DIŞ GEBELİK
ÖZET
Dış gebelik, gebeliğin normal rahim içi yerleşimi dışında gelişmesidir; en sık tüpte görülür. Rüptür ve iç kanama yaşamı tehdit edebilir. Bu bölüm esas olarak tubal gebeliği kapsar; servikal, skar veya diğer yerleşimler ayrı uzmanlık planı gerektirir. [1]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Gebelik yerinin doğrulanması, rüptür riski ve izlem/ilaç/cerrahi seçimleri.
HALK İÇİN: BELİRTİLER
Adet gecikmesi, tek taraflı alt karın ağrısı veya vajinal kanama görülebilir; belirtiler değişkendir. Omuz ucu ağrısı, bayılma veya şiddetlenen karın ağrısında test randevusu beklenmeden acil yardım alınır. Korunmuş olmak gebelik olasılığını tamamen dışlamaz. [1]
YERLEŞİMİ BİLİNMEYEN GEBELİK
Pozitif test olup ultrasonda gebelik görünmemesi henüz dış gebelik tanısı değildir: çok erken rahim içi gebelik, düşük veya dış gebelik olabilir. Belirsizlik sırasında kan testi ve ultrason izlemine devam edilir. [1]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Son adet, ağrı/kanama başlangıcı, önceki dış gebelik, tüp ameliyatı/enfeksiyonu ve yardımcı üreme öyküsü sorgulanır. Gelecekteki gebelik isteği tedavi seçimine dahil edilir. [1]
FİZİK MUAYENE
İLK DEĞERLENDİRME
Dolaşım durumu ve abdominal bulgular değerlendirilir; onamla pelvik muayene yapılabilir. Şok veya rüptür şüphesinde acil cerrahi ve gerekirse transfüzyon sağlanır; seri hormon sonucu beklenmez. [1]
AYIRICI TANI
Erken canlı intrauterin gebelik ve tamamlanmamış düşük ayrılmalıdır. Methotrexate verilmeden canlı intrauterin gebelik dışlanmalıdır; yalnız boş uterus veya yavaş hormon artışı üzerinden geri dönüşsüz tedavi kararı verilmez. [2]
TANISAL YAKLAŞIM
Transvajinal ultrason temel incelemedir. Yerleşimi bilinmeyen gebelikte β-hCG yaklaşık 48 saat arayla ölçülür; tek değer gebeliğin yerini göstermez. Semptomların seyri hormon trendinden önceliklidir. [2]
TEDAVİ
İZLEM, İLAÇ VEYA CERRAHİ
NICE: ağrısız, kararlı, kalp atımı olmayan <35 mm tubal gebelikte β-hCG ≤1.000 IU/L ve güvenilir takip varsa bekleme sunulur; 1.000–1.500 aralığında düşünülebilir. Belirgin ağrı, ≥35 mm kitle, kalp atımı, β-hCG ≥5.000 veya takip edememe cerrahiyi öne çıkarır. Uygun düşük riskli olguda methotrexate seçeneği konuşulur. [2]
İZLEM VE ÖNERİLER
TEDAVİ SONRASI TAKİP
Methotrexate sonrası β-hCG dördüncü ve yedinci gün, sonra negatifleşene kadar haftalık ölçülür; plato/yükseliş yeniden değerlendirilir. Bekleme yaklaşımında ikinci, dördüncü ve yedinci günlerde düşüş izlenir. Düşen hormon rüptür riskinin tamamen bittiği anlamına gelmez. [2]
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL GERİ DÖNÜŞ
Yeni omuz ağrısı, şiddetli ağrı veya baygınlık acil geri dönüş nedenidir. Hastaya erişilebilir bir acil iletişim planı verilmelidir. [1]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
İLAÇ GÜVENLİĞİ VE GELECEK GEBELİK
Methotrexate öncesi hemogram, karaciğer ve böbrek testleri ile kontrendikasyonlar değerlendirilir. Doz ve yeniden doz kararı uzman protokolüne aittir. [3]
Emzirme, aktif karaciğer hastalığı, aplastik anemi ve trombositopeni methotrexate için uygunsuzluk nedenleridir; böbrek/karaciğer işlev bozukluğu ayrıca risk değerlendirmesi gerektirir. Tedavi sırasında folat içeren ürünler, NSAİİ etkileşimleri ve alkolden kaçınma görüşülür. Tedaviden sonra üç ay gebelikten kaçınılır. [5]
KLİNİK DURUMLARI AYIRMA
Kararlar belirtiler, yaşam evresi, üreme planı ve klinik risklerle birlikte değerlendirilir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Ectopic pregnancy: patient information ↗
RCOG · Kaynak tarihi: 2017; güncel web sürümü · Erişim: 2026-10-26
- Ectopic pregnancy and miscarriage (NG126) ↗
NICE · Kaynak tarihi: 2019; güncelleme 2026 · Erişim: 2026-10-26
- Early Pregnancy Loss in the 1st Trimester: Guideline of DGGG, OEGGG and SGGG ↗
DGGG/OEGGG/SGGG · Kaynak tarihi: 2025 · Erişim: 2026-10-26
- Combination of gefitinib and methotrexate to treat tubal ectopic pregnancy (GEM3) ↗
Horne ve arkadaşları · Kaynak tarihi: 2023 · Erişim: 2026-10-26
- National Clinical Practice Guideline: The Diagnosis and Management of Ectopic Pregnancy, version 1.2 ↗
NWIHP/IOG · Kaynak tarihi: 2024; güncelleme 2025 · Erişim: 2026-10-26
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 4 ARAŞTIRMA
Seçilen çalışmalar klinik soruya göre okunmalıdır; tek bir sonuç tüm hasta gruplarına genellenemez.
01 · ESEP: TÜPÜ KORUMA VE SONRAKİ FERTİLİTE
Salpingotomy versus salpingectomy in women with tubal pregnancy (ESEP study): an open-label, multicentre, randomised controlled trial.
Mol F; van Mello NM; Strandell A; Strandell K; Jurkovic D; Ross J; Barnhart KT; Yalcinkaya TM; Verhoeve HR; Graziosi GCM; Koks CAM; Klinte I; Hogström L; Janssen ICAH; Kragt H; Hoek A; Trimbos-Kemper TCM; Broekmans FJM; Willemsen WNP; Ankum WM; Mol BW; van Wely M; van der Veen F; Hajenius PJ; European Surgery in Ectopic Pregnancy (ESEP) study group · Lancet (London, England) · 2014
Çalışma türü: Açık çok merkezli randomize çalışma
Kapsam: Diğer tüpü sağlıklı olan 446 tubal dış gebelik hastası.
ÖZET
Üç yılda doğal yolla devam eden gebelik salpingotomide %60,7, salpenjektomide %56,2 idi; anlamlı fark yoktu. Persistan trofoblast %7 ve <%1; salpingotomi kolunun %20’sinde kanama nedeniyle tüp çıkarıldı.
Sonuç diğer tüpü sağlıklı hastalar içindir; karşı tüp hasarı olan kişinin fertilite kararı ayrıca değerlendirilir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 24499812 · DOI: 10.1016/S0140-6736(14)60123-9
02 · TEK VE İKİ DOZ METOTREKSAT PROTOKOLÜ
Single-dose versus two-dose administration of methotrexate for the treatment of ectopic pregnancy: a randomized controlled trial.
Song T; Kim MK; Kim ML; Jung YW; Yun BS; Seong SJ · Human reproduction (Oxford, England) · 2016
Çalışma türü: Randomize kontrollü çalışma
Kapsam: Sistemik metotreksat seçen 92 tubal dış gebelik hastası.
ÖZET
Cerrahisiz başarı tek dozda %82,6, iki dozda %87 idi; fark anlamlı değildi. İki dozda hCG çözülme süresi daha kısaydı.
Küçük örneklem; yüksek hCG alt grubundaki sayısal fark üstünlük kanıtı değildir. Rejim seçimi takip ve güvenlik ölçütlerini kaldırmaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 26701971 · DOI: 10.1093/humrep/dev312
03 · DÜŞÜK HCG DÜZEYİNDE METHOTREXATE VE BEKLEME
Single-dose systemic methotrexate vs expectant management for treatment of tubal ectopic pregnancy: a placebo-controlled randomized trial.
Jurkovic D; Memtsa M; Sawyer E; Donaldson AN; Jamil A; Schramm K; Sana Y; Otify M; Farahani L; Nunes N; Ambler G; Ross JA · Ultrasound in obstetrics & gynecology : the official journal of the International Society of Ultrasound in Obstetrics and Gynecology · 2017
Çalışma türü: Plasebo kontrollü randomize çalışma
Kapsam: Kararlı, tubal gebeliği doğrulanmış ve β-hCG <1.500 IU/L olan 80 kadın.
ÖZET
Ek girişimsiz başarı methotrexate ile %83, plaseboyla %76 idi; fark istatistiksel olarak anlamlı değildi.
Küçük çalışma eşdeğerliği kanıtlamaz; yüksek hCG, rüptür veya instabil hastaya genellenmez.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 27731538 · DOI: 10.1002/uog.17329
04 · GEM3: METHOTREXATE TEDAVİSİNE GEFİTİNİB EKLENMESİ
Combination of gefitinib and methotrexate to treat tubal ectopic pregnancy (GEM3): a multicentre, randomised, double-blind, placebo-controlled trial.
Horne AW; Tong S; Moakes CA; Middleton LJ; Duncan WC; Mol BW; Whitaker LHR; Jurkovic D; Coomarasamy A; Nunes N; Holland T; Clarke F; Doust AM; Daniels JP; GEM3 collaborative · Lancet (London, England) · 2023
Çalışma türü: Çok merkezli çift kör randomize çalışma
Kapsam: Tubal dış gebeliği olan 328 katılımcı.
ÖZET
Cerrahi gereksinimi gefitinib grubunda %30, plaseboda %29 idi; ek klinik yarar gösterilmedi. İshal ve döküntü daha sıktı.
İncelenen kombinasyonun etkisi, uygun hastada methotrexate monoterapisinin değerini reddetmez.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 36738759 · DOI: 10.1016/S0140-6736(22)02478-3
Eğitim amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi yerine geçmez. Acil belirtilerde 112 / acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.