DİL VE KONUŞMA TERAPİSİ: DEĞERLENDİRME VE HEDEFLER

İLETİŞİM TEK BİR BECERİ DEĞİLDİR

Sözcüğü bulmak, sesleri oluşturmak ve karşılıklı konuşmayı sürdürmek birbiriyle ilişkili, fakat farklı süreçlerdir. Bir kişi ne söylemek istediğini bildiği hâlde konuşmasını anlaşılır üretemeyebilir; başka bir kişi dilsel anlamı işlemede zorlanabilir. Bu ayrım, belirtilerden kendi kendine tanı koymak için değil, değerlendirmenin neden birden fazla alanı kapsadığını anlamak için önemlidir. İletişim güçlüğü kişinin değerini veya konuşmaya katılma hakkını azaltmaz. [1]

Yutma ve beslenme güçlükleri de mesleğin kapsamına girebilir; ancak iletişim değerlendirmesi ile yutma güvenliği incelemesi aynı işlem değildir. Gereksinime göre hekim, odyolog ve diğer sağlık profesyonelleriyle birlikte çalışılır. Destekleyici iletişim yöntemleri, konuşmanın tek iletişim yolu olmadığını hatırlatır. Bir kişinin yazı, işaret veya yardımcı sistem kullanması, iletişim kuramadığı anlamına gelmez. [1]

DEĞERLENDİRME NASIL PLANLANIR?

Değerlendirme görüşme, önceki kayıtların incelenmesi, gözlem ve amaca uygun ölçümler içerebilir. Kişinin kullandığı dil, kültürel bağlam ve gündelik iletişim ortamı dikkate alınmalıdır. Bir testteki puan, tek başına kişinin evde, okulda veya işte yaşadığı iletişim deneyimini anlatmaz. Mesleki değerlendirme iletişim bozukluğunu tanımlayabilir; altta yatan nörolojik veya başka bir tıbbi hastalığın tanısı ayrıca ilgili hekim değerlendirmesini gerektirir. [2]

Hedefler kişiyle birlikte belirlenir. “Daha iyi konuşmak” yerine telefonla bir gereksinimini anlatmak, görüşmede söz almak veya anlaşılmadığında başka bir yönteme geçmek gibi işlevsel amaçlar konuşulabilir. Bunlar örnek hedeflerdir; herkese aynı yöntem uygulanacağı anlamına gelmez. Terapi planı, kişinin tercihleriyle mevcut değerlendirme bulgularını birleştirir. Gerektiğinde iletişim kurulan yakınların veya diğer profesyonellerin katılımı da planlanır. [2]

KAVRAMSAL HIZLI BAŞVURU KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki hızlı başvuru kartında sunulmuştur.

PROFESYONEL BAKIŞ: ORTAM VE DİL ÖNEMLİDİR

Değerlendirme araçları kişinin dilsel özelliklerine uygun seçilmelidir. Gerektiğinde profesyonel tercüman desteği planlanır. Yalnız başka bir dilde yapılan sınamanın düşük sonucu, bozukluk bulunduğu sonucuna doğrudan dönüştürülmemelidir. İletişimin gerçekleştiği ortam, yorgunluk, dinleyicinin tutumu ve kişinin duygusal deneyimi de görüşmede ele alınabilir. Plan belirli aralıklarla gözden geçirilir; gözlenen değişikliğin kişi için anlamı ayrıca sorgulanır. [3]

İletişimi güçlendiren bakım, kişinin anlatmak istediğini önemsemeyi de içerir. Görüşmede kaygı ve beklentilere yer verilmesi, yalnız teknik çalışmanın dışındaki deneyimi görünür kılar. Profesyonelin görevi gerçekleşmesi garanti olmayan sonuçlar vaat etmek değil, mevcut seçenekleri anlaşılır biçimde açıklamak ve kişinin karar sürecine katılmasını desteklemektir. Ruhsal sıkıntı mesleki sınırları aşıyorsa uygun yönlendirme gerekir. [4]

Sonuçlar aktarılırken yalnız bir test adı veya puan verilmesi yeterli değildir. Bulguların gündelik iletişim açısından ne anlama geldiği, hangi soruların henüz yanıtlanmadığı ve sonraki adımın amacı açıklanmalıdır. Kişinin sormak istediklerini ifade edebilmesi için yeterli zaman ve uygun iletişim yolu sağlanması önemlidir. Ortak karar, hazır bir programın kabul edilmesini istemekten farklıdır. Gereksinimler değiştikçe hedefler de yeniden ele alınabilir; ilerleme yalnız başkalarının konuşma biçimine yaklaşmakla değil, kişinin seçtiği iletişim amaçlarına ulaşmasıyla değerlendirilir. [4]