DİSFAJİ (YUTMA GÜÇLÜĞÜ)

BELİRTİLER VE NEDENLER

Yemek sırasında ya da sonrasında öksürük, boğulur gibi olma, ıslak-gargara benzeri ses ve yiyeceğin geri gelmesi görülebilir. Kişi öğününü bitirmek için daha uzun zamana ihtiyaç duyabilir. İlerleyen süreçte kilo kaybı, susuzluk ve tekrarlayan akciğer enfeksiyonları gelişebilir. Yakının gözlediği değişiklikler, hastanın “sorun yok” demesi kadar dikkatle dinlenmelidir. [1]

İnme, demans ve diğer nörolojik hastalıklar; baş-boyun veya yemek borusu hastalıkları; reflü ve bazı ilaçlar yutmayı etkileyebilir. Ağız kuruluğu da çiğneme ve lokma hazırlamayı zorlaştırabilir. Nedeni bulmak için yalnız boğaza bakmak yeterli olmayabilir; ağız, yutak ve yemek borusunun farklı görevleri vardır. [1,2]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Ağız evresinde lokma hazırlanıp arkaya iletilir. Yutak evresinde hava yolu korunarak lokma ilerletilir; yemek borusu evresinde mideye taşınır. İlk değerlendirmede güçlüğün hangi basamakta başladığı, katı ve sıvılarla ilişkisi, başlangıç zamanı ve önceki hastalıklar sorulur. Dil ve konuşma terapisti ağız kaslarının hareketini, oturuşu ve yeme davranışını inceleyebilir. [2]

Videofloroskopik incelemede kontrastlı yiyecek ve sıvıların geçişi görüntülenir. Endoskopik yutma değerlendirmesinde burundan ilerletilen ince kamerayla yutma izlenebilir. Bu testlerin her biri belirli klinik soruları yanıtlar; her hastaya aynı test sırası uygulanmaz. Hastaya hangi testin neden istendiği anlatılmalıdır. [2]

Klinik gözlem aspirasyonu kesin dışlamaz. ASHA, yutma fizyolojisinin ayrıntılı incelenmesi ve aspirasyonun doğrulanması için gerektiğinde araçsal değerlendirme yapılmasını vurgular. Öğün yorgunluğu, bilişsel durum, solunumla yutma uyumu ve kişinin yaşam hedefleri değerlendirmeye katılır. Sadece kısa bir muayenede öksürük görülmemesi güvenli yutmanın kanıtı değildir. [3]

Tablo, belirtileri klinik incelemeye bağlayan bir öykü çerçevesidir; kesin anatomik yer tayini sağlamaz. [4]

YÖNETİM VE GÜVENLİ BESLENME

Tedavi nedeni ve bozukluğun ağırlığına göre düzenlenir. Reflü tedavisi, yutma rehabilitasyonu, kıvam düzenlemesi veya seçilmiş hastada girişim gerekebilir. Bazı kişilerde ağızdan alım gereksinimi karşılamadığı için alternatif beslenme yolu değerlendirilir. Bu karar hastanın hedefleri, beklenen yararları ve bakım olanaklarıyla birlikte verilmelidir. [1,3]

Baş pozisyonu, yutma manevraları ve kıvam değişiklikleri kişiye özel seçilir; herkes için aynı hareket veya koyulaştırıcı uygun değildir. Yakınları önerilen uygulamaları öğrenmeli, tüketilen yiyecek ve sıvıyı izlemelidir. Amaç yalnız lokmanın geçmesi değil, yeterli beslenmenin sürdürülebilmesidir. [2]

İZLEM, ÖZEL GRUPLAR VE ACİL UYARILAR

Akut bir olaydan sonra gelişen disfaji ile ilerleyici nörolojik hastalığa bağlı disfajinin hedefleri farklı olabilir. İzlemde genel sağlık, yemek yeme keyfi, sosyal izolasyon ve bakım yükü de konuşulur. Değişen hastalık durumunda önceki beslenme önerisinin hâlâ uygun olup olmadığı yeniden değerlendirilir. Öğünün sürdüğü ortam, yorgunluk ve destek ihtiyacı da görüşülür; yalnız hastane ortamındaki performansın evdeki bütün öğünleri temsil ettiği varsayılmaz. [3]

Tükürüğü dahi yutamama, tam lokma takılması veya solunum güçlüğü acil değerlendirme gerektirir. [5] Gazlı içecekle lokmayı itmeye çalışmak güvenilir bir tedavi değildir; aspirasyon riskini artırabilir. Lokma kendiliğinden geçse bile daha önce değerlendirilmemiş hastada altta yatan neden için endoskopi gereksinimi ele alınmalıdır. [4]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.