DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU

BELİRTİLER VE NEDENLER

Sık eşya kaybetme, görevleri tamamlayamama, zamanı düzenlemekte zorlanma, konuşmayı bölme veya sırasını bekleyememe görülebilir. Her kişide aşırı hareketlilik bulunmaz; bazı kişiler daha çok dikkat ve organizasyon sorunları yaşar. Genetik etkenler önemlidir, ancak tek bir neden veya herkese uyan bir açıklama yoktur. [1]

Küçük çocukların hareketli olması tek başına DEHB değildir. Yorgunluk, stres veya kaygı da davranışı etkileyebilir. Kızlarda daha sessiz dikkat sorunları gözden kaçabilir. Değerlendirme, çocuğun yaşını ve gelişimini dikkate almalı; yalnız sınıfta sorun çıkaran davranışlara odaklanmamalıdır. [2]

TANI VE AYIRICI TANI

Tanı uzman değerlendirmesiyle, gelişim öyküsü ve birden fazla ortamdaki işlev incelenerek konur. Ev, okul veya işteki örüntü araştırılır; kişinin onayıyla yakınlardan ve öğretmenlerden bilgi alınabilir. Ölçekler ve gerektiğinde ek testler yardımcıdır, ancak tek başına tanı koydurmaz. [3]

Uyku bozukluğu, anksiyete, depresyon ve başka fiziksel veya ruhsal sorunlar benzer yakınmalar yapabilir. Erişkinde ilk kez değerlendirilirken çocukluk belirtileri de sorulur; bugünkü yoğun iş yüküne bağlı unutkanlık doğrudan DEHB sayılmaz. Aynı zamanda başka bir durumun bulunması DEHB olasılığını otomatik dışlamaz. [1]

Bu örneklerin ara sıra olması tanı değildir; süreklilik ve işlev kaybı önemlidir. [1]

YÖNETİM VE TEDAVİ

Plan eğitim, çevresel düzenleme, psikolojik destek ve gerektiğinde ilaç bileşenlerini içerir. Görevleri küçük parçalara bölmek, açık ve kısa yönergeler vermek, görünür hatırlatıcılar kullanmak ve olumlu davranışı desteklemek çocukların işlevini kolaylaştırabilir. Düzenli uyku, öğün ve hareket alışkanlıkları bakımın destekleyici parçalarıdır. [2]

İlaç gereksinimi belirtilerin etkisi ve önceki düzenlemelere yanıtla değerlendirilir; uzman tarafından başlatılıp izlenir. Başlangıçta boy, kilo, nabız, tansiyon, kalp öyküsü ve diğer ilaçlar gözden geçirilir. Her kişiye otomatik EKG gerekmez; klinik risk belirleyicidir. İlaç paylaşımı veya sınav performansı için kontrolsüz kullanım uygun değildir. [3]

İZLEM VE ÖZEL GEREKSİNİMLER

Takipte yalnız derste sessiz kalma değil öğrenme, arkadaşlık, iş görevleri ve kişinin kendi hedefleri dikkate alınmalıdır. İştah, uyku, kilo ve büyüme, tansiyon ve nabız değişiklikleri izlenir. İlaç kullanmayan kişiler de gereksinimine göre kontrol ve destek almalıdır. Tedavi çocukluktan erişkin hizmetlerine geçerken kesintisiz planlanır. [3]

Aile ve okul desteği tanının kesinleşmesini beklerken de sürdürülebilir. Eşlik eden öğrenme güçlüğü, otizm, tik veya kaygı için ayrı destek gerekebilir. Çocuğun kendi deneyimini anlatmasına alan açılmalı; bakım yalnız yetişkinlerin beklentilerinden oluşmamalıdır. [2]

GÖRÜŞMEYE HAZIRLIK

Çocuğun görüşmesinde yalnız “dikkati dağınık” demek yerine hangi işin nasıl yarım kaldığına ilişkin örnekler paylaşılabilir. Ev ve okulun beklentileri farklı olabileceğinden her ortamın gözlemi ayrı dinlenmelidir. Erişkin kişi de iş planlama, randevular veya ev sorumluluklarında yaşadığı güçlükleri somutlaştırabilir. Destek hedefleri belirlenirken kişinin güçlü olduğu alanlar unutulmamalıdır. Amaç herkesi tek bir çalışma biçimine uydurmak değil, günlük gereksinimlere uygun ve izlenebilir düzenlemeler bulmaktır. Görüşmede işe yaramayan bir düzenlemenin değiştirilmesini istemek mümkündür.

ACİL UYARILAR VE KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.

HASTA GÜVENLİĞİ: METİNDEKİ UYARILAR

Güvenlik: Kendine zarar düşüncesi veya ciddi ruhsal kriz varsa hızlı değerlendirme; yakın tehlikede 112/acil. [2]

İlaç izlemi: Bayılma, belirgin ritim yakınması veya yeni nöbet hekim değerlendirmesi gerektirir. [3]