DİETİLEN GLİKOL ZEHİRLENMESİ
ÖZET
Dietilen glikol, ilaçlara uygunsuz karışması halinde ciddi ve bazen ölümcül zehirlenmeye yol açabilen bir endüstriyel kimyasaldır. Kontamine sıvı ilaçlar özellikle çocuklarda tehlikelidir. Karın ağrısı, kusma, ishal, baş ağrısı, bilinç değişikliği ve idrar yapamama görülebilir. Şüpheli ürün kullanılmamalı; olası maruziyette beklemeden tıbbi yardım alınmalıdır.
Maruziyet tek seferle sınırlı olmayabilir. Kontamine şurubun birkaç gün boyunca tekrarlayan kullanımı tanıyı güçleştirebilir. Özgül madde ölçümü mevcut olsa bile örnekleme zamanı önemlidir: geç başvuruda ana dietilen glikol azalmış olabilir. İnsan örneklerinde diglikolik asit ve HEAA saptanmıştır; ancak bunlar bağımsız doğrulanmış rutin dışlama testleri olarak kullanılamaz.
Klinik değerlendirme sindirim yakınmalarıyla sınırlanmaz. Açıklanamayan böbrek hasarıyla birlikte yüz veya uzuv güçsüzlüğü dietilen glikol olasılığını düşündürmelidir. Nörolojik bulgular başvurudan sonra ilerleyebilir. Böbrek işlevi ve nörolojik muayene seri izlenir; seçilmiş ağır hastane olgularında bildirilen yüksek ölüm oranı bütün maruziyetlere genellenemez.
Tedavide hava yolunun korunması, gerektiğinde ventilasyon desteği ve asit-baz bozukluğunun yönetimi önceliklidir. Hemodiyaliz ağır olgularda gerekli olabilir. Başlangıçta yalnız sindirim yakınmaları olması sonraki böbrek veya nörolojik kötüleşmeyi dışlamaz; bakım düzeyi klinik gidişe göre yeniden değerlendirilir.
Güncel Québec rehberi, metabolik asidoz gelişen dietilen glikol maruziyetinde fomepizolü zehir merkeziyle görüşerek olgu bazında değerlendirmeyi önerir. Antidot kararı uzman gözetiminde alınır; bu öneri her şüpheli temasta otomatik tedavi veya evde ilaç uygulaması anlamına gelmez.
İnsan antidot kanıtı sınırlıdır; dietilen glikol için fomepizol FDA onaylı bir endikasyon değildir. Etilen glikol ve dietilen glikolün metabolitleri farklıdır; etilen glikole ait tanı ve diyaliz eşikleri doğrudan aktarılamaz.
Akut dönemi atlatan hastalarda böbrek işlevi ve nörolojik kayıplar izlenmelidir. İşlevsel iyileşme mümkün olmakla birlikte kalıcı diyaliz gereksinimi olabilir. Sağ kalanların olumlu seyri her hastanın tamamen iyileşeceğini göstermez.
- Dietilen glikol
- Kontamine ilaç
- Akut böbrek hasarı
- Nöropati
- Fomepizol
GENEL OKUYUCU
GENEL BAKIŞ VE KAPSAM
Dietilen glikol, yutulduğunda ağır böbrek ve sinir sistemi hasarına yol açabilen endüstriyel bir kimyasaldır. İlaçlara uygunsuz karışması toplu zehirlenmelere neden olabilir; özellikle çocuklar ciddi risk altındadır.
Bu durum, her öksürük şurubunun zehirli olduğu anlamına gelmez. Riskli ürünü belirlemek için resmî bildirimlerdeki ürün ve parti bilgileri dikkate alınır; şüpheli ürün kullanılmaz.
BELİRTİLER VE GÜNLÜK YAŞAM
Karın ağrısı, kusma, ishal, baş ağrısı, bilinç değişikliği ve idrar yapamama görülebilir. İlaç aldıktan sonra beklenmeyen hastalık gelişmesi, özellikle idrar miktarı azalması, gecikmeden değerlendirilmelidir.
İlk sindirim yakınmalarını böbrek hasarı ve daha sonra yüz veya uzuv güçsüzlüğü izleyebilir. Hastalığın bütün aşamalarının her kişide aynı sırayla görülmesi beklenmez.
NE ZAMAN YARDIM ALINMALI?
Kontamine ilaç kullanmış olabileceğinizi düşünüyorsanız hemen sağlık kuruluşuna veya zehir danışma merkezine başvurun. Şüpheli ilacı kullanmayı sürdürmeyin; sağlık çalışanı olayın yetkili ilaç güvenliği birimine bildirilmesini sağlamalıdır.
İlaçları yetkili eczane veya lisanslı sağlık kuruluşlarından temin edin. Şüpheli ilaç için alternatif tedaviyi sağlık profesyoneliyle görüşün; yalnız internetten görülen marka listesine dayanarak değerlendirme yapılmamalıdır.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Son günlerde kullanılan sıvı ilaçlar, tekrarlayan kullanımlar ve aynı ürünü alan başka hastalar sorgulanır. Panama salgınında maruziyetler birkaç güne yayılan tekrarlayan alımlardı; tek seferlik zehirlenme modeli her olguya uymaz.
Önceden böbrek işlev bozukluğu ile yeni başlayan veya kötüleşen böbrek hasarı ayrılır. Açıklanamayan böbrek bozukluğu ve ilgili şurup öyküsü birlikte önemlidir.
FİZİK MUAYENE
Hava yolu, ventilasyon ve dolaşım değerlendirilir; metabolik asidoz ve organ yetmezliği bulguları araştırılır. Solunum desteği gereksinimi varsa geciktirilmez.
Yüz kasları, ekstremite gücü ve periferik nörolojik bulgular seri değerlendirilir. Nörolojik bulgular ilk başvuruda olmayıp daha sonra gelişebilir; ilk normal muayene izlemi sonlandırmaz.
AYIRICI TANI
Etilen glikol ile dietilen glikol aynı toksikokinetiğe sahip değildir. Dietilen glikolde HEAA asidoza, diglikolik asit ise böbrek toksisitesine katkıda bulunur; etilen glikol eşikleri ve oksalat ölçütleri otomatik aktarılmaz.
Çocukta nedeni açıklanamayan akut böbrek hasarı değerlendirilirken şurup öyküsü araştırılır; enfeksiyon, hipovolemi ve diğer böbrek hastalıkları ayrıca ele alınır. Yakın tarihli çocuk serisi yalnız şüpheli veya doğrulanmış karma EG/DEG olgularını kapsar.
TANISAL YAKLAŞIM
TANI VE TESTLERİN SINIRLARI
Böbrek işlevi, asit-baz dengesi ve nörolojik durum birlikte izlenir. Şiddetli güçsüzlükte elektrofizyolojik değerlendirme yardımcı olabilir; hastalık yalnız kreatinin artışına indirgenmez.
Özgül dietilen glikol veya metabolit analizi için laboratuvarla görüşülür. Geç alınan örnekte ana madde düşük olabilir. Diglikolik asit aday biyobelirteçtir; tek başına doğrulanmış rutin tanı testi olarak sunulamaz.
TEDAVİ
TEDAVİ VE GÜVENLİK
Destek tedavisi, hava yolunun korunması ve asit-baz bozukluğunun yönetimini içerir. Ağır böbrek veya metabolik bozulmada hemodiyaliz gereksinimi uzman ekipçe değerlendirilir; solunum desteği gerekebilir.
Güncel Québec antidot rehberi, dietilen glikol gibi maddelerde metabolik asidoz geliştiğinde fomepizol kullanımını zehir merkeziyle olgu bazında değerlendirmeyi önerir. Bu, bütün maruziyetlerde otomatik uygulama anlamına gelmez.
Dietilen glikol için insan antidot verileri sınırlıdır ve fomepizolün bu endikasyonu FDA tarafından onaylanmış değildir. Hayvan bulguları veya olgu serileri kesin karşılaştırmalı yarar kanıtı yerine geçmez.
Fomepizole veya diğer pirazollere belgelenmiş ciddi aşırı duyarlılık varsa fomepizol uygulanmaz.
İZLEM VE ÖNERİLER
Akut dönem sonrasında böbrek işlevi, diyaliz gereksinimi ve nörolojik kayıplar izlenir. Sağ kalanların çalışmasında nörolojik iyileşme görülmüş olsa da kalıcı böbrek bozukluğu ve diyaliz bağımlılığı devam edebilir.
Aylar sonra izleme alınan sağ kalanlarda yeni geç hastalık görülmemesi, ilk günlerde ortaya çıkabilecek gecikmiş nöropatiyi dışlamaz. Çocuklara ve ağır akut hastalara aynı prognoz doğrudan uygulanmaz.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL UYARILAR VE SEVK
İdrar yapamama, bilinç değişikliği veya hızla gelişen nörolojik bozukluk acil değerlendirme gerektirir. Kontamine ürün şüphesinde tek hastanın tedavisiyle birlikte başka maruziyetlerin önlenmesi de önemlidir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Contaminated medicines affecting children ↗
World Health Organization · Kaynak tarihi: 2023-05-15 · Erişim: 2026-10-27
- Medical Product Alert N°5/2025: Substandard (contaminated) oral liquid medicines ↗
World Health Organization · Kaynak tarihi: 2025-10-13 · Erişim: 2026-10-27
- Antidotes for poisoning by alcohols that form toxic metabolites ↗
British Journal of Clinical Pharmacology · Kaynak tarihi: 2024-09-05 · Erişim: 2026-10-27
5 Eylül 2024 çevrimiçi; 2025 dergi sayısı.
- Fomepizole ↗
Centre antipoison du Québec · Kaynak tarihi: 2026-10-23 · Erişim: 2026-10-27
- Clinical, laboratory, diagnostic, and histopathologic features of diethylene glycol poisoning--Panama, 2006 ↗
Annals of Emergency Medicine · Kaynak tarihi: 2014-01-15 · Erişim: 2026-10-27
15 Ocak 2014 çevrimiçi; Temmuz 2014 sayısı.
- Long-term renal and neurologic outcomes among survivors of diethylene glycol poisoning ↗
JAMA Internal Medicine · Erişim: 2026-10-27
Haziran 2014 sayısı; kesin gün verilmemiştir.
- Lessons learned from the outbreak: the use of fomepizole in children with acute kidney injury due to ethylene glycol/diethylene glycol poisoning ↗
BMC Pediatrics · Kaynak tarihi: 2025-10-02 · Erişim: 2026-10-27
- Characterizing concentrations of diethylene glycol and suspected metabolites in human serum, urine, and cerebrospinal fluid samples from the Panama DEG mass poisoning ↗
Clinical Toxicology · Kaynak tarihi: 2013-11-25 · Erişim: 2026-10-27
25 Kasım 2013 çevrimiçi; Aralık 2013 dergi sayısı.
- Diethylene glycol poisoning ↗
Clinical Toxicology · Erişim: 2026-10-27
Temmuz 2009; kaynak numaraları için 24 Eylül 2009 düzeltmesi vardır.
- Fomepizole injection, solution — prescribing information ↗
DailyMed / Zydus Pharmaceuticals · Kaynak tarihi: 2025-11-20 · Erişim: 2026-10-27
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 3 ARAŞTIRMA
3 doğrudan ilgili çalışma/rehber seçildi; sayı kotası veya sistematik derleme iddiası yoktur. Erişim sınırları kanıt kaydında tutuldu; hekim değerlendirmesi beklenmektedir.
01 · PANAMA SALGININDA BÖBREK VE NÖROLOJİK BULGULAR
Clinical, laboratory, diagnostic, and histopathologic features of diethylene glycol poisoning--Panama, 2006
Nestor R Sosa, Giselle M Rodriguez, Joshua G Schier, James J Sejvar · Ann Emerg Med · 2014
Çalışma türü: Retrospektif hastane serisi.
Kapsam: Akut böbrek hasarı veya kronik böbrek bozukluğu kötüleşen 46 hasta; yaş 25–91.
ÖZET
40 hastada nörolojik bulgu, 27 hastada ölüm bildirildi. Bulgular bazı hastalarda başvurudan sonra ilerledi.
Özgün özet; seçilmiş ağır hastane olguları. Ölüm oranı tüm maruziyetlere genellenmez; diyaliz etkinliğini karşılaştırmaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 24439712 · DOI: 10.1016/j.annemergmed.2013.12.011
02 · SAĞ KALANLARIN UZUN DÖNEM İZLEMİ
Long-term renal and neurologic outcomes among survivors of diethylene glycol poisoning
Laura Conklin, James J Sejvar, Stephanie Kieszak ve ark. · JAMA Intern Med · 2014
Çalışma türü: Prospektif uzunlamasına izlem.
Kapsam: 32 sağ kalan; yaş 15–88, ilk değerlendirme akut hastalıktan medyan 108 gün sonra.
ÖZET
İzlemde beş kişi öldü, biri kayboldu. Nörolojik işlevler genellikle iyileşti; diyalizsiz hastalarda erken böbrek iyileşmesi sonrasında değerler görece stabildi.
Özgün tam metin; sağ kalım seçilimi, çoğunlukla ileri yaş ve komorbidite. Akut dönemde gecikmiş nöropatiyi dışlamaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 24819553 · DOI: 10.1001/jamainternmed.2014.344
03 · ÇOCUKLARDA ŞÜPHELİ VEYA DOĞRULANMIŞ KARMA GLİKOL ZEHİRLENMESİ
Lessons learned from the outbreak: the use of fomepizole in children with acute kidney injury due to ethylene glycol/diethylene glycol poisoning
Yogi Prawira, Tartila Tartila, Nina Dwi Putri ve ark. · BMC Pediatr · 2025
Çalışma türü: Retrospektif, kontrolsüz betimsel seri.
Kapsam: Fomepizol verilen 19 çocuk; medyan yaş 21 ay, EG veya DEG şüphesi/doğrulaması.
ÖZET
14 çocuk hastaneden çıktı, beş çocuk öldü; bir hastada diyaliz gereksinimi sürdü.
Özgün tam metin; tüm olgular özgül testle doğrulanmamış, karma ajanlar ve eş tedaviler var. Kontrolsüz tasarım ölüm azalmasını veya antidotun nedensel etkisini kanıtlamaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 41039271 · DOI: 10.1186/s12887-025-06107-4
Eğitim amaçlı taslaktır; kişisel tanı, tedavi veya acil yardım hizmetinin yerine geçmez. Klinik uzman incelemesi ve kullanıcı onayı beklenmektedir.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.