının başka nedenleri de değerlendirilir; ancak görme riski varsa araştırma süreci gerekli tedaviyi geciktirmemelidir. [1,2]

EULAR'ın güncel görüntüleme yaklaşımı, deneyimli merkezlerde temporal ve aksiller arter ultrasonunu ilk seçenek olarak öne çıkarır. Sonucun güvenilirliği doğru teknik ve deneyimle ilişkilidir. ACR kılavuzunda biyopsiye daha fazla ağırlık verilmesi, merkezler arası uzmanlık ve erişim farklarını yansıtır. “Her yerde yalnız tek test doğrudur” şeklinde bir çıkarım yapılmamalıdır. [3,4]

Tablo kararların aciliyetini gösterir, bireysel tanı yerine geçmez. [2–4]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Glukokortikoid tedavisi inflamasyonu hızla baskılamak için kullanılır. Görmenin tehdit altında olduğu durumlarda damar içi tedavi gündeme gelebilir. Uygun hastalarda tosilizumab gibi steroid ihtiyacını azaltabilen tedaviler eklenebilir. Başlangıç, azaltma ve toplam süre; hastalık etkinliği, nüks, eşlik eden hastalıklar ve tedavi zararlarına göre bireyselleştirilir. [4]

Baş ağrısının hızla azalması, tedavinin hemen sonlandırılabileceği anlamına gelmez. Uzun dönem amaç nüksü önlerken steroid yükünü sınırlamaktır. Hasta tedavi sırasında yeni baş ağrısını veya görme belirtisini nasıl bildireceğini bilmelidir. İlaç planı kontrolsüz biçimde değiştirilmemeli; belirtiler geri dönerse uzman ekiple yeniden görüşülmelidir. [2,4]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

İleri yaştaki kişilerde kemik kaybı, kas güçsüzlüğü, uyku ve duygu durum değişiklikleri gibi steroid etkileri özellikle izlenir. Kırık riskine göre koruyucu yaklaşım düzenlenir. Büyük damar tutulumu saptanmışsa darlık veya anevrizma gibi geç sorunlar için görüntüleme izlemi gerekebilir. Takip yalnız kan değerinin normale dönmesine indirgenmez. [1,4]

Hastaya acil belirtiler yazılı olarak anlatılmalı ve hangi durumda nereye başvuracağı netleştirilmelidir. Özellikle görme yakınmasının kısa sürüp düzelmesi güvence sayılmamalıdır. Tedavi planı yürürken de yeni belirtiler bildirilir; takip yalnız laboratuvar sonuçlarını görmek için değil, hastanın işlevini ve ilaç güvenliğini değerlendirmek için yapılır. [2,4]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.